Гэрэл зургийг Б.Батгэрэл

Тэдний садар самуунтай тэмцэх нь хувийн эрх ашигтай нь маш их холбоотой. Нэг эмэгтэй гэр бүл үймүүлэхийн эсрэг хуулийн төсөл санаачилжээ. Гурван удаа “факталбал” олны өмнө хамтад нь жигшээж, нийгэмд тустай хөдөлмөр хийлгэнэ гэсэн утгатай тэр хууль байнгын хороог даваад, ерөнхий хэлэлцүүлэгт ороод ирсэн юм гэнэ билээ. Санаачлагч нь нөхөртөө гомдсон эмэгтэй гишүүн. Хэлэлцэхийг эсэргүүцэгчид нь бусад бүх гишүүд. Дарга нарын амрагийн адал явдалд хязгаар үгүй тул, түмний өмнө нүцгэн зогсож, үсээ алаг цоог хяргуулж, элдэв хогоор шидүүлэхийг яахин тэд хүсээ аж дээ.
Олон эхнэртэй байхыг дэмжсэн хуулийн төслүүд цөөнгүй удаа яригдсан. Өөрсдөө олон эхнэртэй болохоор л тэр шүү дээ. Нэг нь нэрийн төдий хуурамч, нийтийн өмнө ил гарахад л хэрэгтэй, нөгөө нь жинхэнэ, залуухан, нууц байдаг. Тэр байтугай олон авгайтай нь ч буй. Тэгээд л, энэ байдлаа, сонгогчдын дургүйг хүргэчихээргүй, хууль ёсны болгох гээд л, пиарчингаар “олон авгайтай болох хэрэгтэй, энэ нь бүсгүйчүүдээ, эх орноо харийнхнаас хамгаалж буй гэгээн үйлс, баатар гавъяа” гээд л яриулаад байдаг байхгүй юу. Дээхэн, парламентэд хүчингийн хэргийг гэмт хэрэгт тооцохгүй гэх яриа газар авч, нэг диптаат тэр чинь хонины бэлчээрт байнга л болж байдаг зүйл шүү дээ гэж бүр үнэнэээсээ гайхчихсан хэлж асан.
Төрийн нэг өндөрлөг ач шигээ охинтой холбогдож, үр хүүхэдтэй боллоо гээд л бичигдсэн. Оргүй худал гэж няцаагдсан. Гэтэл тэр охины найз залуу асан, түүнийгээ булаалгасан найрагч залуу хямраад л явж байсан. Шинэхэн хосын зураг нэг сонины редакцид байсан агаад, өндөрлөгөөс эмээгээд нийтлээгүй.
Өөр нэг өндөрлөг асан хүнийг ДОХ туссан гэж ойлгогдохоор материал сонины тэргүүн нүүрэн дээр гарчихаад байна. Тэр хүн ямар ч гэсэн хаана, яаж эмчлүүлээд илааршихгүй өвчтэй л болчихсон юм билээ. Дэлхий эмчилж чадахгүй ямар өвчин байдаг билээ дээ. Амраг асан залуухан бүсгүй нь паник, цочролд ороод шинжилгээ энэ тэр хийлгэсэн гэв үү.
Тэрхүү даргыг ДОХ туссан мэтээр бичнэ гэдэг том ар талгүйгээр бүтэхийн аргагүй ажил. Тэгэхлээр ер нь ортой л мэдээлэл болов уу. Хөөрхий өвчтэй даргыг золигт гаргаж, түүнд хамаг гэм бурууг оноон тохоон кампанит ажил эхэлсэн шиг байна.
90-ээд онд манай нэг эрхэм гишүүн Бээжингийн зочид буудалд оюутан охиныг хүчирхийлж өнгөний өвчин халдахаасан гэж бичигдэж байсан.
Тэр үед л юм байх аа даа, манай дөрвөн мундаг дарга /тэр үедээ болон, хожим нь бүгд л сайд, өндөрлөг мөндөрлөг болцгоосон/ өөр орон руу явна гэчихээд Бээжинд очиж, нэг охиныг хүчирхийлсэн, дараа нь хятад янхадтай цэнгэсэн, тэгэхдээ бүр хамгаалах хэрэгсэл мэрэгсэлхэнийг ч умартан улайрсан гэж бичигдэж л байсан.
Хятад, бусад улс руу секс-тур хийх нь удирдах ажилтнуудын дунд ховор содон үзэгдэл огт биш. Тэр хэрээрээ шантааж, барьцаанд ч ордог аж. Манай нэг хүчний байгууллагын офицер эмэгтэй шалан дээр согтуу, нүв нүцгэн хэвтэж байгаа бичлэг хятадуудаас олдож байсан.
Манай нэг элчин том улсын нийслэлд дотоод, гадаадын дарга нарыг орхигдуулах, янхандуулах ажил их хийж байсан аж. Тэндхийн зарим янхныг цалинжуулсан, тэд нь гэртээ дуудлага хүлээгээд бэлэн байж байдаг, яаралтай хэрэг гарахаар жолоочоо илгээж авахуулдаг байсан гэдэг. Элчин маань тус хотын дээд ангиллын янхан эмсийг арван хуруу шигээ мэддэг. Монголын томоохон хэмжээний, өндөр дээд шатны төлөөлөгчид очиход, нэг худалдааны төвийн танхимыг хөлсөлж байгаад, архидан завхайрах орги гээчийг зохион байгуулсан юм уу даа. Элчин өөрөө эвгүй өвчин туссан ч бололтой дуулдаг. Их л бие султай, өвдөмхий, гэмтэмхий болчихсон. Манай ЭСЯ-ны гадна нэг гэр-ресторан маягийн юм байх. Тэнд согтуу сэрэх нь цөөнгүй байв гэнэ шүү.
Орон нутгийн сонгуульд ялсан нэг дарга баяраа хүүхэн хүчиндэж тэмдэглэсэн. Лав л шоронд орлоо гэж дуулдаагүй. Бодвол “тохиролцсон” юм уу, хүүхэн нь хүчиндсэн болж таараа биз ээ.
АТГ-ын даргыг авгайгаа сайжрууллаа гэж бичсэн. Авгайгаа сайжруулна /залуу охидтой ханилж/ гэдэг чинь ихэс дээдсийн маань хувьд энгийн үзэгдэл шүү дээ. Зарим нь олны өмнө дагуулдаг их, орондоо байлдан дагуулдаг бага хатан гэхчлэн хоёр гурван авгайтай. Тэгээд олон эхнэртэй байх хуультай болох хэрэгтэй гэж бичүүлээд, өөрсдөө ч лоббидоод байдаг. АТГ-ын нэг дарга өмгөөлөгч бүсгүйг олон цагийн турш ёсон бусаар хүчирхийлсэн аймшигт хэрэг гарсан…
Манай эрхэм гишүүн эр, сайд эмэгтэй хоёр зодолдсон “инээдтэй” хэрэг гарсан. Сайд бүсгүй гишүүний дүүгийн бизнесэд саад болсон агаад, харин гишүүн маань сексийн аргаар гэсгээн цээрлүүлэхээр дайрсан юм уу даа. Урьд тэд нэг яаманд байхдаа бэлгийн холбоотой байсан ч гэгддэг. Шинэ жилийн баяраар халамцаад, нэг өрөөнд ороод иймээ тийшээ юм болж байтал, нөхөр нь орж ирж баригдсан ч гэлүү зүйл бичигдэж байв. Хожим гишүүн нөгөө эмэгтэйг хөнгөн явдалтай энэ тэр гээд л байсан. Ер нь хөнгөн явдлаар хүнд хэргийг бүтээж амжуулж чаддаг ажил хэрэгч залуу лидер авгай бүсгүй дарга нар өсч нэмэгдэж байгаа дуулддаг.
Өдгөө, гоо охид даруй түргэн дарга, олигархын өвөрт яаравчлан орж, хамгаалалд нь шургалахгүй л бол, гар дамжуулан адгийн янхан болгодог нөхцөл байдал ч үүссэн шиг билээ.
Нэг дарга авгай залуу нууц амрагтай болж, түүндээ төгрөгийг арав хорин саяр нь л шидээд ивээгээд байдаг гэсэн яриа гарсан. Гэтэл тэр авгай нэн ядуу гэж хөрөнгөө мэдүүлжээ. Дүүргийн дарга, хуурамч дипломт эр арын амралтын өрөөгөө түгжихийг мартан сексдэж байгаад мартаж, булай болсон агаад, илрүүлсэн улсыг хөхиүлэн шагнаж, амыг нь тагласан гэдэг. Албаны бэлгийн дарамт гэдэг бол замбараагаа алдчихсан юм байжээ л дээ.
Сайд бүсгүй маань нууц амрагийнхаа эхнэрт баригдаж, гадаа зодолдож байгаад, тэрхүү зураг хөрөгтэйгээ хэвлэлийн баатар болж л байв. ЗГ солигдоход тэр эмэгтэй, урьдхаасаа дутуугүй амттай бялуун дээр л буусан.
Ард түмнийг садар самуунаас салгана, аврана, хүмүүжүүлнэ гээд, Хойд Солонгос, Иран зэрэг гажууд орны хууль дүрмийг хуулж батлаад байдаг дарга нар маань өөрсдөө нэг иймэрхүү л янзтайгаар амьдралд хэрэгжүүлж байна даа. Юун Монголын ард түмнийг хүмүүжүүлэх. ДОХ халдаачихгүй бол их юм.
Ч.Мөнхбаяр
MMX.VII.V

