sonin.mn
Сэтгэгдэл (0)


Одоогоос 20 жилийн өмнө шийслэлийн төв номын сангийн өмнөх Сталины хөшөөг сүр дуулиантай буулгаж байсан. Гэтэл саяхан "Улаанбаатар" зочид буудлын өмнөх цэцэрлэг дэх Лениний хөшөөг буулгав. Бодоход тэднийг дахин өндийгөөд ирж магадгүй хэмээн айсных биз.

Хөшөөг буулгахад хүмүүс янз бүрээр ярьцгааж байна. Тэдний зарим нь "Ленин бидэнд туслаагүй бол Монгол тусгаар тогтносон улс болж чадахгүй байсан. Энэ хотын удирдлага, ардчиллынхан Монголын тусгаар тогтнол руу нулимлаа. Хөшөөг буулгалаа ч Лениний нэр, суу алдрыг Монголын болоод дэлхийн түүхийн хуудаснаас арчиж чадахгүй" хэмээн бухимдацгааж байв.

Гэтэл нөгөө хэсэг нь "Одоо энэ хөшөөний хэрэг байхгүй. Буулгах нь зөв. Муусайн большевик коммунистуудыг дахин сэхэл авахгүйгээр булшилбал таарна. Энэ хөшөөг хог дээр хаях хэрэгтэй. Дуудлага худалдаанд оруулж яах юм бэ" гэцгээж байв.


Ялангуяа хөшөөг буулгах үеэр хотын захирагч Э.Бат-Үүлийн хэлсэн үг нэлээд олон хүний эгдүүцлийг хүргэсэн бололтой. Тэгвэл одоо Ленин Монголын төлөө юу хийснийг түүхийн шарласан хуудаснаас үзье.




1921 оны Монгол-Зөвлөлтийн анхны найрамдлын гэрээ бичгээс


1921-11-05



 Орос, Монгол хоёрын хоорондох найрамдлын барилдлагааг байгуулахын тухай Зөвлөлийн засагт Орос улсын Засгийн газар ба Монгол Ардын Засгийн газрын хэлэлцэн тогтоосон гэрээ бичиг. Урьд хаант Засгийн газраас түүний эзэрхэг түрэмгий заль, шунахай бодлогын хүчээр дарлаж автономит Монголын Засгийн газар лугаа байгуулсан гэрээ бичгүүд хоёр улсад шинэ байдал тогтсон учир хүчингүй болсны дээр эдүгээ нэгэн этгээд нь Монголын Ардын Засгийн газар, нөгөө этгээд нь Зөвлөлийн засагт Орос улсын Засгийн газар, хоёр айл улсын харилцан туслалцах чөлөө найрамдлыг хүссэн тул хоёр этгээд харилцан гаргахыг тогтоод бүрэн эрх барих төлөөлөгчдийг томилсон нь Зөвлөлийн засагт Орос улсын Засгийн газраас Сергей Иванович Токовский, Борис Плипович Гияч, Монголын Ардын Засгийн газраас Данзан, Сүхбаатар, Цэрэндорж, Эрдэнэжонон ван Ширнэндамдин, ийнхүү төлөөлөгч нар хууль дүрмийн ёсоор зохион олгосон хэмээн хүлээсэн бүрэн эрх олгосон бичиг солилцсоны сүүлд зөвлөн тогтоосон нь

Нэгдүгээр зүйл

Зөвлөлийн засагт Орос улсын Засгийн газраас гагцхүү хуулийн ёсоор эрх барьсан Монголын Ардын Засгийн газрыг зөвшөөрөн хүлээв.

