Монгол үндэсний хувцсаа эрхэмлэхийн учир

Нийтэлсэн: 2013-02-10 08:30:00

Эртнээс уламжлагдан ирсэн Монгол үндэсний хувцас, хэрэглэл нарийн утга учрыг агуулж байдаг. Монголчуудын хувцас, эдлэл нүүдлийн соёл иргэншил, амьдрал ахуйд нэн зохицсон байхаас гадна төр улсын тусгаар тогтнолыг бат бөх ирээдүй хойч нь гэрэлтэй байхыг билгэддэг байжээ.

 

Тиймээс малгай, бүс, хувцас хэрэглэлдээ ихэд хүндэтгэлтэй ханддаг. Эдгээр зан үйлийг бөө мөргөлийн ёс жаягтай холбон тайлбарлах нь бий. Орчин цагт Монголчууд бид тоотой хэдхэн баяраар үндэсний хувцсаараа гоёдог. Гэхдээ нарийн цаад учир утгыг төдийлөн анзаардаггүй байж болох. Тиймээс үндэсний хувцасны талаарх мэдээлэл хүргэе.



Мандах төрийн малгай

Монголчууд малгайгаа ийнхүү хүндэтгэн нэрийддэг. Энэ нь хурц шулуун, харилтгүйн утга билгэдсэн шовгор оройтой малгайгаар хүний биеийг ёс төртэй, мандан бадарч явахыг билгэдсэн байна Монгол хүн малгай, бүсээ заавал тэгш, зөв өмсөж, түүнийгээ айлд зочилох, аливаа ах зах хүнтэй уулзахын өмнө дахин нягталдаг нь зочноо хүндэлснээ илэрхийлж буйн шинж.

 

Жишээ нь, Монгол малгай бол улаан залаатай, нар, cap, гал билгэдэлтэй амин шүтлэгийн тэмдэг тул хүн тэргүүндээ зөв харуулж өмссөн байх учиртай. Малгай нь тухайн хүний нийгэмд эзлэх байр суурийг илэрхийлдэг тул хамгийн хүндтэйд тооцогддог. Монголчууд тоорцог, лоовууз, дөрвөн чихтэй шовгор малгай зэрэг өөр өөрийн зориулалт бүхий 200 гаруй нэр төрлийн хэлбэр хийц, нэр бүхий малгайг хийж, өмсөж, эдэлж иржээ.

 

Малгайг өвөл, зун, хавар, намрын хэмээн ангилахаас гадна эрэгтэй, эмэгтэй, хүүхдийн гэж зүйлчилнэ. Малгайг тоорцог оройтой, дуулга оройтой, туг оройтой гэж янз бүрээр нэрлэнэ. Малгайн оройг өндөр бөмбөгөр хийж, наран цацраг мэт ширээсний тоогоор ямар ястан болохыг тодруулж, оройд улаан залаа хадаж, хойш хоёр улаан бүч гарган урладгаас Монгол орон ертөнцөд мандан бадрах болтугай гэсэн билгэдэлтэй болно.

 

Малгайд мөн хурга, үнэг, булга, суусар, шилүүсний үс хаддаг. Европчууд малгайгаа тайлж хүндэтгэл үзүүлдэг бол Монголчууд малгай, бүстэйгээ хүнтэй мэндэлж золгохыг хүндэтгэлд тооцно. Эр хүний малгай бүсийг гэрийн эзэгтэй хамгийн хүндэтгэлтэй газар дээдлэн тавьж хадгалдаг заншилтай.

 



Тэгш төрийн дээл

Ийнхүү нэрлэдэг нь хүний биеийг төв шулуун, тэгш намбатай байхыг ерөөж буй хэрэг юм. Монгол дээл нь аль нэг тийш дарж бүсэлдэг ташуу болон дөрвөлжин энгэр, хоёр ташаа бүхий эх биетэй дотуур гадуур энгэртэй хувцас юм. Монгол дээлний хийц загвар нь олон зуун жилийн турш төдийлөн өөрчлөгдөлгүй хадгалагдаж ирсэн. Хадны зурагт хонины нэхий үзүүрсгэн дээл дүрсэлснийг үзвэл Монгол хувцас балар эртнээс үүсчээ.