Зарим эх сурвалжийн хэлэхээр бол УИХ-ын хэд хэдэн гишүүний хөрөнгө орлогын мэдүүлэгтээ тэмдэглэхээ “мартсан” компани, аж ахуйн нэгжээс эхлээд, сонгуулийн үеэр хэрэглээд эргэж төлж амжаагүй хөрөнгө мөнгө, гэрэл чийдэн, тендерийн асуудал нууцлагдан байдаг бололтой. Тэр л гишүүдийг кнопоо дарах гэхээр өөдөөс нь улалзаад болдоггүй ацан шалаанд оруулчихдаг биз ээ гэх. Арай ч үгүй байлгүй л гэж итгэхээс. Ерөнхийдөө нэг иймэрхүү бичиг цаас шидэлцээд зунжин үргэлжлэх нь бараг тодорхой болчихлоо. Прокурорын тавьсан сум байныхаа гол орчмыг чиглэсэн нь харагдаад байна.

Өмнөх нөхөд нэг хэсэг “Аалзны тор”-той баахан зууралдсан. Ганц нэг “аалз” барьсан ч торыг гол нэхэгчид ойртоогүй орхисон шиг билээ. Одоо бол АТГ-ын дарга нар торонд орооцолдоод авсан уу, эсвэл нэхэлцээд эхэлсэн үү гэдгийг ялгаж салгах шаардлага гарсан нь хэвлэлээр гарсан эх сурвалжуудаас хэнд ч гэсэн ойлгогдоод байх шиг. Ядаж л өөрсдөө төсөв хөрөнгө буруу зарцуулаад эхэлсэн нь асуудлыг бүр ч эгзэгтэй болгочихов бололтой. Яаран сандран байр сав аваад эхэлдэг нь юу чив дээ. Авлигатай тэмцэхийн тулд авлигачдаасаа илүү орон гэр, машин тэрэг, аяны хэрэгсэл зэрэгтэй байх хэрэгтэй ч байсан юм билүү хэн мэдлээ. Тэр нөхдөөс майхан сав, дэгээ мэгээ гуйлтай биш. Шалгаж магадлаад буруу зөвийг нь тогтооно биз. Харин бичиг цаас шидэлцээд, хэвлэлийн хуудсаар үзэлцээд байгаагийн учрыг тодруулахаар Прокурорын газрыг зорив.

Энэ талаар элдэв тайлбар, ярилцлага хийх нь илүүц гэж үзсэнээ албаны хүн хэлж байна. Учир нь “Бид хийх ёстой ажлаа, хууль номынх нь дагуу явуулж байгаа. АТГ-ынхан прокурортой зэрэгцүүлээд Тагнуулын газрыг буруутгах гэж оролдсон байна лээ. Тагнуулын газар бол Засгийн газрын шууд харьяа байгууллага шүү дээ. Тэр болгоноо ч ялгаж салгахгүй, юу санаснаа зарим ч хэвлэлийн хуудас ашиглан худал үнэн мэдээлэл цацах нь тун зохисгүй хэрэг. Энэ асуудлыг ч гэсэн хожим шалгаж, магадлах л шаардлага гарна. УИХ асуудлыг даруй шийдэх байх гэж хүлээж байна” гэсэн хариулт өглөө.

Одоохондоо олон аймаг, сумд ойн баяраа тэмдэглээд, тэрэнд нь сонгогдсон гишүүд нь уригдаад явчихсан болохоор ирц бүрдэх боломж тун бага байгаа тухай УИХ-ын Тамгын газрынхан хэлж байсан. Гэхдээ Хууль зүйн байнгын хороо хуралдах боломж бийг үгүйсгэсэнгүй. Шалгуулахад хэзээ ч бэлэн байгаагаа хэвлэлээр зарласан АТГ-ын дарга хэлсэн үгнээсээ буцахгүй л байлгүй.

