Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярын “ТВ-9" телевизэд өгсөн ярилцлагын бүрэн эхээр нь хүргэж байна.
Нэгдүгээр хэсэг
-Та Үндсэн хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг боловсруулах ажлын хэсгийн ахлагчаар ажилласан. 1992 оны Үндсэн хууль батлагдсаны дараах он жилүүдэд энэ хуульд нэмэлт өөрчлөлт хийх ёстой гэсэн яриа нэлээд гарч байжээ. Гэвч ард иргэд энэ асуудлыг төдийлөн сайн ойлгохгүй байх шиг. Ер нь Үндсэн хууль гэж юу юм бэ?
Яагаад өөрчлөх ёстой вэ? Энэ талаар яриагаа эхлэх үү?
-Аливаа улс орны хөгжил мухардсан, хямарсан, ард иргэд нь бухимдсан, тэдний ирээдүйтэй холбоотой асуудлууд шийдэгдэхгүй, шийдэгдэх эсэх нь ч тодорхойгүй ийм цаг үед энэ нөхцөл байдлаас гарах хоёр арга байдаг.Үүний нэг нь хувьсгал, тэмцэл, нөгөө нь Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн арга.
Би бодохдоо өнөөдөр Монгол Улсад тулж ирсэн улс төр, нийгэм, эдийн засгийн хямралт байдлаас гарах зөв арга бол заавал жагсаал, цуглаан, мөргөлдөөн, зөрчилдөөн биш Үндсэн хуулийг шинэчилсэн байдлаар найруулж өөрчлөх нь зүйтэй гэж ойлгож байна. Ингэж Монгол Улсын хөгжлийн нэгэн шинэ эрин үеийг эхлүүлэх цаг хугацаа болсон.
1992 онд Үндсэн хуулийг батлахад цаг үеийн нөхцөл байдал яг өнөөдрийнхтэй төстэй байсан. Тухайн нийгмийн харилцаа хямралтай байсан. Үүнээс гарах гарц нь жагсаал цуглаан гэхээсээ илүү шинэ Үндсэн хууль байсан юм. 1992 оноос өмнөх Үндсэн хуулийн өөрчлөлтүүд ч яг л адилхан тухайн цаг үеийнхээ шаардлагаас урган гарсан байдаг. Энэ талаарх эрдэмтэн судлаачдын дүгнэлтийг нэгтгээд харвал, 1992 оноос өмнө байсан Үндсэн хууль нийгмийн харилцааны хувьд нэг намын тогтолцоотой байсан учраас тэр намыг тойрч улс орны чухал үйл явдлууд өрнөдөг байв. Тэр нь тухайн үедээ нийгэмд эерэг чиг баримжаа, хандлагыг үүсгэж байсан гэдэг нь ойлгомжтой. Гэхдээ энэхүү тогтолцоо яваандаа нийгмийн хөгжлийг гацааж, зогсоож эхэлсэн байдаг. Ялангуяа хүний эрх, эрх чөлөө, үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх, хувийн өмчтэй болох эрхүүд зөрчигдөж байв. Мөн тухайн цаг үед дэлхий дахинд ноёлж байсан ардчилсан төрийн тогтолцоо Монголд байхгүй учраас иргэд бухимдаж эхэлсэн. Ингээд 1992 оноос нам төвтэй нийгмийн харилцаанаас төр төвтэй нийгмийн харилцаа руу шилжжээ. Төрийн зүгээс энэ ажлыг манлайлан зохион байгуулж, 1992 оны Үндсэн хуулийг олон хоног хэлэлцэж баталсан. Энэ хууль маань хэрэгжиж эхлээд 30 гаруй жил болжээ.
-Эрх баригчдын зүгээс 1992 оны Үндсэн хууль үүргээ гүйцэтгэсэн гэдэгт ямар байр суурьтай байгаа вэ. Бид шилжилтийг яаж хийх ёстой вэ?