 

Монгол дээлийг анхлан зохиохдоо нүүдэлчин Монголчуудын бие, эрүүл мэндийн онцлог хийгээд байгаль цаг уурын байдалд дасан зохицож ирсэн тэдний өдөр тутмын амьдралын хэв маягт нийцүүлэн бодож хийжээ. Монгол дээл нь өмсгөл хувцас болохоос гадна бусад олон янзын зориулалтаар ашиглагддагаараа онцлогтой. Тухайлбал, нударга нь жийргэвч, бээлийний үүрэг гүйцэтгэдэг бол өргөн бүсийг ууц нуруу, бөөрийг хамгаалах зорилгоор бүсэлдэг байна.

 

Үүнээс гадна дээлтэй холбоотой цээрлэх зүйл бий. Тухайлбал, дээлний захыг урагш буюу түрүүлгээ харуулж хаядаггүй, өвчин зовлон гуйна гэдэг. Дээлний захыг гал руу харуулж өрөөлдөж хучдаггүй, хоёр ханцуйг нь зөрүүлж эвхдэггүй, хүний эрхэнд хүлэгдэхийн ёр гэж үздэг. Мөн дээлийг толгой дээгүүр нөмрөх нь ялтан болохын дохио, энгэр заам задгай байх нь гэр бүл салж сарних бэлэвсэрч хагацахын шинж хэмээнэ.

 

Товчийг үмхэж аманд зуух буюу хазаж зууваас өнчрөлийн дохио гэж үздэг. Хожимоо халх эхнэрийн дээл түнтгэр мөртэй болжээ. Энэ нь урьдын их дайн самуунд халхын эрчүүд үрэгдсэн тул эмэгтэйчүүд дайнд мордож ханцуй юугаа шамлан ихэд баатарлаг байлдан ялжээ. Иймд халхын хүүхнүүдийн баатарлаг гавьяаг тэмдэглэх болж ханцуйгаа шуун мөрөө давтал хунируулан овойлгож дайтаж явсан учир ханцуйны дээд угийг мөрөөс нь илүү гаргасан хувцас хийжээ.

 

Ингэж халх эмэгтэйчууд дээлний мөр түнтгэр хэлбэртэй болсон нь бүсгүйчүүдийн ялгуулсан гавьяаг илтгэж буй хэрэг аж. Энэчилэн Монгол үндэсний хувцасны зах ханцуй зэрэг хэсэг бvp нь цаанаа билгэдэл, зан үйл, түүx домгийг агуулж байдаг юм.



Бүтэх төрийн бүс

Монгол хүн бүсээ задгай тасархайг бэхлэн батжуулах, сарнисныг эвлүүлэхийн билгэдэл хэмээн ийн эрхэмлэдэг аж. Дээлний бүс бол эр хүний хийморь лундааг илтгэхээс гадна буян хураахын билгэдэлтэй, мөн улс гүрнийг бутраахгүй сарниахгүй барьж байна гэсэн санааг илэрхийлдэг. Бүс нь уг сурвалжаараа бөс мөн гэлдцэг нь яах аргагүй үнэн юм. Өөрөөр хэлбэл, хожуу үед бөс даавууг бүслэх болсноос түүнийг зааж хэлсэн хэрэг.

 

Монголчууд эртнээс сур, шир зэргийг сайтар боловсруулаад агсарга (бүс) гэж нэрлэдэг байжээ. Агсарга нь доош унжсан цацаг гархит сур зэрэг чимэгтэй, түүгээрээ агссан сэлэм, саадаг зэргээ тогтоодог байснаас эр хүний амь насыг хамгаалах эрхэм эдлэл гэж үздэг чухал хэрэгсэл юм. Хожим даавуун бүсийг авч хэрэглэхдээ биеэ гурав ороож хүрэх бүсээр биеэ нар зөв ороож бүслэдэг нь гурвын тоон билгэдэлтэй бөөгийн ёстой гүн холбоотой ажээ.

 

Овоог гурав тойрох, гурван удаа хурайлах гэх зэрэг нь бөөгийн ёс, билэгдлийн салшгүй хэсэг юм. Чухам эндээс малгай нь галтай холбоотой, бүс нь зэр зэвсэгтэй холбоотой бөө мөргөлийн хар цагаан тэнгэрүүдийг төлөөлсөн ойлголт болохыг төвөггүй ажиглаж болно. Чухам ийм учраас бөө мөргөлд малгай, бүсийг эр хүний амин эд гэж эрхэмлэдэг бөгөөд сүнс сүр нь оршдог гэж эрхэмлэн үзэх ёс дэлгэрчээ.