Олхонууд ШААБАР

Албан ёсны мэдээллийн сайтууд дээр захиалгын чанартай зүйл ихээр тавигдаж, уншаад үлдээсэн сэтгэгдлүүд нь ч гэсэн зохион байгуулалттайгаар хэн нэгэн рүү дайрах, эсвэл хэн нэгнийг магтах зорилго агуулж буй нь тодорхой байдаг. Тэгвэл блогуудад энэ сөрөг үзэгдэл харьцангуй бага илэрч, хувь хүмүүсийн байр суурь давамгайлдаг. Ялангуяа нийгмийн чанартай асуудлаар бичсэн бичвэрүүдэд газар газарт суугаа, янз бүрийн ажил мэргэжлийн хүмүүс сэтгэгдэл үлдээдэг учраас олон нийтийн байр суурийн хамгийн бодит тусгал болдог гэж хэлж болно. Монголын хамгийн идэвхтэй блогчдын нэг бол Санакае.

Тэрээр АйТи-гийн чиглэлээр голлон бичдэг. Энэ талын мэдлэг мөхөс мань мэтэд туслахдаа гаргууд нэгэн. Мэдлэг чадвартай, ид хийж бүтээх насны залуус харийн оронд ажиллаж амьдарч буйд харамсаж явдаг нь бичлэг болоод сэтгэгдлүүдээс нь тодорхой харагддагсан. Гэтэл долдугаар сарын 14 буюу улсын баярын дараахан түүний блогт “Өөдгүй монгол амьдрал” хэмээх бичлэг гарч шуугиан дэгдээлээ. Энэ бичлэг залуучууд эх орноосоо явах хэрэгтэй, үгүй гэсэн эсрэг тэсрэг хоёр байр суурь баримтлагчид сэтгэгдлээр дамжуулан ном хаялцахад хүргэв.

Блог ертөнцөд ч, сэтгүүлзүйд ч элдэв дэмий хов жив, тархи угаасан, нэг талыг барьсан мэдээлэл биш, ийм эрүүл саруул мэтгэлцээн үгүйлэгдэж буйг хэлээд мэргэн уншигч та шүүтүгэй хэмээн Санакае-ийн бичлэг, мөн зарим сэтгэгдлийг нийтэлж байна. Энд сонины зай талбайгаас болоод нийт сэтгэгдэл, санал бодлын өчүүхэн хэсгийг оруулсан бөгөөд бүрнээр нь уншъя гэвэл http://www.sanakae.com/2010/06/blog-post_14.html линкээр зочлоорой. Түүний эцэст яагаад манай залуус харь орон руу тэмүүлнэ вэ гэдэгт өөрийн гэсэн хариуг та олж магад.
Б.Галаарид

Өөдгүй МОНГОЛ амьдрал

Өнгөрсөн шөнийн хөл бөмбөг үзчээд унтах гэсэн нойр хүрдэггүй ээ. Дэмжиж байсан баг хожоод сайхан байлаа. Гэвч нойр хүрэхгүй орондоо хөрвөөх зуур өөдгүй бодлууд толгойд эргэлдээд бүр нойр хүргэхгүй байна. Ямар сайндаа босож ирээд блогоо бичээд сууж байхав.

Би уул нь энэ блог дээр ажил амьдралынхаа талаар бичихгүй гэж боддог. Гэвч бичихгүй бол дотор давчдаад онцгүй байна. Ингээд биччихээр чи муу тэр технологио бичихгүй юу бичээд байгаа юм бэ гэж солиорох хүн бас бий. Гэхдээ яахав.

Ойрд монголоос өөр газар очиж амьдрах хүсэл асар их төрөх боллоо. Уул нь эх орондоо ажиллаж амьдраад сайхан байж чадна гэж бодож явдаг хүн. Олонх монгол залуучуудыг гадагшаа гарч ажиллана гэхэд нь эсэргүүцэж энд амьдрахад яагаад болохгүй гэж боддог байлаа. Гэвч үгүй юм байна.
Хувьдаа зөв, шударга байгаад ажиллаж чадвал эх орондоо амьдраад байж болно гэж бодож явдаг. Нээх баян цатгалан байхаа болиг гэхэд жирийн дундаж энгийн сайхан амьдралтай байхад л хангалттай гэж би монголын амьдралаас хүссэн.

Би Өмнөговь аймагт өсөж торнисон хүн. Тэгэхлээр хөдөөний новш гэж бодно биз. Хотын хүн шиг хогоо гадна хаяж хүссэн үедээ нус нулимсаа Сүхбаатарын талбай дээр нийж нулимж яваагүй. Бага наснаас минь төлөвшүүлсэн аав ээжийн минь хүмүүжил намайг тийм хүн болгоогүй юм шүү.

Хөдөөний хүн хотод амьдарч болдоггүй.

Миний мэргэжил програмист. Би хөдөө очоод ажил хийе гэсэн ч мэргэжлийнхээ ажилыг тэнд хийж чадахгүй. Тиймээс би хотод ажилладаг. Иргэний үнэмлэхээ би хотынх болгохыг хүсээгүй. Иргэний үнэмлэх үзээд хэн нэгэн нь: Чамайг гуйж ажиллуулахгүй. Өдий болтол юу хийгээд байж байдаг юм гэж байна. Өөрийг нь хөдөөнийг гэдгийг би бас мэднэ шдээ. Хотынх байлаа хөдөөнийх байлаа гээд ямар ялгаа байгаа юм бэ. Өөдгүй монгол харъяаалал.

Бүгд шулаач

Би өөрийнхөө олсон нэг төгрөг бүрийг цэвэр өөрийн хөдөлмөрөөр олдог. Тиймээс мөнгөө үр дүнтэй зарцуулахыг боддог.
Таксины жолооч хагас км дутуу байхад бүтэн кмын мөнгө нэхдэг гэхдээ би төлдөг. Харин мөнгөгүй болоод 100 төгрөг дутуу өгөхөд уурладаг. Бараг зодох нь. Өөдгүй монгол хүн.

Худалдагч хаан

Жишээ1: Өчигдөр телевизийн удирдлага авах гээд худалдагчаас асуулаа. Хүнтэй яриад завгүй. Гуйлаа. Нэг юм сарвайж байна. Өмнө нь эндээс 3н ч удаа аваад нэг нь ажиллаагүй хоёр нь ажиллаж байгаад эвдэрчихсэн юм. Тэгэхлээр нь би шалгаж авъя гэхэд юуг нь шалгадаг юм авбал ав үгүй бол яв гэж байна.
Жишээ2: Мах авах гэж гуя хиллүүллээ. 18 мянга илүү гарч байна. Худалдагч нь дээр нь хоёр хавирга нэмчихүү гэж асууж байна. Үгүй. Үгүй ээ энэ чинь нэмдэг юм гэнэ. Үгүй ээ би гуя аа л авна. -Тэгвэл боль гэж хутга бариад уурлаж байна. Би худалдаж авч байгаа юман дээрээ ямар нэгэн шахаас авмааргүй байна. Ялангуяа мөнгөө төлж байж шүү. Өөдгүй монгол худалдаа.