-Тухайн үед Монгол Улс нам төвтэй тогтолцооноос төр төвтэй тогтолцоо руу амжилттай шилжиж чадсан. 1992 оны Үндсэн хуулийг баталж, хэрэгжүүлсэн хүмүүст бид талархах хэрэгтэй. Эгзэгтэй үед хүч хөдөлмөр, ур чадвар, туршлагаа дайчилж нийгмийг өөр тогтолцоо руу удирдан шилжүүлж цоо шинэ нийгмийг бий болгож чадсан юм. Гэхдээ тухайн үеийн хууль батлагчиддаа талархлаа гээд Үндсэн хуулийг өөрчилж болохгүй, хүрч болохгүй, шинээр баталж болохгүй гэсэн зүйл огт байх ёсгүй. Яагаад гэхээр Үндсэн хууль гэдэг өөрөө тухайн улсын ард түмний ямар улс оронд амьдаръя гэж хүсч мөрөөдөөд байгаа юм, юунд тэмүүлээд байгаа юм тэрийг нь тогтоодог, бий болгодог байх хэрэгтэй.
Олон улсад Үндсэн хуулийг нийгмийн гэрээ гэж их зөв зүйтэй тодорхойлсон. Үүнийг эрдэмтэн судлаачид ч баталдаг. Үндсэн хуулиараа гэрээ байгуулсан ард иргэд шууд утгаараа төр засгийнхаа шийдвэр гаргах түвшинд оролцож нөлөөлж чадна. Мөн төлөөллийн байгууллагаараа энэ эрхээ хэрэгжүүлэх боломжтой. Ингэснээр төр засаг маань хаа хаанаа хариуцлагажих юм. Ард иргэд, төр засаг хариуцлагатай байна гэдэг Үндсэн хууль хийгээд аливаа хуулийн амин сүнс нь нэг юм.
Тэгэхээр 1992 оны Үндсэн хуулийг яагаад шинэчлэн найруулах ёстой вэ гэхээр төр төвтэй нийгмийн харилцааг Үндсэн хуульдаа тусгачихсан чинь төр засаг өөрөө бүхэлдээ хариуцлагын гадна үлдчихээд байна. Нам төвтэй тогтолцоо байхад нам хариуцлагын гадна үлддэг байлаа. Харин одоо төр хариуцлага хүлээдэггүй болчихлоо. УИХ-ыг гэхэд Үндсэн хуульд төрийн эрх мэдлийг хэрэгжүүлэх дээд байгууллага гээд заачихсан. Парламентын дээр болон дэргэд нь ямар ч байгууллага байхгүй байна. Харин дор нь Ерөнхийлөгч, Засгийн газар, хууль шүүхийн байгууллага байх нь байна. Тэгэхээр төр өөрөө хариуцлагын гадна үлдэж, бүх зүйлийн дээр нь гараад суучихаар өнөөдөр нийгэм, улс төр, эдийн засаг гээд бүх зүйл хямраад байна. Төрийг нийгмийн харилцааны голд, төвд нь тавьж болдоггүй юм байна.
Нийгмийн харилцааны гол субъект нь ард түмэн юм байна. Энэ нь 1992 оны Үндсэн хуулийг шинэчлэн найруулж, өөрчлөх нэг гол шалтгаан юм. Тамгагүй төр, эзэнгүй төр, толгойгүй төр гэж нэрлээд байгаагийн гол шалтгаан нь ердөө л энэ.
Нам төвтэй нийгэм байснаас төр төвтэй нийгэмд шилжиж, алдаж онож 30 гаруй жил боллоо. Одоо Монгол Улс нийгмийн дараагийн шинэ харилцаа руу шилжиж, хөгжлийн төлөө өөрчлөлтийг хийх цаг болсон. Хөгжил ард түмэн, иргэдийн төлөө учраас зайлшгүй Үндсэн хуулийг шинэчлэн найруулах шаардлагатай байна. Энэ бол бидний үеийнхэн болон одоогийн төр засагт ажиллаж байгаа хүмүүсийн үүрэг юм. Би Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх, УИХ-ын дарга Г.Занданшатар, Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ нартай уулзаж “Та бүхэн маань энэ үйл хэргийг манлайлж ажиллаач. Бид дэмжиж ажиллая. Гэхдээ Үндсэн хуулийн шинэчлэсэн найруулгын төслийг яг цэвэр онолын хүрээнд хийж, өөрчлөх хэрэгтэй” гэж хэлсэн. Ер нь аливаа зүйл онолын дагуу явахгүй болохоороо ойлголтоор амьдарч эхэлдэг. Аливаа асуудалд бүх хүн өөр өөрийн ойлголтоор яваад байх юм бол хэзээ ч энэ улс орны асуудал цэгцрэхгүй шүү дээ. Шуудайнд хийсэн үхрийн эвэр шиг л байх болно. Улс орны ийм ороо бусгаа байдал маш их хор уршигтай. Өнөөдрийн ганц хоёр жишээ гэхэд энэ байдал залуучуудын амьдрал, иргэдийн эрүүл мэнд, хүний эрх, эрх чөлөөний асуудалд хортой тусч байна. Цаашлаад улс орны Үндэсний Аюулгүй Байдал, тусгаар тогтнолд нөлөөлөх хор уршигтай байхыг үгүйсгэхгүй. Тэгэхээр Үндсэн хуулийг шинэчлэн найруулахдаа онолын өөрчлөлтүүдийг тодорхой тусгаж, улс орноо эмх цэгцэнд нь оруулах хэрэгтэй гэсэн зарчмын саналаа илэрхийлж байна.
