Философич С.Молор-Эрдэнийг “Үндэсний эв нэгдлийг бусниулах” гэх үндэслэлээр шалгаж, шүүхээс цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ аваад буй. Харин энэ үйл явдалтай зэрэгцэн УИХ-ын гишүүн М.Нарантуяа-Нарагийн Монголын казах иргэдийн талаар удаа дараа хэлсэн үгс нийгэмд маргаан дагуулсаар байна.Эндээс нэг зарчмын асуулт гарч ирж байна.

С.Молор-Эрдэнийн хэлсэн үг үндэсний эв нэгдэлтэй холбоотой эрүүгийн хэрэг үүсгэн шалгах үндэслэл болж байгаа юм бол М.Нарантуяа-Нарагийн бүхэл бүтэн угсаатны бүлгийг хамруулан хэлсэн үгсийг төр ямар шалгуураар авч үзэх вэ?

С.Молор-Эрдэнийн гэм буруутай эсэхийг шүүх эцэслэн тогтоогоогүй. Түүнийг одоогоор яллагдагчаар татан шалгаж байгаа. Тиймээс түүнийг гэмт хэрэг үйлдсэн гэж урьдчилан дүгнэх боломжгүй.

Гэхдээ түүнийг шалгаж буй Эрүүгийн хуулийн 19.9 дүгээр зүйл нь өөрөө энэ маргааныг анхаарал татахуйц болгож байна. Учир нь уг зүйл үндэс, угсаа, хэл, арьсны өнгө, шашны номлол, үзэл бодлоор хүмүүсийг дайсагнуулах, эвдрэлцүүлэх зэрэг үйлдэлтэй холбоотой. Тэгвэл УИХ-ын гишүүн М.Нарантуяа-Нара юу хэлсэн билээ?

Тэрбээр өнгөрсөн зургадугаар сард казах иргэдтэй холбоотой маргааны үеэр цахим хуудсандаа “казахуудыг ийм муухай үй олноороо муйхар мунхаг” хэмээн тодорхойлсон. Цаашлаад консулын газрын асуудлыг хөндөхдөө тэдний “санаа нь огт Монголжоогүй” хэмээн бичсэн байдаг.

Энд анзаарах ёстой нэг ялгаа бий.

Тэр “намайг доромжилсон тэр хүмүүс”, “ийм үйлдэл хийсэн хэсэг хүн” гэж тодорхой субъектээ заагаагүй. “Казахууд” гэсэн угсаатны нэршлээр ерөнхийлөн ярьсан нь л маргааны гол цэг болж байна.

Маргаан үүгээр дууссангүй.М.Нарантуяа-Нарагийн үг, үйлдэлд ёс зүйн хариуцлага тооцуулах шаардлагыг цагдаагийн бэлтгэл хурандаа К.Женисгүл УИХ-ын Ёс зүйн дэд хороо болон ХЭҮК-т хүргүүлсэн. Тэрээр Нарагийн мэдэгдлийг ялгаварлан гадуурхсан агуулгатай гэж үзэж, УИХ-ын гишүүний үг хэлэх эрхийг тодорхой хугацаагаар хязгаарлах, казах иргэдээс уучлал хүсүүлэх, асуудлыг Ёс зүйн дэд хороогоор хэлэлцүүлэхийг шаарджээ.Гэвч М.Нарантуяа-Нара зогссонгүй.

Тэрбээр өнөөдөр хэвлэлд өгсөн тайлбартаа Баян-Өлгий дэх урианхай, тува, халх иргэдийн эрх ашгийн асуудлыг хөндөж, үүнийг ярих ёстой гэсэн байр сууриа дахин илэрхийлэв. Цөөнхийн доторх өөр цөөнхийн эрх ашиг зөрчигдөж байгаа эсэхийг ярих нь мэдээж хууль ёсны асуудал. Хэрэв баримт байгаа бол бүр ч ярих ёстой.

Гэхдээ нэг бүлгийн эрхийг хамгаалах нэрээр өөр нэг угсаатны бүлгийг бүхэлд нь ерөнхийлөн буруутгаж болох уу гэдэг бол огт өөр асуудал.

Тэр тусмаа М.Нарантуяа-Нарагийн сүүлийн мэдэгдэл үүнээс ч цаашилсан өнгө аястай байна. Тэрбээр өнгөрсөн түүхийг сөхөж, “өмнө нь урваж байсан” гэх үндэслэлээр Монгол Улс бодлогын яамаа казах хүнд хариуцуулахаас болгоомжлох ёстой гэсэн агуулгатай байр суурь илэрхийлжээ.

Энэ бол нэг улстөрчийн үйл ажиллагааг шүүмжилж байгаа хэрэг мөн үү, эсвэл тухайн хүний угсаа гарвалыг төрийн өндөр албан тушаал хаших эсэхтэй нь холбон үзэж байгаа хэрэг үү?

Яг энд л асуудлын зааг бий.

Т.Аубакир сайдын ажил муу бол ажлаар нь шүүмжилж болно. Баян-Өлгий дэх урианхай, тува, халх иргэдийн эрх зөрчигдөж байгаа бол баримтаар нь ярьж болно. Казахстаны Консулын газар байгуулах нь Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдалд эрсдэлтэй гэж үзэж байгаа бол тэр эрсдэлээ баримт, судалгаа, үндэслэлээр тайлбарлаж болно.