5 минут

Худлаа ярихад би ээжтэйгээ 5 минутын үргэлжилсэн дуудлага хийж үзээгүй. Гэхдээ би сар бүр ярисан ч яриагүй ч 40 мянган төгрөг ярианыхаа төлбөрт төлдөг. Би дугаараа зарнаа. Өөдгүй Мобиком.

Шударга биш татвар

Манай аав насаараа ажиллаж байгаад хорвоогийн мөнх бусыг үзсэн. Гэхдээ тэр тэтгэвэр авч үзээгүй. Тэгэхлээр би татвар төлж төлж татварынхаа үр дүнгээс авч чадахгүй байна гэхээс дургүй хүрдэг. (Энд тийм юмнаас хүртэж байгаа гэж хэн нэгэн нь нарийн ярих хэрэггүй!) Ялангуяа би хотын хөдөөний хүн учраас ямарч нийгмийн үйлчилгээнд хамрагддаггүй гэхдээ би татвараа төлдөг. Татварыг маань 76 хүн хувааж иддэг. Өөдгүй татвар.

Мөнгө харсан эрүүл мэнд

Би эрүүл мэндийн даатгал ёстой өлгийтэй байхаасаа эхэлж төлсөн хүн. Бага байхад аав, ээж төлсөн одоо би өөрөө төлдөг. Гэхдээ би ганц ч удаа үүнийг ашиглаж байгаагүй. Хөл маань явж чадахгүй болтлоо өвдөөд нэг л удаа эмнэлэгт очиход энэ дэвтэр чинь хэрэггүй гэсэн. Эмч: Алив харъя. За ийм ийм шинжилгээ өг. Гэхдээ тэнд тэнд шүү. Бүх газар нь оочерийг нь хүлээж төлбөрийг нь төлж шинжилгээгээ хийлгэлээ. Эмч дээрээ тэр бичгүүдээ аваачиж өглөө. Эмч дээр нь байгааг нь надад уншиж өглөө. За 5000г өгчих. Эмчээ та надад ядаад яагаад ийм болсон, яаж эдгээх талаар ганц ч үг хэлээгүй шүү дээ. Гэхдээ та бас миний төлсөн татварын мөнгөөр цалинжиж байгаа шүү дээ. Өөдгүй мөнгө харсан эмч нар.

Новшийн Цагдаа нар

Манай эгч цагдаа, одоо нэг дүү маань бас цагдаа болно гэж зүтгэж байна. Ёстой цагдаа нарыг муухай хэлэхэд би дургуйцдаг хүн байлаа. Гэхдээ энэ бодлыг минь цагдаа нар үгүй хийж чадсан юм.
Жишээ 1. Бяцхан хэмжээний задгай шоу болж байлаа. Би цоо эрүүл байсан зүгээр л бүжиглэж байлаа. Тэнд нэг цагдаа дуудаж байна. Ийшээ гаръя. гарлаа. 4н цагдаа зогсож байна. Чи согтуу байна. -Үгүй. Тонгой. Тонгойлоо. 4-үүлээ нийлээд намайг боройхойдлоо. Эвсэлгүй бүжиглэсэн юм байлгүй.
Жишээ 2. Оюутан байхад зодоон болж байхыг хажуунаас нь харж байлаа. Хэсэг залуус нэг залууг зодож байна. Цагдаа нар ирээд зодуулсан залууг гавлаад аваад явж байх юм.Хүлцэнгүйд дээрэлхүү өөдгүй цагдаа нар.

Насаараа хураах байрны мөнгө

Би боломжийн цалинтай. Гэхдээ байргүй. Тэгэхлээр би байр түрээсэлдэг. Чийгтэй, сантехник нь муу, гаднаа шороотой ганцхан өрөө байрыг 220р түрээсэлдэг. Сар бүр төлөх ёстой өдрөө 50мянга байрны мөнгөнд тушаадаг. Гэхдээ хаалган дээр сар бүр тогныхоо мөнгийг төл гэж бичиг наалттай байдаг. Бас сар бүр энэ крантнуудыг сантехникч дуудаж засуулдаг. Энэ сантехникч хэргээс муу засдаг уу үнэхээр муудсан байр уу мэдэхгүй. Ямартай ч төлбөрөө аваал явдаг. Ингэсээр би 300 аадыг энэ байранд зарцуулж байна.
Би зээл хийж өөрийнхөө байранд өөрийнхөө мөнгийг төлмөөр байна. Ихэнх залуусын адил надад зээлийн урьдчилгаа гэх мөнгө алга. Гэхдээ би зээлээ төлж чадна. Өөдгүй монгол банк.

Өртөг, үйлчилгээнээс илүү үнэ
Юмны үнэ нэмэгдлээ гээд би үглээд байдаггүй. Байх ёстой эдийн засаг гэж боддог. Гэхдээ 5 төгрөгөөр бүтэж байгаа зүйл 50 төгрөг болоод байгаад гайхаж байна. Өөдгүй дамлагчид.

Эдгээрээс том өөр бас бус юм зөндөөн байна.

Бидэнд шударга эрүүл эдийн засаг алга. шударга эрүүл хүн сэтгэл хомс байна. Иймээс шударга эрүүл хөдөлмөр үгүй. Би бухимдаж байна. Одоо би зөвхөн монголоо гэсэн бодлоо хаялаа. Боломж таарах л юм бол би эндээс явна гэж бодох боллоо.

Comments

Anonymous
Зөвөө зөв. Одоо залуучууд ингээд үгээ хэлэх хэрэгтэй. Зөндөө л удаан монголоо өмөөрч, гүрийлээ. Дээдчүүд нь идэж уусан хэвээрээ л байна. Одоо өөрийгөө бод.

Маахай Л.Очирхуяг
Тийм шүү. Би бас нилээн хэдэн жил зүтгэсэн дээ. Байрны талаар бол бүр хэцүү. Хэдэн ч хөлсний байр дамжлаа.

engunee
инээгээд найрсаг харьцдаг хүн ганц нэгээр тоологдоно. өөдгүй монгол харьцаа… заримдаа тийм юмнаас болооод стресдэх шахна.