-Улс төрийн намууд нэгдэж, Үндсэн хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөл боловсруулсан. Нэг хэсэг нь цоо шинэ Үндсэн хууль гэж яриад байгаа. Энэ асуудалд тайлбар өгөхгүй юу?
-Шинэ Үндсэн хууль биш шинэчилсэн найруулгын төсөл юм. 1992 онд баталсан Үндсэн хууль дээр үндэслэж, дутууг нь гүйцээж, дундуурыг нь дүүргэж, илүүг нь хасаж, огт байхгүйг нь нэмсэн ийм төсөл болсон. Аргачлалын хувьд шүү дээ.
Зарим улс төрийн намууд улс орныхоо хөгжил дэвшилд хариуцлагатай хандаж байна. Одоогийн нөхцөл байдалд Үндсэн хууль алдаа гаргасан хүнд хариуцлага хүлээлгэдэг биш, алдаа гаргасан хүнийг хариуцлагын гадна үлдээдэг, мулталдаг болчихоод байна.
Харин бидний боловсруулсан Үндсэн хуулийн төслөөр хариуцлага алдсан л бол хаашаа ч зугатааж чадахгүй хариуцлага хүлээдэг ийм төсөл болсон гэдгээрээ онцлог. Магадгүй энэ онцлогийг олж харсан, хариуцлагаас мултараад сурчихсан хүмүүс эсэргүүцэх болов уу. Тэдэнд маш эмзэг тусах нь тодорхой. Хэн ч би алдаа гаргачихлаа, хариуцлагаа хүлээе гээд ирэхгүй шүү дээ. Гэхдээ тэр хүмүүс дуртай ч, дургүй ч байсан Үндсэн хуулиа өөрчилж, хариуцлага тооцдог тогтолцоо руу орох нь гарцаагүй. Өнгөрсөн хугацаанд Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэтэй уулзаж ярилцаад миний бие Үндсэн хуулийн төслийг боловсруулах ажлыг хэсгийг ахалж ажиллахаар болсон. Залуу удирдагчийн хувьд асуудлыг зөв талаас нь харж, сайн сайхан нийгмийг бий болгох хүсэл эрмэлзлэлтэй байна.
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх, УИХ-ын дарга Г.Занданшатар нартай ч уулзсан. Ингээд өнгөрсөн хэдэн сарын хугацаанд улс төрийн намуудын болон эрдэмтдийн төлөөлөл цаг наргүй сууж, олон талын судалгаа хийж, Үндсэн хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслөө боловсруулаад байна. Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэд танилцуулсан.
Тэрбээр хямралт байдлаас гарах арга замын тухай гурван зүйл хэлсэн. Нэгдүгээрт, юу ч хийхгүй яг хэвээрээ байя. Тэгээд нэг мэдэхэд гарчихаж магадгүй тухай. Энэ нь хүнийг хүнээр солих тухай асуудал л даа. Өнгөрсөн хугацаанд хүнийг хүнээр солиогүй биш олон сольсон. Өөрчлөлт авчраагүй, харин ч нийгмийн асуудал доройтсон. Тэгэхээр энэ бол өөрийгөө хуурсан, гэнэн арга юм.