 

Бүс хуучрахад түүнээс утас авч шинэ бүсэндээ оёдог. Хүний сүнсийг дуудахдаа бүсийг дэнсэлж хэмждэг бөгөөд бүсний жин нэмэгдвэл сүнс ирлээ гэж үздэг байна. Харин эрт цагт Монгол эмэгтэйчүүд бүс бүсэлдэггүй байсан учир тэднийг "бүсгүйчүүд" гэж нэрлэдгийн учир тэр аж. Дээлийн бүс бүслэх, тайлах зэрэгтэй холбогдсон зан заншил бий. Дээлний бөс буюу бүс 2.5-4.5 метр байхад хүрэлцээтэй гэж үзнэ.

 

Бүсийг бүслэхдээ ямагт нар зөв нэг эргүүлэн үзүүрийг нь баруун ташаандаа хавчуулна. Монгол хүн бүсэн дээрээ гишгэхгүй, дээгүүр нь алхах ч ёсгүй. Шөнө унтахдаа бүсээ тайлж, аман хүзүү зангилаагаар зангидаж, дэрний дээд хавьд тавьдаг заншилтай. Мөн бүсээ өөр хүнтэй солихгүй, харин хар элгийн хүнтэй анд бололцох, хүж барилдах ёс гүйцэтгэх үед бие биеэ итгэж буйн тэмдэг болгон сольж бүсэлдэг заншил бий.

 

Монголчууд бүсээ зангидахыг цээрлэнэ. Хэрэв бүс зангирвал тэр чигээр нь гурав хонуулаад, хамгийн ахмад хүнд очин миний бүсний зангилааг тайлна уу гэж хүсдэг. Ахмад хүн уг эзнээс юу олсон, үзснийг асуухад, бүс зангирсан хүн гурав хоногийн хугацаанд юу үзсэн, олсноо хэлдэг ёстой. Мөн ахмад хүн эхлээд тэр хүний үзсэн, олсон зүйлийн аль билгэтэй үгээр тайлбарлаж, зангилааг тайлж өгдөг байжээ.



Түших төрийн гутал

Хүний биеийн тулгуур хөлийн өмсгөл тул тулж түших, бат суурьтай явахыг билгэдсэн. Монгол үндэстэн эрт цагаас арьсан түрийтэй, ширмэл ултай, саарь сарьс хавчуулсан ээтгэр хоншоортой гутал хийж өмсчээ. Монгол Улсад 20 гаруй ястан угсаатан өөр өөрсдийн биет бус өвийн онцлог шинжийг зан заншил, хувцас хэрэгсэл болон ахуй амьдралын уламжлалаараа илэрхийлэн амьдардаг.

 

Тийм ч учраас Монгол гутал хэлбэр хийц, загвар төрлийн хувьд маш олон янз байдаг. Тухайлбал, Монгол гутал, буриад гутал, ойрад госон, цараг, тоокуу, бөхийн гутал зэрэг олон янзын хэлбэр, хэмжээ, өнгө зүстэй гутал байдаг. Монгол гутлыг угалзных нь тоогоор нэрлэдэг ба голдуу наймаас гучин хоёр угалзтай байна. Монгол гутал нь байгаль дэлхийгээ эрхэмлэх, хөрс шороогоо сэндийлэхгүй байх нарийн бэлгэдлийг агуулсан ээтэн хоншоортой байдаг.

 

Хаад ноёд, мяндагтан лам нарын гутлыг битүү зүү ороох буюу ширэн хөөмлийн аргаар битүү угалзлан урладаг байв. Оймсны харааг уран гоё хээ угалз зүү ороох, хонин холбоо, ширэн хөөмөл, саарь сарьс шагайлгах зэргээр урлана. Гутлын оймсны хараа өр хээгээр төвлөж, халаанд хамгаалах, хадгалахын билгэдэлтэй амьтны загварт уран гоё хээ угалзаас бүтнэ.


