Та хэзээ нэгэн цагт эзгүй тал нутаг аажмаар ногоон бүрд болон хувирч, бүс нутгууд салангид байдлаас нэгдсэн сүлжээ болж, шавар шавхайтай замууд өргөн шулуун авто замаар солигдож буйг харж байсан уу? Энэ бол ид шид биш, харин Хятадын сүүлийн 10 гаруй жилийн хөгжлийн явцад бодитоор гарсан өөрчлөлт юм.

Барууны зарим орнууд уламжлалт хөгжлийн замаар урагшлахын зэрэгцээ өсөлтийн үр өгөөж багасаж, баян ядуугийн ялгаа нэмэгдэж, иргэдийн амьдралын асуудал хурцдаж буй “өсөлтийн өвдөлт”-тэй тулгарч байна. Харин 1.4 тэрбум хүнтэй Хятад улс орчин үеийн хөгжилд шилжихдээ “эхлээд бохирдуулж дараа нь цэвэрлэх”, “цөөнх баяжиж олонх ядуурах” хуучин замыг дагаагүй юм. Хятадын хөгжлийн чиглэлийг өөрчилсөн гол зүйл нь инновац, зохицуулалт, ногоон хөгжил, нээлттэй байдал, хүртээмж гэсэн таван түлхүүр үг юм. Энэ бол шинэ хөгжлийн үзэл баримтлал юм. Энэхүү үзэл нь Ши Жиньпиний эдийн засгийн үзэл санааны чухал бүрэлдэхүүн бөгөөд “сайн хөгжил гэж юу вэ”, “сайн хөгжлийг хэрхэн хэрэгжүүлэх вэ” гэсэн асуултад хариулж байна.

2025 оны III улирлын АНУ-ын Холбооны Нөөцийн мэдээллээр, АНУ-ын хүн амын 1% нь нийт баялгийн гуравны нэгээс илүүг эзэмшиж байгаа бөгөөд энэ нь жирийн иргэдийн 90%-ийн нийт баялагтай тэнцүү байна. Энэ нь хуучин хөгжлийн загварын хүндрэл, зөрчлийг харуулж байна. Энэ загварт дараах асуудлууд илэрч байна: 

Капитал цөөн хүний гарт төвлөрөх

Доод давхарга хөгжлийн үр шимээс хангалттай хүртэхгүй байх

Ашиг хөөцөлдөхөөс байгаль орчин доройтох

Нийтийн үйлчилгээ капиталд нөлөөлөгдөх

Даяаршлын эсрэг хандлага, технологийн хориг нэмэгдэх

Хөгжил “хүн”-ээс холдох үед хөгжлийн утга өөрөө асуудал болдог. 2015 онд Ши Жиньпин шинэ хөгжлийн үзэл баримтлалыг дэвшүүлсэн бөгөөд үүнд: инновац, зохицуулалт, ногоон, нээлттэй, хүртээмж гэсэн таван чиглэл багтана.

Шинэ хөгжлийн үзэл баримтлал — уламжлалаас давсан шинэ логик

Шинэ хөгжлийн үзэл нь “сайн хөгжил гэж юу вэ”, “түүнд хэрхэн хүрэх вэ” гэсэн үндсэн асуултад хариулдаг. "Шинэ" гэдэг нь юуны түрүүнд сэтгэлгээний өөрчлөлт юм. Уламжлалт хөгжил ДНБ-ийн өсөлтөд төвлөрдөг бол шинэ үзэл нь олон талт хөгжлийг чухалчилдаг. Үүнд: 

Инновац — хөгжлийн үндсэн хөдөлгөгч хүч

Зохицуулалт — бүс нутаг, хот-хөдөөгийн тэнцвэргүй байдлыг арилгах

Ногоон хөгжил — хүн ба байгаль эв зохицолтой орших

Нээлттэй байдал — дотоод ба гадаад холболтыг өргөжүүлэх

Хүртээмж — хөгжлийн үр шимийг нийт ард түмэн хүртэх

Хөгжлийн замын хувьд шинэ үзэл нь инновацад суурилсан хөгжлийг түлхүү хэрэгжүүлж байна. Ши Жиньпин “Технологийн инновац бол түрүүлж алхах түлхүүр” гэж хэлсэн байдаг. 2012 оноос хойш Хятад улс дэлхийн инновацын индексээр 34-өөс 10 дугаар байр хүртэл ахисан бөгөөд “дагагч”-аас “манлайлагч” болж хувирсан.

Зохицуулалттай хөгжлийн хүрээнд бүс нутгийн тэнцвэрийг сайжруулж, хөдөөгийн сэргэлтийг дэмжиж, соёлын өвийг хамгаалж байна. Ногоон хөгжлийн хүрээнд “Цэнгэг ус алтан эрдэнэ, цэцэгт уулс мөнгөн эрдэнэ” гэсэн үзэл хэрэгжиж байна. Өнөөдөр цэнхэр тэнгэр, цэвэр орчин өдөр тутмын үзэгдэл болж, цахилгаан машин, нарны эрчим хүч зэрэг салбарууд шинэ өсөлтийн эх үүсвэр болсон.

Зорилгын хувьд шинэ хөгжлийн үзэл нь капитал төвтэй биш, хүн төвтэй. Хөгжлийн чиглэл “байна уу” гэдгээс “илүү сайн байна уу” руу шилжсэн. Өнөөдөр Хятадад: суурь эмнэлгийн даатгал 13 тэрбум гаруй хүнд тэтгэврийн даатгал 11 тэрбум орчим хүнд

дундаж наслалт 79 нас болсон

Нээлттэй байдлын хүрээнд хөгжлийг “тэг нийлбэртэй тоглоом”-оос “харилцан ашигтай хамтын хөгжил” болгон өөрчилж байна. Хятад улс дэлхийн засаглалд оролцож, хөгжлийн боломжоо бусадтай хуваалцаж, хүн төрөлхтний хувь заяаны цогц нэгдлийг байгуулахыг зорьж байна.

Шинэ хөгжлийн үзэл нь Хятадын соёлын гүн үндэс дээр тулгуурладаг. Үүнд: “ард түмнийг төв болгох”, “улсын үндэс нь ард түмний сайн сайхан”, “шинэчлэл зайлшгүй”, “байгальтай зохицох”, “эв найрамдалтай хамт орших” явдал юм.

Шинэ хөгжлийн үзэл нь барууны нэг хэвийн хөгжлийн загварыг эвдэж, улс орнууд өөр өөрийн замаар хөгжих боломжтойг харуулж байна.

Хөгжил бол цөөн хүний давуу эрх биш, ирээдүйг золиослох зүйл биш, мөн тэг нийлбэртэй өрсөлдөөн биш. Харин энэ бол нийт ард түмэн хамтдаа жолоо барьж, хамтдаа урагшлах, хамтын чинээлэг байдал руу чиглэсэн түүхэн аялал юм.