Анхбаяр
Ай да яг л адилхан зүйл бодож байсан юм байна. Би гадагшаа гарч ажиллая гэж бодож байгаагүй. Цаашдаа ч энэ талаар эсэргүүцсэн хэвээрээ байх болуу.Тэхдээ би энэ бүгдийг өөрчлөгдтөл хүлээнэ гэж бодож байгаа. Яахав явц нь удаан боловч манай монгол өөрчлөгдөж л байна.
Зам тавьдаг мөнгөнөөс иддэг дарга нар нь яадаж яаж идэвэл баригдахгүй зам нь арай удаан байх талаар боддог болсон.Хогоо хамаагүй хаяуул үерээр гэрт нь ороод ирнэ гэдийг зарим нь мэддэг болсон. гэх мэт бага ч гэсэн өөрчлөлтүүд харагдаж эхлэж байна. Би хүлээнэ ээ.

Spoon
Үнэхээр л ийм байдаг,такси, мах, эмнэлэг, хэдий хүртэл амьдрах ч тодорхойгүй түрээсийн байр.энэ бүхнийг тэсээд явах хүлцэнгүй тэнэг, хөдөлмөрлөж олсон мөнгөө дуугүй өгөөд явах ёстой баян хүн болтой.заримдаа үнэхээр л адилхан зүтгээд адилхан хоосноос босгох амьдрал, эндээс өөр газар харин ч өөрийгөө үнэлүүлэх, ялгуулахгүй амьдардаг байх болов уу гэж хүртэл хааяа боддог.би бол Монголдоо хайртай, харин хааяа өөдгүй…

Anonymous

Chinii blog-iig bainga unshdag. Ene niitlelees bi chinii tuhai ih zuiliig olj medlee. Gadaadad baidag hunii huvid zuvluhud, gadagshaa garmaar baigaa bol shuud USA ruu l gar (gehdee USA-d ch gesen asuudluud zunduu, jishee n hun bolgon ineemsegleed baihaar huniig unen setgeleesee yum helj baina uu ugui yu gedgiig medeh hetsuu. Tegeed soyoliin zunduu yum baigaa. Bas chinii ene bichlegtei chin tustei zuils. Er n haana ch problem baidag.)Tegeed iimerhuu niitleluud chin bas sonirholtoi yum. Bayarlalaa.

Жаргалсайхан
Боломж гарвал гадагшаа гарч амьдрах хэрэгтэй. Удахгүй монгол хужаа нараар дүүрэх нь нэгэнт бидний нүдэн дээр илт л байгаа ш дэ. Саяхн зах дээр явж байтал нэг настай хүнийг худалдагч залуу зайл энэ тэрээр дуудаад хамаг муухай үгээ барж байна. Өмнөөс нь хөгшин ч мөчөөгөө өгөхгүй чам шээснүүд надад байгаа гэж байхын. Дөхөөд хэрэгт дуралтал настай гээд байсан нөхөр нь хужаа байвал яах уу. гар хийцний тавчиг барьчихсан зарна гээд тууж явна шүү дээ. Бидний мөнгө, хөрөнгө хэний өмч болж байгааг бид бүгдээрээ л хараад сууж байгаа ш дээ.

Anonymous
vnen yum bas bna shv

Ожуу
Яа яааа Жаргалсайхан г бол хэзээч дэмжиж хүлээн зөвшөөрөхгүй утга санаа нь Монгол байхгүй болно ирээдүйд хужаадалчлагдан гэсэн байна. Мөн дээр нь энэ төрийн байгууллагын хүнд суртал авилгал замаа алдаж байна. Ёох хэзээ нэг авилгал хүнд суртал байхгүй боловсон бүх зүйл сайхан болох болдоо. Ер нь үе солигдож байж л ирэх юм шигээ.

A.Амарсайхан
Явж болохгүй ээ. Бүгдээрээ нийлээд хувьсгал хийе ээ. Гадаадад байгаа хүмүүс ч хүрээд ир

Batbayar
Чам шиг ийм ухамсартай гайгүй боловсролтой нь яваад дуусвал Монгол бүр удахгүй байхгүй болох байлгүй дээ, чи арай өөр өнцгөөс хар, ийм олон тэнэг хүмүүс байнаа гэж гэдэг чинь чамд төдий чинээ БОЛОМЖ байнаа гэсэн үг. Гадаадад очоод яах юм бэ, чамаас ухаантай хүмүүс олон болохоор чи тэнд бас л шулуулж хэцүү л амьдрана шүү дээ. Чамайг би уг нь бизнес хийдэг гэж бодсон үгүй юм уу? Ер нь IT залуус хараад байхад их ноомой, сэргэлэн биш байх юмаа.

Anonymous
Ийм залуучууд олон байна. Ийм байдалд хүргэсэн Өөдгүй ТӨР.

Shinebayar.O
А.Амарсайхан-ыг дэмжиж байна, явж болохгүй. Харин ч энэ хог шороон дотороос хөлсөө цувуулж байж шинэ Монголыг босгох хэрэгтэй…

Anonymous
зарим талаар үнэн үнэн. гэхдээ энэ бүхнээ боломжийн хирээр шийдэх хэрэгтэй шүү дээ жишээ нь өөр байр түрээсэлж яагаад болохгүй гэж байр мундсан бишдээ. Амархан л шантарч байгаан байна даа одоо гадагшаа гарахаас өшөө яахав. Дээр коммэнтүүд ямар өрөвдөлтэй байнаа. Гадагшаа гарахыг их уриалсан байх юм зааз өөрийн бодол өөртөө л зөв.

Beggy
Өөдгүй муу гээл зугтаад гадагшаа яваад байвал хэн үлдэхвээ дээ. Энэ байдлыг өөрчлөхийн төлөө л хичээх хэрэгтэй дээ. Өөрчлөнө засна гэхээр л улс төр 76 болоод явчдаг. Энэ биш шүү ядаж хүүхдээ зөв хүмүүжүүлэх нь өөрчлөгдөх үндэс шүү дээ. Би ингэж л бодож байна даа. Их харанхуй бичлэг болсон байна шүү хэхэ гэхдээ үнэн байнаа.

Byambaa
bi ch gesen yag iim asuudaltai bna. ochigdor l gehed bi neg oyutnii bairand orloo. oyutnuud ni tarchihsan bolohoor hyamdardag yum bna. bi ene baidliig oorchlohiig uneheer husch bna.

Idea
Гэхдээ Санаахай, чиний хэлж байгаа, бухимдаж байгаа болгон үнэн ч гадаад гарч явах бол зөв шийдэл биш. Гадаадад сурч, ажиллаж боловсрол мэдлэг эзэмшихийг би зуун хувь дэмждэг, харин эх орноо голоод, нэг ёсондоо асуудлаас зугатаж хүний нутагт орогнох утгагүй. Асуудал хаана ч, хэзээд ч тулгарна, шийдэж л арилгахгүй бол байж л байна.