<img id="irc_mi" src="http://www.touristinfocenter.mn/img/photo/category/3.jpg" _cke_saved_src="http://www.touristinfocenter.mn/img/photo/category/3.jpg" width:="" 450px;="" height:="" 270px;"=""></p> <p> <strong>Монгол хувцасны тоног зүүсгэл</strong></p> <p> Монгол хувцас алт, мөнгөн зүүсгэл чимэгтэй байдаг. Эрэгтэйчүүдийн агсарга бүсний үндсэн зүүсгэл хэт, хутга, бэл, аяга, хөөрөгний даалин сэлт болно. Мянгад, буриад ястнаас бусад Монгол эмэгтэйчүүд бэл санжуурга зүүдэггүй. Морь унахад боодог хормойн боолт арьс шир, алт мөнгөний дархны өвөрмөц хийцтэй урлал юм. Монгол урчуул хувцас хунарын тоног засал хийхдээ ган сийлбэр, хатаах, ширээх, жийжүүдэх, алт, мөнгө өргөх зэрэг бүхий л аргыг чадамгай хэрэглэдэг байв.</p> <p> <br> <strong>Эх сурвалж: “Ганзам”</strong></p> <p></p>

СУРТАЛЧИЛГАА :

17 сэтгэгдэл харуулж байна        

  1. HACHIN BALAI AMBASIIN UYEIIN UMUSGULUDSHDEE,NOHOI GASALMAAR AIMSHGIIN ,HAGAS HUJAA CH YUM SHIG PZDA...

    Зочин, 2013-02-10 08:54:01, 81.35.47.163Хариу бичих

  2. t1 mal jin hytad ruga zailaaj

    chinii etseg, 2013-03-25 17:00:59, 202.126.91.47

    hytad nowsh mini mongoloos zail

    Зочин, 2013-05-26 14:09:56, 202.126.91.128

    эргүү мал чинь чи өөрөө хужаа.

    зочин , 2014-05-08 13:48:09, 103.9.90.228

    бичсэн юмыг нь л дээ бичиг үсэг тайлагдаагүй ухамсаргүй мал л байна. монгол хүн хэзээ ч ингэж бичихгүй. хужаа руугаа зайлаарай чи. харваас чи хужаа цустай, хужаа мал байна.

    зочин, 2014-05-08 13:51:08, 103.9.90.228

    Таны нэр:

    Тайлбар:

  3. jo jo yaasan ix daramttai bsan jum be, tegej boloxgui ingej boloxgui geed l lam nariin gargaj irsen yabuulga biz, xuniig setgel sanaagaar unagaash business xiix gesen arga daa.

    Зочин, 2013-02-10 15:49:07, 84.142.119.8Хариу бичих

  4. Таны нэр:

    Тайлбар:

  5. Бүгд л хужаагийн новшоор хийсэн далбайсан даавуу ш дээ. Биед ямар ч тохиромж байхгүй. Нэг л эрээн мяраан хачин хувцас гэхэд хаашаа ч юм бэ дээ. Харин тэрний оронд торго биш даруухан энгийн дээл нь илүү нүдэнд дулаахан харагддаг юм.

    Дээлний тухай, 2013-02-10 20:11:44, 94.14.75.22Хариу бичих

  6. Таны нэр:

    Тайлбар:

  7. Deelee gej! Baga baihad lager deer borootoi odor, odtoi shono omsohod yamar saihan baivdaa...

    bi bi, 2013-02-13 04:29:05, 85.232.31.58Хариу бичих

  8. Таны нэр:

    Тайлбар:

  9. de

    ochirsukh , 2013-02-15 15:31:10, 202.180.220.81Хариу бичих

  10. Таны нэр:

    Тайлбар:

  11. shir hatgamlah argiin talaar medeelel haanaas olohwe hariu heleed ugwul sain bn

    mj, 2013-03-25 17:02:03, 202.126.91.47Хариу бичих

  12. Таны нэр:

    Тайлбар:

  13. манж гутал шүү дээ

    Зочин, 2013-08-07 09:46:49, 122.201.27.42Хариу бичих

  14. Таны нэр:

    Тайлбар:

  15. дээлийн эсгүүрийн зураг ч бас нударгатай байна, яалтгүй манж, арай л монгол биш байна

    Зочин, 2013-08-07 09:47:31, 122.201.27.42Хариу бичих

  16. Таны нэр:

    Тайлбар:

  17. Энэ эхний санал бичсэн хүн өөрөө хятад цустай юм бишүү Монгол хувцаа мэдэхгүй өвөг эцэг нь хятдын гамин байж л дэ тийм биздээ

    Хүн, 2013-11-04 11:28:26, 202.55.182.82Хариу бичих

  18. Таны нэр:

    Тайлбар:

  19. mash ih taalagdlaa

    Gereljuluun, 2014-02-04 17:28:46, 103.26.194.88Хариу бичих

  20. Таны нэр:

    Тайлбар:

  21. bachcff

    Зочин, 2014-02-04 17:28:58, 103.26.194.105Хариу бичих

  22. Таны нэр:

    Тайлбар:

  23. thnaks ta nar thanks

    DAshmygmar, 2014-03-06 19:56:30, 202.126.89.251Хариу бичих

  24. Таны нэр:

    Тайлбар:

  25. хамгийн түрүүнд бичсэн хүний монгол хувцаа мэдэхгүй монгол хувцаа доошоо хийхээ болоо чээ арчаагүй юм бэ монгол хүн монүү арчааггүй юма

    altanzul, 2014-04-19 00:12:05, 103.10.22.2Хариу бичих

  26. Таны нэр:

    Тайлбар:

Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэл нь Sonin.mn сайтын нийтлэлийн бодлоготой холбоогүй зөвхөн тухайн хүний үзэл бодол тул сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Эрхэм та өөрийн үзэл бодлоо илэрхийлж, сэтгэгдэл бичихдээ бусдын нэр төр, эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү? Бусдыг гүтгэж, доромжилсон сэтгэгдлийг сайтын модератор устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 88195646 дугаарын утсаар хүлээн авна.

Таны нэр:

Тайлбар:

Фотог:

"Сайжруулсан зуух 2014" (Фото сурвалжлага)12

"Сайжруулсан зуух 2014" үзэсгэлэн яармаг худалдаа өнөөдөр өглөө ҮХАҮТанхим дээр боллоо.

Фотог:

Японы эрчүүдийн дундаж наслалт анх удаа 80 давлаа

Японы эрэгтэйчүүдийн дундаж наслалт анх удаа 80 давж, эмэгтэйчүүд нь дэлхийд хамгийн урт насалдаг хэвээр байна.

Фотог:

Олон улсын химийн олимпиадаас хоёр сурагч хүрэл медаль хүртлээ

БНСВУ-ын нийслэл Ханой хотноо энэ сарын 20-29-ний өдөр болсон Олон улсын химийн /International Chemistry Olympiad/ 46 дугаар олимпиадаас манай хоёр сурагч хүрэл медаль хүртжээ.

Фотог:

Гайхамшигт ховор ном, судрыг дэлгэн үзүүлэв

Бурхан Багшийн номын хүрд эргүүлсэн их дүйчэн өдөрт зориулсан "Ном дор итгэмүү, Ном дор мөргөмүү" эрдэм соёлын арга хэмжээний хүрээнд "Дээдийн номын үзэсгэлэн" Монголын Үндэсний номын санд боллоо.

Фотог:

Бразилчууд гоо сайхны мэс засал хамгийн их хийлгэдэг

Бразил улс өнгөрсөн жил гоо сайхны мэс засал хамгийн их хийлгэдэг улсаар шалгарчээ.

Монголын сонгуулийн байгууллага сорилтыг давж, сонгуулийг амжилттай зохион байгуулав гэж дүгнэжээ

НҮБ-ын Хөгжлийн хөтөлбөрөөс “Монгол Улсад үзүүлсэн сонгуулийн туслалцааны сургамж 2008 -2012 он” сэдэвт тайланг хэвлэн гаргажээ.

Адуу (Фото нийтлэл)

Говийн нүдэн дэх адуун сүрэг

Дарын утаанд өнгөрүүлсэн миний амьдрал

Дунд сургуулийн ширээнээс салаад удаагүй жаахан хүү соёлын довтолгооны багшаас Дотоод яамны тусгай хэлтэст ахлах төлөөлөгчөөр томилогдож байсан Гүржав миний амьдралын түүхэн замнал тэртээ 1916 оноос эхлэлтэй.

Зургаахан секунд таны эрүүл мэндийг өөрчлөх боломжтой

Зургаахан секундын эрчимтэй дасгал хөгшчүүлийн эрүүл мэндийг өөрчлөх боломжтой гэж Шотландын судлаачид мэдэгдлээ.

Монгол судлаачдад зориулсан зуны сургалт эхэллээ

Гадаадын монгол судлаач залуу эрдэмтдийг бэлтгэх, монгол судлалыг хөгжүүлэх, санаачлах зорилгоор энэ жил “БШУ-ны сайдын ивээл дор” зохион байгуулж буй зуны сургуулийн нээлт өнөөдөр боллоо.

Сэнгээ гэвш гэж хэн байв

Ap халхын газраа хуучин сайн ноён Хан аймгийн Далайчойнхор вангийн хошуунд 1905 онд мэндэлж 15-тай Тариатын хүрээнд шавилж, 25-тай Цастын оронд сургууль хийхээр морилж Төвдийн орны үүргийн газрын Сэра хийдэд 90 сүүдрийг зооглотол ном буяны үйлд насан турш хамаг эрдмээ зориулсан халхын нэгэн номч гэвш байлаа.