 


Хоёрдугаар зүйл

Монгол Ардын Засгийн газраас гагцхүү хуулийн ёсоор эрх барьсан Зөвлөлийн засагт Орос улсын Засгийн газрыг зөвшөөрөн хүлээв.
Үүнд гарын үсэг зурж батлагсад нь:


Данзан                                       Оросын төлөөлөгчид
Сүхбаатар                                 Сергей Токовский
Цэрэндорж                                Борис Гияч
Ширнэндамдин

Мөн 1921 оны 11 сард Ленин Монголын төлөөлөгчдийг хүлээн авч уулзахдаа "Монголын одоогийн буй газар нутгийн байдлын эрхээр эзэрхэг түрэмгий улсууд хэрэв байлдаан гаргаваас танай орон нутгийг эзэлж нөгөө улсын өмнөөс эзэргүүцэх цэрэг дайны галын суурь болно. Иймийн тулд танай улсын ажилчин ангийн хамгийн үнэн зам нь СССР- ийн үйлдвэрчин, тариачин лугаа хэлхээ холбоо байгуулж улс төр, аж ахуйн талаар тусгаар тогтнохын төлөөнөө тэмцэх тэмцэл мөн болно. Бас эл тэмцлийг ганцаараа тасархайгаар явуулж үл болох бөгөөд ийм учраас нам байгуулах нь эл тэмцлийг амжилттайгаар явуулахын нөхцөл мөн болох ажуу" хэмээжээ.

Үүнээс үзэхэд Монгол Улсын тусгаар тогтнол, хууль ёсны Засгийн газрыг хүлээн зөвшөөрсөн анхны улс нь Лениний толгойлсон Зөвлөлийн засагт Орос улс, түүний Засгийн газар байсан нь тодорхой. Хэрвээ Орос оронд Зөвлөлт засаг тогтоогүй, Ленин бидэнд туслаагүй,  тухайн улс нь хаант улс юм уу хөрөнгөтний засаглалтай улс хэвээр байсан бол өдийд Монгол Улс ямар улс байх байсан бол гэдгийг бид ямагт бодох ёстой. Мөн 1911 оноос хойш манай улс нь өөрийн тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдлаа олон улсаар хүлээн зөвшөөрүүлэх гэж яаж үйлээ үзэн мухардалд орж байсан, 1915 онд хаант улсаа дараа нь автономит эрхээ хэрхэн устгуулж байснаа бид мартах учиргүй.

 


Кремлийн ордны дайллага дээр Сталин юу хэлэв

Тэгвэл бидний нөгөө хараан зүхдэг сахалт Сталин Монголын тусгаар тогтнолыг авч үлдэхийн тулд юу хийв. Мөн л түүхийн баримт сөхөж үзье. И.Сталин 1936 оны гуравдугаар сарын нэгэнд Америкийн сонины сурвалжлагч Рой Говардтай уулзаж ярилцахдаа: "Хэрэв Япон улсаас Бүгд Найрамдах Монгол Ард улсын тусгаар тогтносон байдалд халдаж түүнд довтолбол... бид БНМАУ-д 1921 онд тусалсантайгаа адил тусална" гэж хэлжээ.

1946 оны гуравдугаар сарын есөнд И.Сталин тэргүүтай ЗХУ-ын нам, засгийн дээд удирдлага Монголын төлөөлөгчдийг хүлээн авч Кремлийн ордны Екатеринын танхимд дайлжээ. Дайллагын төгсгөлд Сталин: "Одоо дуусах ойртож байх шиг байна. Над үг хэлэх зөвшөөрөл өгнө үү?" гээд хэлсэн нь: "...Түүхт хоёр үйл явдлыг тэмдэглэх нь чухал байна.

Нэгдүгээрт, Гадаад Монгол, Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс нь Японыг эсэргүүцсэн дайны үед гагцхүү үнэн хэрэг дээр тусгаар тогтнолоо олж авснаар барахгүй, харин өөрийн тусгаар тогтнолыг албан ёсоор хүлээлгэн батлуулсан байна. СССР ба Хятад улсын хооронд холбоо ба нөхөрлөлийн тухай гэрээг байгуулахаар хэлэлцээ явуулж байсан үед хятадууд нь Монголын тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрөх дургүй байсан юм.