Эх орондоо, эх хэлээрээ хүмүүстэй хэл амаа ололцож чадахгүй байгаа бэрхшээл бусдын нутагт, бусдын хэлээр, бусдын соёл дунд улам нэмэгдэнэ үү л гэхээс хасагдахгүй. Тэгээд ч хүний нутагт чадвар боломжоо зуун хувь ашиглаж ажиллах боломж бараг байхгүй байх. Хаана ч мундаг цагаачаас муухан иргэн нь илүү статустай байдаг юм шиг санагддаг. Цаашлаад хүн цаг хугацаа алдана, гэр бүл төлөвлөлт оройтно, ойр дотныхноосоо холдоно, буцаад ирэхэд орон зайгаа алдана гээд ярьвал юм бий л байх.

Монголдоо зохицохдоо зохицоод, хохирохдоо хохироод, боломжийн орлого олоод, боломжийн амьдарч байгаа залуус байна л даа. Гадаадад ч сайхан амьдрагсад байна. Эцсийн эцэст хувь хүний л сонголт. “Бид явчуул хэн үлдэх юм” энээ тэрээ гэсэн тэнэг ярианд дургүй ч гадаад диваажин, Монгол там гэдэгтэй нэг л санаа нийлж өгдөггүй юм. Хаана ч явсан хүн өөрөө л хичээж, өөрийнхөө үнэ цэнийг мэдрүүлэх ёстой, энд үү тэнд үү гэдэгтээ биш, тиймүү? За за, бас нэг жижигхэн бодолтой өөдгүй монгол хүүхэн худгийн мэлхийн сэтгэлгээгээр баахан нуршсан бол соорий.

-Өө нээрээ, хот, хөдөөгийн ялгаа, паспорт мэт бол үнэндээ юу ч биш шүү дээ.

Anonymous
unen bnshuu. yamar ch yumbdee. bi bas gadaadad odoo masteraa tugsuj bn neg jil ajillachaad butsna gej bodjoogoo. Bi yag cham shig huduu ussun nadad hotod oroh bair saw bhgui gehdee bolgonodoo gesen setgel l bn. 30 nastai boloh ued neg bolomjiin amidraltai boloh baih gej naidaad l yawjiindaa. gehdee gadaadad neg 3jil surangaa ajillachihsan bhad iluudehguiee zugeer. uuruu uurtuu unench bj zurh setgelee daga humuusiin amidralaar amidrah gej bitii hichee. jishee ted bair suuria aldana ene ter ged gaiguiee uneheer chadaj l bwal haana ch hen huleen zuwshuurnu.

3000 hujaa
Jargalsaikhanii heldeg unen, hyjaa ajilchdiig myanga myangaar ni oruulj irj bgaag bi anzaardaggui shu de, 7 sard gehed Khuvsguld tsahilgaan stants barina geed 3000 hyjaa oruulj irehiin gesen, chaavas gej

3apaa
Ямммар олон сэтгэгдэл вэ? Рекорд биз? За тэр ч яахав.Болох болохгүй юм их л бий биз. Гэхдээ миний эх орныг диваажин гэдгийг харж байгаа хүмүүс дэлхийгээр нэг бий гэдэгт итгээрэй.Муу хэлээд л засаал залруулаал явж байвал ямар уу? Хүн хажуудах эрдэнээ танидаггүй юм гэсэн шүү.

Гуталт муур
Би лав үлднээ. :)

Anonymous

Minii bodloor chi yarij bgaa sedev zov. Yagaad IT-s gadna dotor bgaa zuilee delgej bolohgui gj. Baigaa orchiniihoo bodit unelelt dugneltiig yagaad dandaa bish neg udaa il gargaj bolohgui gj. Bid 2 adilhan l um bn. Yaaj ooriin gesen bairtai boloh uu? gj bodoj yavaa. Bas terniihee toloo hodolmorloj yavaa. Bi tsalingaa tsugluulaad bair avchihna gj bodohgui baina. Tsalingaa taviad zeel avsan ch hetsuu shuu dee. Yag ooriinh gj helegdeh hurtlee nileen um boloh bh. Bi inge teg, tegvel chi bairtai bolno gj helehiig husehgui bn. Minii bodloor yalanguya IT.iinhan mongoldoo bish gadaad ruu chiglesen business yavuulbal iluu amjilt olno gj boddog. Bas ene chigleleer ajillaj baigaa. Ooriin bair suuri, oyun medleg, ajil, amjilt chine ooriin chine horongiig buteej bgaa bol ter bair, mashin ch iluu unetei bolvuu. Etsest ni gadaashaa garlaa geed buh um saihan bolchihno gj bodohgui bn. Za amjilt
June 14, 2010 6:49 PM

Шинэков

Би таны блогийг тасалдахгүй уншдаг өдөр бүр сөхөж үздэг Шинэбаяр гээч байна. Би одоо 20 настай. Худлаа үнэн ШУТИС-д сурдаг статустай. Би тэнд ямар ч сурах хүсэлгүй, мөрөөдөлгүй, амнаас нь хараалын үг урссан нөхдийг ихэнхдээ хардаг. Тэд монголын ирээдүй гэхээр нэг л харанхуй санагддаг. Монгол улсын мөнгөний санг бялуу гэвэл 76 нар бүгд бялуунаас амсаж үзэхийн тулд гишүүн болдог. Мөн надад болоод миний үеийн залууст бүгдэд нь бялууны сонирхол бий. Тэд 76 болчихвол лаг баян амьдрана гэж боддог. Бүх юм амар хялбар шийдэгдэнэ гэж ярьдаг. Ганц 76 ч биш ердөө л дарга болохын тулд шүү дээ. Даргын хүүхэд том. Дарга лаг. Дарга баян. Яг ийм ухамсар миний толгойд, бидний үеийн толгойд дүү нарын толгойд суусан ихэнх хувьд нь шүү дээ. Тийм болохоор ойрын зуун жилдээ бялууны сонирхол арилахгүй гэж бодож байна. Ухаалаг хэд нь өөрчилнө энэ тэр гэж ярьдаг боловч олны хүч оломгүй далай гэгчээр нөгөө бялууны сонирхолтой дарга нарт аргагүйн эрхэнд дийлдэнэ. Энэ бүгд зүгээр л нүдэн дээр эл. Бялууг нь хийж өгч байгаа хүмүүс бүгд хийж өгөөд сурчихсан. Бид сайхан бялуу хийлээ шүү хэмээн шүлсээ л гоожуулан зогсоно. Сэргэлэн нэг нь бялуунаас амтлагч болно. Ээдээ энэ монгол одоогийн сингапур, малайз, тайвань зэрэг шиг өндөр хөгжилтэй болох нь 20 30 жилийн өмнө тодорхой харагдаж байсан болов уу. Гэтэл миний аав ээж өвөө эмээ нарын үеийнхэн ийм болгохыг хүсээгүй тэд үр хүүхдээ бодоогүй өөр шигээ өөрийн эрхгүй болгосон. Энэ бялууны сонирхол нь удамшилын өвчин болсон юм уу даа. Донор оруулж ирж байж л гайгүй болж магадгүй. Ямар донор гэж үү? Гадаадын маш сайн мэргэжилтэнгүүдээр хянуулж удирдуулах. Хүмүүс эсэргүүцнэ л дээ. Яагаад гэвэл уурлах ухамсарыг нь нөгөө ховдогууд чинь суулгацан байгаа юм чинь. Ямар ч л байсан донор хэрэгтэй. Энэ удмын өвчинг эмчлэх эмч хэрэгтэй тэр эмч нь хаана юу хийдэг хэнүүс юм бүү мэд. Би лав явлаа. Ганц олдох насандаа өвчин эмгэгт баригдаж амьдармааргүй байна. Очиж арай өөр өвчтэй газар амьдарч үзэх минь. Би энд мэргэжил эзэмшээд амьдарлаа гэхэд дэлхийд жилийн 80 000 доллараар хэмжигдэж байгаа мэргэжлээр энд жилийн 8 сая төгрөгөөр чүү чай хэмжигдэх нь үү үгүй юу бүү мэд. Тиймээс би тэр 80 000 аар үнэлдэг газар нь очиж амьдарна. Тэгээд сонирхол байвал эмч донор болж ирээд монголыг эмчилмээр байна.

