Н.Номтойбаяр гэх залуу Монголын улс төрд анх орж ирэхдээ “баян айлын хүүхэд” гэсэн тодотголыг бараг нэрнээсээ түрүүлж зүүж байлаа. Улс төрийн туршлага, үзэл бодол, байр сууриас нь илүү гэр бүлийнх нь хөрөнгө чинээ, МАК гэх том компанийн нэр түүнийг тодорхойлдог байсан үе бий.Харин түүнээс хойш арав гаруй жил өнгөрчээ. Энэ хугацаанд Н.Номтойбаярын улс төрийн зам дардан байсангүй. УИХ-ын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, сайд болж төрийн өндөр алба хашсан ч эрх мэдлээс бууж, улс төрийн хатуу өрсөлдөөн, шүүмжлэл, хэрэг маргаан, хорих ял гээд олон үйл явдлыг туулсан. Нэг хэсэгтээ Монголын улс төрөөс бүр мөсөн шахагдсан мэт харагдаж байсан хүн эргэн ирж, улс төрийн шинэ хүчнийг удирдан парламентын сонгуульд оролцож, дахин УИХ-д суух хэмжээнд хүрсэн нь өөрөө сонирхолтой замнал. Гэхдээ энд түүний албан тушаал, намын рейтинг, сонгуулийн амжилтыг ярих гэсэнгүй. Харин өнөөдрийн Н.Номтойбаярыг арваад жилийн өмнөх Н.Номтойбаяртай харьцуулж харахад ихээхэн анзаарагдах өөрчлөлтийн тухай өгүүлэх гэсэн юм.

Тэр бол төлөвшил.

Монголчуудад “төрийн хар хүн” гэж нэг сайхан ойлголт бий. Энэ нь зүгээр л төрийн албан тушаал хашсан хүнийг хэлдэггүй. Эрх мэдэлтэй үедээ хөөрөхгүй, эрх мэдэлгүй үедээ гомдож тунихгүй, асуудлыг хувийн ашиг сонирхлоос илүү төр, улсын эрх ашгийн хэмжээнд харж чаддаг, үг үйлдлийнхээ үр дагаврыг тооцдог хүнийг хэлдэг ойлголт.

Сүүлийн үеийн Н.Номтойбаярын байр суурь, улс төрийн асуудалд хандаж буй хандлагыг ажиглахад өмнөхөөсөө илүү хүлээцтэй, тооцоотой, хүнлэг болсон нь харагддаг. Улс төрд залуу насны омголон зангаар орж ирсэн хүн цаг хугацааны эрхээр үгээ жинлэж, асуудлыг хэд хэдэн талаас нь харж, өөрийн намын явцуу эрх ашгаас илүү институц, төрийн тогтвортой байдлын тухай ярих нь нэмэгджээ. Хэн нэгнийг дагаж хөөрөх, олон нийтийн сэтгэл хөдлөл дээр тоглохын оронд зарчим ярьдаг болох нь улс төрчийн хувьд жижиг өөрчлөлт биш. Улс төрчийг эрх мэдэл өөрчилдөг гэдэг. Гэхдээ эрх мэдлээ алдах нь бүр илүү өөрчилдөг байж мэднэ. Н.Номтойбаяр энэ хоёрын аль алийг үзсэн хүн. Эрх мэдлийн оргилд ч байсан, улс төрийн амьдралын ёроол гэж хэлж болох хүнд үеийг ч туулсан. Магтаал, шүүмжлэл, ялалт, ялагдал, эрх мэдэл, тусгаарлалт гээд улс төрч хүнд тохиолдож болох олон зүйлийг харьцангуй залуудаа амссан нь өнөөдрийн түүний зан төлөвт нөлөөлөөгүй гэх аргагүй.

Хүн зовлон үзэхээрээ заавал ухааждаггүй. Улс төрч ялагдал хүлээлээ гээд заавал төрийн хүн болчихдоггүй. Харин туулсан зүйлээсээ дүгнэлт хийж, өмнөхөөсөө өөрөөр асуудлыг хардаг болж чадвал тэр туршлага үнэ цэнтэй болдог.

Н.Номтойбаярын өнөөдрийн улс төрөөс ийм өөрчлөлт анзаарагдана. Түүний хувьд бусдаас ялгаатай нэг онцлог бий. Н.Номтойбаярт улс төрөөр дамжуулж эд хөрөнгөтэй болох шаардлага харьцангуй бага. Харин улс төрийн хувьд өөрийн нэр, байр суурь, өв үлдээх шаардлага улам их болж байна. Магадгүй энэ өөрчлөлт нь түүнийг албан тушаал хөөсөн энгийн нэг улстөрчөөс төрийн асуудлыг арай өөр өнцгөөс хардаг хүн болгоход нөлөөлсөн байж болох юм.

Н.Номтойбаярын улс төрийн замнал дуусаагүй. Тиймээс түүнийг Монголын төрийн нэртэй том зүтгэлтэн болчихлоо гэж өнөөдөр дүгнэхэд эрт. Цаашид ямар шийдвэр гаргаж, ямар зарчим баримтлах нь өнөөдрийн үнэлгээг батлах ч боломжтой, үгүйсгэх ч боломжтой.

Гэхдээ нэг зүйлийг хэлж болохоор болжээ. 2010-аад онд Монголын улс төрд “баян айлын хүүхэд” гэсэн тодотголтой орж ирсэн Н.Номтойбаяр өнөөдөр зөвхөн тэр тодотголоор хэмжигдэх хүн биш болсон байна. Туулсан зам, авсан сургамж, асуудалд хандах хандлагаас нь харахад улс төрийн нас суусан нь илт.

Өөрөөр хэлбэл, Н.Номтойбаяр төрийн хар хүн болон төлөвшиж чаджээ.

Б.Намуун