Хоёрдугаарт, Үндсэн хуульд тодорхой хэмжээний нэмэлт өөрчлөлт оруулъя гэсэн. Тухайлбал, УИХ-ын гишүүдийн тоог нэмэх тухай. Гишүүдийн тоо миний бодож байгаагаар бол 76 гишүүн олондож байна. Монгол шиг цөөн хүн амтай оронд 33 орчим гишүүн болно. Гэтэл төлөөлж байгаа гишүүдийн тоо цөөн учраас төр засгийн бодлого буруу байна. Төлөөллийн ардчилал хэрэгжихгүй байна гэнэ. Үгүй юм аа, хариуцлагын тогтолцоо байх юм бол хэдэн ч гишүүнтэй байж болно. 76 хүнийг 152 болгосноор хариуцлагын асуудлыг шийднэ гэж байхгүй. Мөн сонгуулийн холимог тогтолцоог хуульчилъя гээд байх шиг байна. Бас л гэнэн арга. Парламентын засаглалыг нэмэлт өөрчлөлтөөр биш шинэчилсэн найруулгаар бэхжүүлэх нь зүйтэй юм.
Гуравдугаарт, Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ цоо шинэ Үндсэн хууль хийе, энэ гурвын алинаар нь ч явахад би бэлэн байна гэсэн. Саяхан Зөвлөлдөх зөвлөл байгуулагдахаас өмнө Төрийн ордонд, Ардын Их хурлын танхимд 600-700 орчим хүн хуралдсан. Тэр хуралд оролцож байгаа хүмүүсийн бараг 70 гаруй хувь нь Үндсэн хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг хэлэлцэх нь зүйтэй гэсэн санал өгсөн. Мөн Зөвлөлдөх зөвлөлийн хүрээнд анхны хэлэлцүүлэгт орсон иргэдийн 60 гаруй хувь нь Үндсэн хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөл хэрэгтэй гэжээ. Тэгэхээр энэ нь ард түмний хүслийг харуулаад байна. Үндсэн хуулийг шинэчлэн найруулснаар улс орны тусгаар тогтнол алдагдана гэсэн зүйл байхгүй. Төр засаг хямарна гэж байхгүй. Ингэж бие биенээ хуурч, ард түмнээ айлгаад, тархи толгойг нь угаагаад байж болохгүй. Тиймээс Ерөнхий сайдын хэлж байгаа гурав дахь замыг сонгож, Үндсэн хуулийн шинэчилсэн найруулгыг хийх нь зүйтэй юм.
-Хийж чадахгүй бол ямар нөхцөл цаг үе биднийг хүлээж байна вэ?
-Нэгдүгээр зам буюу юу ч хийхгүй яг хэвээрээ байвал юу ч өөрчлөгдөхгүй. Уурлаад бухимдаад, өр ширэндээ баригдаад, магадгүй улс орны аюулгүй байдал эмзэг болохыг үгүйсгэх аргагүй. Дараагийн арга нь Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт хийж, УИХ-ын гишүүдийг тоог нэмэх, сонгуулийн холимог тогтолцоог хуульчлах зам бий. Ингэснээр улс орны нийгэм эдийн засгийн байдал дээрдэхгүй, харин ч дордоно. Энэ бол жинхэнэ аюул. Гурав дахь нь бол Үндсэн хуулийн шинэчилсэн найруулга. Энэ өөрчлөлтийг хийснээр төр төвтэй, хариуцлагаас мултардаг байдлыг халж, ард түмэн төвтэй, тэдэнд үйлчилдэг, тэднээс айдаг ийм хариуцлагатай төр засгийн систем рүү шилжих юм. Төрд хулгай гардаггүй Үндсэн хуультай болъё.
Би өнгөрсөн хугацаанд олон улс орны Үндсэн хуулийг үзлээ, хүмүүстэй ярилцлаа. Тэд хэлж байна. “Ер нь их энгийн шүү, хулгайч хүн төрийн ямар нэгэн өндөр албан тушаалд очсон ч хулгай хийж чадахааргүй ийм хуультай байгаа юм, манайх” гэж хэлж байна. “Тэгэхгүй сайн хүн, үлгэрийн баатар, бурхан багш шиг хүн өндөр албан тушаалд очоод Монгол Улсыг аварна гэвэл тэрэн шиг гэнэн юм байхгүй шүү” гэж байна.
