ЖЕНЕВ, 2026 оны есдүгээр сарын 10 /Kazinfrom/. НҮБ-ын Женев дэх төвийн дэргэд суугаа Казахстан, Киргиз, Тажикистан, Туркменистан, Узбекистан улсуудын Байнгын төлөөлөгчийн газрууд хамтран Төв Ази дахь цөмийн зэвсгээс ангид бүсийн тухай Гэрээ буюу Семипалатины гэрээ байгуулагдсаны 20 жилийн ойд зориулсан уулзалтыг зохион байгууллаа.

Уулзалт арга хэмжээнд Африк, Латин Америк, Карибын тэнгис, Зүүн Өмнөд Ази, Номхон далайн өмнөд хэсгийн цөмийн зэвсэггүй бүсүүдэд хамаардаг улсууд, цөмийн зэвсэгтэй улсууд, Зэвсэглэл хураах бага хурлын гишүүн орнууд болон олон улсын байгууллагууд, ТББ-уудын төлөөлөгчид оролцов.

Уулзалтыг нээж НҮБ-ын Женев дэх төвийн дэргэд суугаа Казахстаны Байнгын төлөөлөгчийн газрын тэргүүн Ержан Казыхан, НҮБ-ын Женев дэх төвийн Ерөнхий захирал Татьяан Валовая нар үг хэллээ.

Е.Казыхан хэлэхдээ, цөмийн зэвсгийг хураах, үл дэлгэрүүлэхэд чиглэсэн дэлхий нийтийн хүчин чармайлтад Казахстаны оруулж буй хувь нэмэр, Семипалатины гэрээний улс төрийн болон практик ач холбогдлыг онцлон тэмдэглэв.

Тэрбээр цааш нь “өнөөдөр аюулгүй байдлын глобал орчин улам илүү нарийн төвөгтэй болж байна. Үүнтэй зэрэгцээд стратегийн өрсөлдөөн ширүүсч, цөмийн зэвсгийг үл дэлгэрүүлэх, хураах зорилготой олон улсын бүтэц томоохон сорилтуудтай тулгарч байна” гэлээ.  

“Аюулгүй байдлыг цөмийн зэвсгээр бус харин хуулийн хүрээнд авсан үүрэг амлалт, нээлттэй байдал, хяналт шалгалт, хамтын ажиллагаагаар хангах боломжтой. Ийм хандлагын тод жишээ бол Төв Ази юм. Манай бүс нутаг цөмийн туршилтын талбараас цөмийн зэвсгээс ангид бүс хүртэлх урт замыг туулсан” хэмээн Казахстаны төлөөлөгч хэлэв.  

Төв Азийн цөмийн зэвсэггүй бүсийн тухай гэрээ буюу Семипалатины гэрээ бол (Treaty on a Nuclear-Weapon-Free Zone in Central Asia) Төв Азийн таван улсыг цөмийн зэвсэггүй бүс болгон зарласан олон улсын түүхэн баримт бичиг юм. Уг гэрээнд 2006 оны есдүгээр сарын 8-ны өдөр Казахстан улсын Семипалатинск (одоогийн Семей) хотод Казахстан, Киргиз, Тажикистан, Туркменистан, Узбекистаны Гадаад хэргийн сайд нар гарын үсэг зурж, улмаар 2009 оны гуравдугаар сарын 21-ний өдөр албан ёсоор хүчин төгөлдөр болсон билээ.

Энэ онд Женевээс гадна Вена, Нью-Йорк хотуудад ижил төстэй арга хэмжээнүүд болно. Эдгээр нь Семипалатины цөмийн туршилтын талбайг хаасны 35 жилийн ой, Семипалатины гэрээний 20 жилийн ой, Цөмийн туршилтыг бүх нийтээр хориглох тухай гэрээний 30 жилийн ойтой холбоотой юм 

Мөн Женев хотод цөмийн зэвсгийг хураахыг дэмжсэн Энх тайвны жагсаал болсныг өмнө нь мэдээлсэн билээ. 

Б.Адъяахүү