Frank
Нүүх үү? Үлдэх үү?Сонголт та бүхний гарт…

Anonymous
Haa yavj IT-n mergejiltnuud harin Mongoldoo baij baigaad delhiin hemjeend ajillachih chadvartai gej bi huv’daa boddog. Er n’ ter noomoi, sergelen bish gej helegdeed baigaa nuhduud chin’ l jinhene erin tsagiin tolgoid guij yavdag yumshdee. Duugai hunii yun yamar gedeg bilee.
Bair savni huv’d Bank Sankhuugiinhend zunduu bololtsoo haragdah yostoi doo uul n’. Udahgui ter ipotek, mortgage ider n’ zohih gol’driloo olood ireheer ter talyn asuudluud shiidegdeh bailgui.

Тулгаа
Энэ ч үнэн шүү. Гадаадад амьдрал өнгөлөг байгаа ч харих хүсэл сэтгэлд дотор хорогдсоор…

haku
Manai ulsiin onoogiin baidal iim baigaa ni unen.
Uuniig zaluus bid nariin tarhi l oorchilj chadna.

haku
Manai ulsiin onoogiin baidal iim baigaa ni unen.
Uuniig zaluus bidnii tarhi l oorchilj chadna.

Anonymous
bodloo naadah oodgui-nuud chin nadad bugd dairaldsan yum bna.
Oorchloltiig hiih humuus bol zaluus bid.

Anonymous
Би энийг яах гэж уншив аа. Буцаад очмоор байнашдээ… :(

uLTRa!Z
Санакае ахын ярьж буй зүйл бол үнэхээр өнөөгийн Монгол орны үнэн төрх л дөө. Үүнтэй зөндөө олон хүн санал нийлнэ, бас санал зөрөлдөнө. Би бол нийлнэ. Үнэхээр өөртөө итгээд өөрөө л хүсч байгаа бол хувь хүн өөрийн шийдвэрээ дагасан нь зөв гэж би бодож байна.
Амжилт хүьсе, Таний блогийг байнга уншдаг шүү

Uka
Чамтай бүрэн санал нэг байна. Ядаж байхад чиний бичлэгийг уншсан чинь өөрөө бичсийм шиг бодол санаа таарлаа. Би ч бас хөлсний байранд хэдэн цаас төлөөд амьдрах гээд л байна. Одоо тэгээд боломж нь гарвал явна даа.

Sukhee
Aa тээл гарах нь гараад яв л да. Үлдэх нь үлдэхгүй юу до. Сайхаан сайхан.

Anonymous
Zov bodoj bichsen mortloo buruu shiidsen bna daa yagad ene omhiirson novshnuudiig alchaad ooroo zasag suuj bolohgui gej sda

Жаагий
Залуу хүн нэг удаа гараад үзэх хэрэгтэй.Дотроо байхдаа хэдий байдлыг мэдээд гарах гарц энэ тэр гээд ярьж, цаашид байж чадна гэх мэтээр бодож байдаг ч яг гараад гаднаас нь харахаар байдал үнэхээр өөр харагддаг юм.Миний хувьд хамгийн түрүүнд харсан зүйл төр засаг ард түмнээ бүр хаячихсан юм байна гэдгийг харсан, бор зүрхээрээ өөр өөрсдийгөө болгож яваа хүмүүс. Тийм хүмүүс хоногийн хоолныхоо төлөө энэ дээр байгаа зүйлсийг хийхэд хүрдэг байх л даа, яалтчгүй. Салбар салбар, чиглэл чиглэлээ хариуцсан төрийн маш сайн бодлого байжийж л үзэл бодол, ажил мэргэжил, хүсэл сонирхол нь талын нэг тарсан ард түмнийг нэгтгэж нэг чигт чиглүүлж чадвал сая нэг зөв голдрилдоо орох эхлэл тавигдах байх даа.

imedinfo
Би эмч болхоор сурч байгаа оюутан. Гэхдээ би монголын эрүүл мэндийн тогтолцоонд дургүй. Хүнд суртал, танил тал, арын хаалга, даатгал үйлчилдэггүй систем, шинийг эрэлхийлдэггүй эмч нар. Өөдгүй эрүүл мэндийн тогтолцоо.

МОНГОЛХҮҮ
Яах аргагүй л залуу хүн болгонд учирч байгаа бэрхшээлүүдийг тодорхой ойлгомжтой бичжээ. Гэхдээ шийдэл чинь тиймэрхүү санагдлаа. Монголоос өөр газар амьдарна гэдэг үнэхээр “утгагүй”. Ажиллаж байрны мөнгө ч болсон босгох л зорилготой явна уу гэхээс… Гэтэл гадаадад мэргэжлээрээ 100% ажиллана гэдэг чамгүй бэрхшээлтэй. Ер нь бүхний “хар” өнгөөр бодоод дэмий. Эзэн хичээвэл заяа хичээнэ гэдэг шүү дээ. Монголдоо эзэн хүн шиг сайхан амьдрах боломж бий гэдэгт итгэж явах л хэрэгтэй.
June 15, 2010 12:14 PM

Anonymous
Bi nutgaasaa garaad 6 jil bolson. Odoo tun udahgui Mongoldoo ochno. Ooriin chin postiig unshaad Mongold shudargaar ajillaj amidarahad yamar hetsuu baihiig oilgoloo. Mongold ochood buhimdah yum zondoo garna baih gej bodoj baisan, gehdee iim gej yostoi tosoolsongui. Comment bichsen humuusiin sanal bodliig unshaad olon humuusiin chamtai adilhan bodoj baigaag medlee. Bi odoo negent ergej butsahaas ongorson bolohoor, Mongoldoo ochood boloh bolohguig n ooroo medreed l yavj dee.Yutai ch medeelel ogsond bayarlalaa.