Тэгэхээр улс төрийн намуудын хамтран боловруулсан Үндсэн хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөл маань хулгайч хүн албан тушаалд очоод хулгай хийж чадахгүй, эргүүлэн татагдах тийм л хууль болсон. Одоогийн хууль маань олон хулгайчийг хаацайлаад байна шүү дээ. Өнгөрсөн хугацаанд төрд олон ч том хулгай гарлаа. Нэг нь бүрэн шийдэгдсэн үү, бодох л хэрэгтэй.
-Одоогийн Үндсэн хуультай харьцуулахад та бүхний боловсруулсан Үндсэн хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөлд ямар тухайлсан өөрчлөлтүүд орсон бэ?
-Маш энгийнээр тайлбарлахад, нийгмийн харилцааны голд нь монгол хүнийг, ард түмнийг тавьчих. Монгол Улсын эзэн хэн бэ? Монголын ард түмэн. Монгол Улсын иргэн шүү дээ. Яагаад гэвэл Монголын ирээдүй, одоо үе нь, өнгөрсөн цаг хугацаа нь монгол хүн. Өөр хэн ч биш. Ард түмэнгүйгээр тусгаар тогтносон улс орон байхгүй, харин тусгаар тогтнолоо алдаад ард түмнийхээ хүсэл зориг, эв нэгдлээр сэргэсэн улс орнуудын түүх бий.
Тухайлбал, еврейчүүд байна. 2000 гаруй жилийн өмнө нутгаасаа хөөгдсөн. Ингэхдээ тарж бутарсан ч шашин, хэл, соёл, ой санамжаа хадгалж үлдсэн учраас еврейчүүд 2000 жилийн дараа 1948 онд дахин улсаа байгуулж чадсан. Яагаад гэвэл улс орон нь тарж бутарсан ч гэлээ еврей ард түмэн байсаар байсан байна. Тэгэхээр бидний гол зорилго бол парламентыг заавал энэ хэвээр нь байлгах гээд байх шаардлага байхгүй. Ард түмэн бол бидний үнэт зүйл болохоос биш УИХ биш. Ард түмэн байгаа цагт парламент, Засгийн газар, шүүх бий болно. Ард түмэн нийгмийн харилцааны голд орсноор төр засгаас хариуцлага шаардаж чадна. Төр засаг хариуцлагатай байснаар Монгол Улс хөгжинө.
Үргэлжлэл бий.
Сэтгэгдэл(24)
Монгол Улсыг, Монголын төрийг авлигалд оруулсан адгийн амьтан бол Энхбаяр гэдгийг мартаж болохгүй.Эгнэ хулгайч,луйварчинг хаа таарсан газарт нулимж байх ёстой.
Энхбаяр бол өнгөрсөн хугацаанд өөрийгөө болон улс орноо юун дээр алдсанаа ухаарч чадсан, эх орныхоо хойч ирээдүйнхээ төлөө ухаарч, өөрийгөө зориулж яваа зөв улс төрч. Оноон дээр нь биш алдаан дээр нь дөрөөлж ад үзэхээ болиоч. Гарцыг зөв яриад байна шүү дээ.
яаж --------------------------------------------------
тэгвэл энхэбаяр чи зайлаач.
Улаан цайм худал ярьжээ Зовлолдох уулзалтаар ундмэн хуулийг шинэчилж найруулж болохгуй гэж санал огсон Хоерт нэг нам лавамгайлсан одоогийнн нохцолд Ундмэн хуулийг оорчилж болохгуй Гуравт ард иргэдийн аж амьдралыг ярихын оронд ундмэн хууль гэж улс торжиж байж Монголыг дараагийн Гурж болгов доо Энххбаяраа Оюунэрдэнэ ээ Ядууралд автсан ард иргэдийн тэвчээр барагдаж байгаа шуу Тэдний амьдоралыг сайжруулах аль ч намыг дэмжихэд бэлэн байгаа шуу
Оюунгэрэл таний яри байгаа шинэ үндсэн хууль гэгчийг зарим зүйл заалтыг салгаж тайлбарлаж байгаагаар ёстой бантан хутгаж байгаа юм байсан дэмжих хүн байхаа
Овоо явж байсан нэг намыг Ардын намын бөгс рү аваачиж чихээд шанд нь туулай хамарласан хүүгээ гишүүн болгосныг монголын муур нохойнууд хүртэл бүгд мэдэж байгаа шүү Энхбаяр аа !!
