Хишгээгийн Нямбаатар Нийслэлийн Засаг даргын албан тушаалаас огцормогцоо дэлхийн хамгийн өндөр хөгжилтэй орнуудын хамгийн баян тансаг газруудаар зугаалж, улмаар Канад улсад амьдарч буй билээ. Ингэхдээ тэрээр үе үе элдэв галзуу солиотой маягийн пост бичин, улс төрждөг. Саяхан мөн л нийгмийн сүлжээнд бичлэг оруулахдаа: "Өнөөдөр зогсоогоогүй байсан бол Туулын хурдны зам 11 дүгээр сарын 1 гэхэд нийт хийж гүйцэтгэвэл зохих ажлынхаа 50 хувийг хийчих байсан.

Энэхүү 500 тэрбум төгрөгийг Хятадын компанид өгөхдөө олон улсын FIDIC гэрээний загвараар, үнийн эрсдэлийг гүйцэтгэгч хариуцахаар тохиролцож, олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагын баталгааг авч байж олгосон. Баталгаа нь одоо ч хүчинтэй байгаа бөгөөд мөнгө нь дансандаа барилттай байгаа.

Өнөөдөр гүйцэтгэгч компанийн дансанд 350 тэрбум төгрөг бэлнээрээ байгаа бөгөөд үүнийг Авилгатай тэмцэх газраас (АТГ) сэтгүүлчид очиж тодруулах боломжтой.

Үлдсэн 150 тэрбум төгрөг нь цемент, арматур, бетон, автомашин, техник тоног төхөөрөмж зэрэг материалууд болон бэлтгэгдээд мөн АТГ-т битүүмжлэгдсэн байгаа.

Дэлхий дээр аль ч улс оронд АТГ нь олон улсын нээлттэй тендерт шалгарсан аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг зогсоодог, тасалдуулдаг зүйл огт байдаггүй. Энэ жишиг одоо манайд л явж байна." гэсэн юм.

Гэтэл Х.Нямбаатарын энэ урт тайлбарыг анзаараад уншихад нэг зүйл эрхгүй анхаарал татна. Тэр Туул голын тухай бараг ярьсангүй.

Туулын сав газар, голын татам, Улаанбаатарын ундны усны эх үүсвэр, байгаль орчинд учирч болзошгүй нөлөөллийн талаар санаа зовниж буйгаа илэрхийлсэнгүй. Харин Хятадын гүйцэтгэгч компанийн дансанд хэдэн төгрөг үлдсэн, хэд нь бараа материал болсон, АТГ юуг нь битүүмжилсэн, ажил зогссоноор гүйцэтгэгчийн үйл ажиллагаа хэрхэн тасалдсан тухай тун дэлгэрэнгүй тайлбарлажээ.

 Туулын хурдны замын төсөл зүгээр нэг зам барилгын маргаан байгаагүй. Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яам 2026 оны дөрөвдүгээр сард төслийн үйл ажиллагааг байгаль орчны хууль тогтоомжид нийцүүлтэл түр зогсоож байв. Улмаар төслийн гүйцэтгэгч БНХАУ-ын хөрөнгө оруулалттай “Хаоюань женерал констракшн” ХХК-д өмнө гарсан зөрчлийг арилгах, байгаль орчинд учруулсан хохирлыг нөхөн төлүүлэх, тайрсан бургасанд нөхөн төлбөр ногдуулах шаардлага тавьсан байдаг.

Өөрөөр хэлбэл, асуудал зөвхөн улс төрийн тэмцэл ч биш, Х.Нямбаатарын хэлээд байгаа шиг нэг аж ахуйн нэгжийн ажлыг АТГ дур мэдэн тасалдуулсан тухай асуудал ч биш. Төрийн эрх бүхий байгууллагаас байгаль орчны хууль тогтоомжийн хэрэгжилттэй холбоотой зөрчил байгааг албан ёсоор хөндөж байсан юм.

 Х.Нямбаатар яагаад энэ талаар дуугарсангүй вэ?

Яагаад Туул голын экосистемд ямар нөлөө үзүүлэх байсан, усны чанар, хөрс, ургамал, голын татамд ямар эрсдэл үүсэх байсан талаар ярьсангүй вэ?

Яагаад байгаль орчны зөрчил гарсан бол хэн хариуцлага хүлээх ёстой талаар асуусангүй вэ?

Харин эсрэгээрээ Хятадын компанийн 350 тэрбум төгрөг дансандаа байгаа, 150 тэрбум төгрөг нь цемент, арматур, бетон, автомашин, техник тоног төхөөрөмж болсон гэдгийг нэг бүрчлэн тайлбарлаж сууна.

Тэр бүү хэл “дэлхий дээр аль ч улс оронд АТГ нь олон улсын нээлттэй тендерт шалгарсан аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг зогсоодоггүй” хэмээн гүйцэтгэгч компанийн байр суурийг өмгөөлсөн агуулгатай тайлбар хийжээ.

Гэтэл төрийн үүрэг юу вэ?

Гадаадын компанийн бизнесийн тасралтгүй ажиллагааг ямар ч үнээр хамаагүй хамгаалах уу, эсвэл Монгол Улсын хууль, нийтийн эрх ашиг, байгаль орчноо хамгаалах уу?

Туул гол бол Улаанбаатарын хувьд жирийн нэг гол биш. Нийслэлийн ус хангамж, экологийн тогтолцоотой шууд холбоотой стратегийн ач холбогдолтой сав газар. Тиймээс Туулын татам дагуу ийм хэмжээний дэд бүтцийн төсөл хэрэгжүүлэхэд “ажил хэдэн хувьтай явах байсан бэ” гэдгээс илүүтэй “байгаль орчинд ямар нөлөө үзүүлэх вэ” гэдэг асуулт нэгдүгээрт тавигдах учиртай.

Төслийн өөрийнх нь 2026 оны байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөнд хүртэл Туул голын усны булингар, эрдэсжилт, нефтийн бүтээгдэхүүн, хүнд металлын агууламжийг тогтмол хянах шаардлагатай гэж тусгасан байдаг. Энэ нь уг бүтээн байгуулалтад байгаль орчны хяналт зайлшгүй шаардлагатайг төслийн баримт бичиг өөрөө харуулж буй хэрэг.

Х.Нямбаатар харин өнөөдөр 500 тэрбум төгрөгийн хувь заяаг маш сайн мэдэж байна. 350 тэрбум нь хаана байгааг мэдэж байна. Үлдсэн 150 тэрбум нь ямар бараа материал болсныг ч мэдэж байна. Хятадын компанийн данс, банкны баталгаа, FIDIC гэрээг хүртэл тайлбарлаж байна.

Харин Туул голд юу тохиолдох байсныг ярьсангүй.

Энэ л хамгийн хачирхалтай.Ийм л нийслэл Улаанбаатар хотод хүйтэн, хоноцын сэтгэлээр хандсан, зөвхөн Хятад компаний ашиг, алдагдалд л санаа зовсон этгээд Нийслэлийн Засаг даргаар ажиллаж байсан нь харамсалтай.

Э.Солонго