Энэ бүхэн бол улс төрийн мэтгэлцээний хууль ёсны сэдэв.

Харин хүнийг “казах” гэдэг угсаа гарлаар нь төрийн бодлогын яам удирдахад тохирох эсэхтэй холбон ярих, цөөн хэдэн хүний үйлдлээс бүхэл бүтэн казах иргэдийг ерөнхийлөн дүгнэх нь өөр асуудал.

Тиймээс М.Нарантуяа-Нарагийн байр суурийг шүүмжлэхдээ “казахуудын талаар ярьж болохгүй” гэж асуудлыг хялбарчилж болохгүй. Харин казах иргэдтэй холбоотой бодлогын асуудлыг шүүмжлэх, казах хүнийг угсаа гарлаар нь ерөнхийлөн дүгнэх хоёрын зааг хаана байна вэ гэдгийг асуух ёстой.

Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд С.Амарсайхан ч энэ асуудлаар “ястныг талцуулах аливаа үг, үйлдэлдээ онцгой хариуцлагатай хандах ёстой” хэмээн мэдэгдэж, хэсэг хүмүүсийн үл ойлголцлыг үндэстэн, ястан, угсаатан хоорондын хорсол болгон хувиргаж болохгүйг сануулсан.

Тэгвэл С.Молор-Эрдэнийн хэрэг рүү буцаад харъя.

Түүний “Монгол гэдэг ард түмэн байхгүй” гэх мэт олон нийтэд илэрхийлсэн байр суурь нь хууль хяналтын байгууллагын анхааралд орж, Эрүүгийн хуулийн “Үндэсний эв нэгдлийг бусниулах” зүйлээр шалгагдаж байна.Мэдээж түүний хэлсэн үг үнэхээр энэ гэмт хэргийн бүрэлдэхүүнийг хангаж байгаа эсэхийг шүүх тогтооно.

Гэхдээ хууль хэрэглэж байгаа зарчим нь сонирхол татна.

Нэг хүний Монголын түүх, үндэстний талаарх маргаантай үгийг үндэсний эв нэгдэлд нөлөөлсөн байж болзошгүй гэж үзээд эрүүгийн хэрэг үүсгэн шалгаж байгаа атлаа УИХ-ын гишүүний Монгол Улсын тодорхой нэг угсаатны бүлгийг хамруулсан удаа дараагийн мэдэгдлийг ямар шалгуураар авч үзэх вэ?

Энд Молор-Эрдэнэ зөв, Нара буруу гэж урьдчилан шийдэх тухай яриагүй.

Харин хууль ижил үйлчлэх ёстой гэдэг тухай ярьж байна.

Бүр эсрэгээрээ УИХ-ын гишүүний үг жирийн иргэнийхээс илүү өндөр хариуцлага дагуулна. Учир нь парламентын гишүүн олон нийтийн өмнө зөвхөн М.Нарантуяа гэх хувь хүний хувиар зогсохгүй, төрийн эрх барих дээд байгууллагын гишүүний статустайгаар үг хэлдэг.

Монгол Улсын Үндсэн хууль иргэнийг үндэс, угсаагаар нь ялгаварлан гадуурхаж үл болно гэж заасан.

Тэгвэл хүний угсаа гарлыг төрийн өндөр албан тушаал хаших эсэхтэй нь холбон ярих нь хаана хүрээд улс төрийн үзэл бодол байхаа больж, ялгаварлан гадуурхалтын асуудал болох вэ?

“Казахууд” гэж бүхэлд нь нэрлээд “муйхар мунхаг” гэж тодорхойлох нь хаана хүрээд үг хэлэх эрх чөлөө байхаа болих вэ?

“Санаа нь Монголжоогүй” гэх дүгнэлт Монгол Улсын казах иргэдийн эх оронч байдлыг угсаа гарлаар нь эргэлзээнд оруулсан агуулга мөн үү?

С.Молор-Эрдэнийн үг үндэсний эв нэгдлийн асуудал мөн бол М.Нарантуяа-Нарагийн үг яагаад үндэсний эв нэгдлийн асуудал биш гэж?

Эсвэл Нарагийн хэлсэн зүйл хууль зөрчөөгүй гэж үзэж байгаа бол ямар үндэслэлээр зөрчөөгүй вэ?

Энэ хоёр асуултын аль алинд нь төр хариулах ёстой.

Учир нь асуудал С.Молор-Эрдэнэ, М.Нарантуяа-Нара хоёрын хэн нэгэнд хайртай, дургүйдээ биш.

Нэг хүнд үйлчилсэн хуулийн шалгуур нөгөө хүнд ч адилхан үйлчилж чадаж байна уу гэдэгт асуудлын гол нь оршино.

Хуулийн өмнө хүн бүр эрх тэгш гэдэг зарчим үйлчилж байна уу? С.Молор-Эрдэнэд үйлчилсэн хууль яагаад М.Нарантуяа-Нараг тойроод байна вэ?

Э.Солонго