Үндсэн хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөл бол цагаа олсон зөв шийдэл одоо үедээ тохирох төсөл байна. Бид юуг эхлээд бодхов гэвэл ; 1/ бид хүн ам цөөн газар нутаг нь харьцангүй том байгалийн чамгүй баялагтай улс.... 2/ Хоёр том улсын дунд оршдог далайд гарцгүй хөршөөсөө шууд хамааралтай, тэд биднийг сонирохдог..... 3/ Эдийн засаг нь хэрэглээний чиглэлтэй, уул уурхайгаас өөр том үйлдвэргүй тэр нь олсон баялагаа боловсоруулдаггүй, машиныг хийдэг машины үйлдвэр огт үгүй хүн ам нь тархай нүүдлийн мал дагсан амьдралтай .гээд тоочоод байвал одоогийн 92 оны үндсэн хуулийг өөрчилж шинэ нөхцөл байдал зах зээлд орж 30 гаруй жил явж ирсэн туршлагаа хархаар өөрчилж шинэчилхээс өөр аргагүй...бид сүүлийн 30 гаруй жил хэт намчирхаж дотооддоо бараг үзэл бодлоороо хуваагдсан нь хөгжлийн том тушаа боллоо бас хуулийн байгууллага нь хэт хүнд сурталтай авилагт идэгдсэн, дээр нь ядуурлаас гарч баяжих гэсэн хүн бүрийн ганцхан хүсэл нь авилагыг хөгжүүлж буруу замруу улс орноо чирэх шалтгаан болсон байна.
МАН-г хагалсан буриад АН-г хагалсан оросын гар хөл Женко шигээ Монголчуудыг тэнэг гээд итгэчихэж.
Үүлэн дээр амьдралтай байхдаа төсөөлөөд хийгээгүй байж одоо улан дор гудамжныхан дунд орсон байж хийж чадах уу?
Монголд ард түмнээс сонгогдсон АИХ, тэндээс сонгогдсон хууль тогтоох УБХ бүхий 2 танхимт парламент бүхий ардчилсан тогтолцоо зайлшгүй хэрэгтэй. Бидний алдаа Үндсэн хуулиар төрөө ард түмэн засаглах эрхээ сонгуулийн хуулиар зөвхөн нам нэр дэвших болгож, тэдний тулгасан нэрийг тэмдэглэх төдийгөөр сонгуулийг гурилдаж ирсэнд оршино. Ингэснээр нам дэмжигч 36 бүлэг бий болж талцан, мөнгөтэй намуудын засаглал тогтож, ард түмэн төрийн анхаарлын гадна хаягдаж, өнөөгийн бүх завхрал үүссэн байдаг. Дээр нь бүх шатны ИТХ сонгууль доороос дээш дарааллаар явж байж шилдгийгээ шигшиж гаргаж ирэх ёстой байтал дээрээс доош дараалалтай явж, нийт сонгогчдын 14% болох намууд мөнгөтэйгөө шигшиж нэр дэвшүүлж сонгулдаг болсонд том алдаа байна. Засах арга нь Н.Энхбаярын яриад байгаа 2 танхимт парламент гэдгийг хүн бүр ойлгоосой.