“Ээжээ надтай гэрлээч” кино үзэгчдэд хүрнэ

Милл кино компанийн бүтээл “Ээжээ надтай гэрлээч” уран сайхны кино ирэх сард нээлтээ хийнэ.

БНСАУ-ын уран хатгамалч бүтээлээ дэлгэнэ

БНАСАУ-ын уран хатгамалч Чэ Жон Сүн-ний уран бүтээлийн бие даасан хатгамлын үзэсгэлэн Blue Moon арт галерейн үзэсгэлэнгийн танхимд ирэх сарын 01-нээс үзэгчдийн хүртээл болно.

Голууд олон жилийн дунджийг давж үерлэжээ

Өнөөдрийн байдлаар Хөвсгөлийн уулсаас эхтэй Үүр голын усны түвшин өмнөх өдрийнхөөс 65 см нэмэгдэж, олон жилийн дунджийг 55 см

Алтан-Өлгийн оршуулгын газрыг дурсгалын цэцэрлэгт хүрээлэн болгоно

Монгол Улсын төр нийгмийн зүтгэлтнүүдийг нутаглуулдаг Алтан-Өлгийн оршуулгын газар нь 4,6 га талбайг хамардаг бөгөөд Улсын онц чухал объектийн жагсаалтад байдаг.

МУСГЗ, зохиолч Г.Аюурзана: Номоороо амь зууж байгаа зохиолч Монголд бараг л би юм биш үү

Надад хэдэн номоосоо өөр гоёх зүйл бий гэж үү. Ховдын Булганд нэг нөхөр намайг зохиол бичдэг гэж хэлэхэд "Дүү хүү, чи Гун-Аажавын Аюурзанатай эхлээд танилц. Түүнээс жаахан юм асууж лавлаж байж л дараа нь ном зохиол бичих хэрэгтэй шүү. Танихгүй бол утсыг нь надаас аваарай" гэж лаг зөвлөгөө өгсөн юм даг.

Хэлмэгдэгсдийн дурсгалыг хүндэтгэн Мөнх тэнгэрийн тахилга хийнэ

Хэлмэгдэгсдийн дурсгалыг хүндэтгэх Мөнх тэнгэрийн тахилгыг наймдугаар сарын 5-7-ны өдөр Хөвсгөл аймгийн Хатгал суманд зохион байгуулах болсон талаар өнөөдөр “Улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгсдийн холбоо”-ноос мэдээлэл хийлээ.

48 байгууллагад хүний эрхийн хяналт шалгалт явуулжээ

Хүний эрхийн үндэсний комисс энэ оны эхний хагас жилд зохион байгуулсан хяналт шалгалтын тайлангаа нэгтгэн гаргажээ.

Штабын дарга, ахмад дайчин П.Шагдарсүрэнг Монгол улсын баатарт нэр дэвшүүлж байна

1939 онд болсон Халхын голын дайнд оролцсон ахмад дайчин одоо Монгол Улсад 30 гаруйхан амьд мэнд байгаа гэж дайнд оролцогсдын Монголын хороонд бүртгэгджээ.

МУСГЗ, МЗЭ-ийн шагналт зохиолч, Генерал Л.Пүрэвдорж: Харийн захиалгыг далд, нарийн хийдэг хүн их ховордсон, ихэнх нь илэрч заваардаг. Тэр нөхрийн ухааныг өөр сайн юманд ашиглах сан

Бидэнд гурван бузар байна. Үүнээс салахгүй бол өөд нар харахгүй. Нэгд, архи уух. Монголчууд архи уухдаа их бузартай ууна. Дэлхийн бусад үндэстний эрчүүд ингэж уудаггүй байх. Тасартлаа уугаад, нэг нэгнээ гэмтээнэ, хөнөөнө, өмдөндөө шээж баана.

Оточийн үүдэнд

...Тээр жил хөдөө явж байгаад нэгэн бөөвгөр бор ганц гэрийн үүдэнд хэдэн хүн юм хүлээсэн мэт цувран сууж байхтай тааралдаад "Дэлгүүр юмуу гэхнээ нь ямар ч тэмдэггүй, бас тэгээд цагаан бүрээсгүй, багийн даргынх юмуу гэхээр арай л ядуувтар гэр.