Хэрвээ Монголын тусгаар тогтнолыг Хятадаас хүлээн зөвшөөрөх аваас Түвд ба Дотоод Монгол болон бусад үндэстнүүд бас тэр явдлыг шаардах болно хэмээн Хятадын Ерөнхий сайд Сун Зывень бид нарыг ятгаж байсан юм. Гэвч бид энэхүү асуудлыг Японы эсрэг дайнд оролцох эсэхийн бололцоо (болзол) болгож тавьсан юм. Хэрэв Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын тусгаар тогтнолыг Хятадаас хүлээн зөвшөөрөхгүй бол бид Японтой байлдахгүй хэмээн Хятадуудад бид нараас хэлсэн юм.

Ингээд Хятадад нь Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын тусгаар тогтнолыг аргагүй хүлээн зөвшөөрөх болсон юм. Иймд Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс нь үнэн хэрэг дээрээ тусгаар тогтнолыг олж авахаар үл барам харин өөрийн тусгаар тогтнолыг албан ёсоор зөвшөөрүүлсэн нь түүхт үйл явдал мөн юм. Тусгаар тогтносон Монгол Ард Улсын төлөө хундага дэвшүүлье.


Хоёрдугаар түүхт үйл явдал нь СССР ба БНМАУ хоёрын хооронд нөхөрлөл ба харилцан туслалцах гэрээ байгуулсан явдал мөн юм. Үүний урьд манай хооронд харилцан туслалцах протокол байсан юм. Одоо түүнийг гэрээ болгон хувиргасан болно. Энэ бол түүхт үйл явдал мөн. Энэ явдлын утга нь юунд орших вэ? гэвэл, хэрэв БНМАУ руу хажуу талаас довтлох бол СССР-ийн зэвсэгт хүчин нь Монголд түүний тусгаар тогтнолыг хамгаалах явдалд нь туслах юм.

Энэ нь ямар нэгэн этгээдээс Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсад довтолбол, тэр этгээд нь бидэнтэй, Зөвлөлт Холбоот Улстай тулгарах гэсэн хэрэг юм. Манай найрамдлын цаашдын хөгжлийн төлөө хундага өргөе" гэжээ.

 


Сталин: "Лениний төлөө л ууя"

1947 оны наймдугаар сарын 28- ны орой Сталин, Чойбалсантай албан бусаар уулзжээ. Тэр үеэр Чойбалсан "Монгол-Зөвлөлтийн найрамдлын эхийг тавьсан Ленин ба Сталины төлөө хундага өргөе" гэсэнд Сталин: "Лениний төлөө л ууя. Би бол Лениний үйл хэргийг зөвхөн үргэлжлүүлэгч бөгөөд Монгол- Зөвлөлтийн найрамдлыг манай хоёр орны удирдагчид үндэслэж байсан тэр үед би бага үүрэгтэй хүн байсан юм" гэжээ.


Мөн Монголын тусгаар тогтнолын талаар Сталин хэлэхдээ: "Тусгаар тогтносон БНМАУ-ын хамгийн дотны хань нөхөр бол Зөвлөлт Холбоот Улс юм. Ямар нэгэн хөрөнгөтөн гүрний уран гоё үгэнд итгэх хэрэггүй. Гагцхүү ажил хэрэг дээр нь харж мэдэх хэрэгтэй. БНМАУ ба Хятад хоёрыг жишиж үзвэл жинхэнэ тусгаар тогтносон улс бол Монгол орон байна шүү дээ.

Өөрийн үгийг хаана ч чөлөөтэй хэлдэг бүрэн эрхтэй үнэхээр тусгаар улс байна. Гэтэл Хятад бол тусгаар тогтносон улсын шинж чанарыг өнөөдөр үнэн хэрэг дээрээ алджээ. Тэд Америкийн эрх хараанд байна. Иймээс тусгаар тогтносон Монгол Улсыг Хятадын зүгээс ч Америкийн талаас ч хавчих, довтлох явдал гарах л болно. Тэдний эсрэг хатуу зогсох хэрэгтэй. Хэрэв тусламж хэрэг болбол бид туслахад бэлэн байна. Бидний хооронд тийм гэрээ бий. Бид гэрээний үүргээ бүрэн дүүрэн биелүүлнэ" гэжээ.


Ш.Батцогт
Эх сурвалж: “Улаанбаатар Таймс”