Дэмжиж байна. Энхбаярыг муулах бус шинэ хуулиын төслийг уншаад үз монголчуудаа
Аливаа сонгуулиар сонгогдсон хүн 4жилд бодож сансанаа хэрэгжүүлдэг.Тэр нь хувийн эрх ашиг байх нь олонтой.Бүүр Улс орны аюулгүй байдалд ч нөлөөлөх хэмжээнд хрч байдаг.Иймээс шийдвэрт хяналт тавих эрхийг ард түмэнд нээлттэй болгох,үүнийг хэрэгжүүлэз бодит механизмүүдийг хуулинд баталггатай брлгох ёстой болдог.Энхбаяр гуай үүнд л тодорхой хариулт өгөөсөй! Хариуцлагын ийм тогтолцоо засаг захиргааны бүз нэгжид-баг,сум,аймаг ,төв засаглал д бүрэн хэрэгжих зураглал тусгагдаасай. Орон нутагийн удирдлагыг бүрдүүлэхэд багийн иргэд сонгуулиар биш бүртгэлийн дараалалаар жигд оролцож шийдвэр гаргадаг байх нь Төрийн удирдлага ард түмний мэдэлд байх агуулгад бүрэн нийцэх оновчтой арга болохоор байгааг бодолцвол! Ерөнхийлэгчийг парламентаас сонгож болохгүй,эрх мэдлийг ард түмний гарт үлдээье. Шүүх системд сонгууль оруулья! Энэ бүх механизмаар Монгол төр ард түмний хяналтад бүрэн орно.Одоогоор 4жилээр сонгогдсон УИХ-н гишүүд 4жилд амжиж ард түмний амин чухал эрх ашигт халдаж,хулгайлж,сүйрүүлж амжиж ба
Энэ өвгөн бүр зөнөжээ.
Тэгвэл Шин Жин Пин яасан байх уу? 70 настай Путин яасан бх нуу? 80 настай Байден яасан бол? 3 ахан сая жижигхэн Монголд Хун болгоны зутгэл хэрэгтэй !
100% Дэмжиж бн ! Шинэ Ундсэн хууль Усэг Агаар шиг хэрэгтэй бн !
Е . Байхдаа хийхгүй яасан юм одоо хаан болж удмаараа суух шунал...
40 мянга хүрэхгүй Буриадууд одоо 3,5 сая Монголыг сандайлахгүй. Бямбасүрэн Энхбаяр Баяр Батүүл Сайханбилэг Хурц бүгд Улан Удэ рүүгээ зайлцгаа.
Гай нь даан ч дээ!
Hamgiin 2 hogiin hulgaich zailaach.MUiin turiin udirdah deed baiguullagt bolovsrol.medlegtei ch hun bhgui bolloo.Ediin zasagch.injneruud ulsaa avch yvdagiim.Iim chadvargui t1uudiig huurgeed olon uom hutsaad bh uom.Zaill.hiideg uedee hiigeegui bizde.Novshnuud .24 ond MAN iin bug bolson evged.hugshin avgai nariig buu songo.Enh bayr odoo bolno zailj uz.
Ойр ойрхон үндсэн хуулинд өөрчлөлт оруулж байхаар шинэ үндсэн хууль хийгээд тогтолцоогоо өөрчлөхгүй бол авилгачдаас салж чадахгүй. Хоёр танхимтай парламентыг дэмжиж байна. Үндсэн хуулиа өөрчлөхгүй хэвээр байлгая гээд байгаа хүмүүс улс орноо бодоочээ.Яаж ч бодсон дорвитой том өөрчлөлтийн өмнө ирчихээд байна шүү.
МАТ нд үүнээс өөр зөв зам байхгүй
Үндсэн хуулийн шинэчилсэн найруулгыг авилгад өртөгдсөн намуудыг оролцуулаагүй, авилгын эсрэг байнга тэмцэж ирсэн намууд,эрдэмтэн,судлаачид.мөн энэ болж бүтэхгүй нийгмийн байдлыг биеэрээ туулаад, засах гэж оролдоод авилгачин олигархуудын хүчинд мөхөстөж хэлмэгдэж, энэ тогтолцоог үндсээр нь өөрчлөх шаардлагатай болохыг мэдэрсэн ерөнхийлөгч Энхбаяр нар хийж байгаа нь маш зөв .Энэ төслийг нийтээрээ хэлэлээд нийгмээ өөрчлөх цаг нь болжээ.
Хуулиар нь дамжуулж хулгай хийдэг энэ улс орныг Үндсэн хуулиа өөрчилж байж эмх цэгцэнд нь оруулна. Чимэдийн хийсэн Үндсэн хууль үнэндээ экспортын монголыг алгуурхан алга болгох хууль шүү дээ. Үүнийг л ойлгоцгоо. үүнийг нь одоо Мөнхсайхан гээд МУИС ийн залуу цээжээрээ хамгаалаад л, хэний захиасаар ингээд явдаг юм бол