En
Дор бүрнээ хичээх хэрэгтэй. Энэ их үнэн үгс байна шүү..

Jargal
Ийм олон тэнэг, өөдгүй хүмүүс байгаа юм бол чамд бүр ч илүү боломж байгаа юм биш үү гэдэг үг их таалагдлаа. Үүнийг сайн бодоорой..

Anonymous
Явж үзэх хэрэгтэй, өөр нэг улс тивд амьдарч үзэх хэрэгтэй. Монгол монгол хаа байна тэр монгол чинь. Чи өөрөө тэр монгол мөн биз дээ. Чи өөрийгөө элдэв хий үзэл бодол, бусадын тархи угаалтаар хуурч байхын оронд залуу насандаа гадагшаа гарч дэлхий ертөнцтэй танилцаж арай өөр юм мэдрэх хэрэгтэй. Бид нар бүгд тархиа угаалгачихсан. Хэдэн шулаач авилгачид худал эх орон эх орон гээд л хөөргөөд байдаг өөрсөдөө америк канадад амьдардаг. Монгол бол тэдний зүгээр л мөнгө олох хэрэгсэл. Баярыг харалдаа. Оюу толгойгоо зараад америкруу явчихсан. Уг нь бол их хуралын гишүүн юм байна лээ. Үхсэнээ хийж ажилаа хийхгүй америкт хэвтэж байгаад таван толгойн төсөл батлагдахаар ирдэг байнаа. Тэр хүн чинь ажилаа хийгээд монголд байх ёстой.Өвчтэй энэ тэр гээд худалаа л байх. за наад захын л жишээ шүү дээ с.баяр. Угаасаа гадаадад амьдарч байсан сурч ажиллаж байсан олон хүн монголдоо буцаж байгаа. Өнөөг хүртэл гадагшаа явж үзээгүй боломжгүй байсан залуучуудын цаг нь ирсэн. Бид зөвхөн монгол хүн биш бас ДЭЛХИЙН хүн гэдэгээ бодох хэрэгтэй. Монгол бол өчүүхэн л нэг хэсэг шүү дээ. хорвоо дэлхий уужим байна.
Монголын нийгэм болон улс төрийн тухайд гэвэл улс төрийн хувьд төрийн ЭРГЭЛТ хийх цаг нь болсон. Хорин жилийн дотор тоотой хэдэн байшин машин зэрэгээс өөр юу олж долоов? Хүмүүс монгол хөгжиж байна гээд л хэдэн байшин машин харуулдаг. Хөгжил гэж юу юм бэ? Хэн хөгждөг юм юу хөгждөг юм? энэ талаар бодсон хүн байна уу? Юмыг харахдаа БҮХЭЛд нь хардаг байх хэрэгтэй. Хэдэн баячууд баяжаад байгааг монголын хөгжил гэж үзэх үү? Нийгмийн хувьд СЭТГЭЛГЭЭНИЙ эргэлт хийх хэрэгтэй. ЭХлээд төр буюу үндсэн зарчимаа эргүүлж байж дараа нь нийгэмээ эргүүлэх учиртай.Одоо залуус бидний 25-40 насныхан нэгдэж эх ороноо өөдөн татах цаг болсон. Нэг үзэл нэг санааны доор нэгдэж хөдлөх цаг болсон. Дор бүрнээ бусадын хог нус цэр олиггүй аашны төлөө тэмцээд нэмэргүй. Нийлж нэгдэх хэрэгтэй байна.

Bilguun
Manaraa..

Anonymous
За гадуур гарцгаая! Гадаадад амьдарцгаая Монголоо түр орхицгооё!

ggg
Гадаад гараад буцаар ирж чадахгүй байхдаа хөөрхий, амиа бодсон үйлдэл хийхээр ийм байдаг юм хөөрхий,
Би эх орондоо үлдэж эх орно хамгаална ХУЛЧИГАР АЙМХАЙ ТЭНЭГҮҮДЭЭ.

etvgen
Санакае ах их юм бодогдуулсан нийтлэл бичиж ээ .. энэ бол яалтачгүй үнэн би хувьд даа багаасаа л ЗҮГЭЭР Л МОНГОЛООС ЗУГТАНА гэж бодож өссөн хүүхэд магадгүй энэ хүүхэд нас, энэ нийгэмтэй холбоотой байх зах дээр ундаа зарж, машин угааж оройн нь түлэх кордоно түүж өссөн миний амьдралаас авах ч зүйл байна хаях ч зүйл их шүү Хүн яаж амьдралын төлөө яаж зүтгэдгийг, хүн хүнээсээ яаж хулгай хийдгийг орон гэргүй хүмүүс хаана амьдардгийг… дотор нь ямар байдаг, ямар үйл явдал болдгийг энэ 76 н хэн нь ч мэдэхгүй биз дээ Дотроо бодож эмзэглэж явдаг нийтлэл болохоор хамаа намаагүй л өөрийнхөө тухай биччихлээ гэхдээ энэ Монголын бодит үнэн. над шиг миний амьдралыг туулж яваа олон хүмүүс одоо бий тэд ямар хүн болох нь аль замыг нь сонгох нь тодорхой биз !

Энэ нийгмийг өөрчлөхийн тулд бүх Монгол хүн тутмын сэтгэхүйд өөрчлөлт хувьсгал хийж өгөх хэрэгтэй болно доо маш их хөдөлмөр маш их хүчин чармайлт орно магадгүй чадахгүй байх …Тэгэхлээр зүгээр л ЗУГТ

Anonymous
ter tsagdaa nariig chi hudlaa bicsen.Tiim yum gej yu bdiin.Herev chamaig tegtlee zodson bol chinii l buruu.Chinii buruu bish bol tednii es zuig hynadag baiguullaga bdiin tiishee utasdahgui ysiin

Anonymous
Deerees ni yvna nter geed chi zaluusiig buruu zuild uruu tataj bna.

Anonymous
Бүгд ҮНЭН!

Anonymous
nuuts hudulguun bgulj jinhene hujaa ulsiin tuluugiin tuluu bgaa 76-in 1-g l buudchihaya. Yamar mongol hun, huja hun mongold amidarch bga bol mongol turiig hujaagiin turuur solihiig husku. Bidni adil tedend mungu heregteiges darga hereggui. HEN NEG ZEVUUN BUDUUN DARGIIG BUUDAYA. Ene bol mongol eruuljih gants alham!

Искра
ижилхэн өөдгүй байя дөө өөр ч юу ярихав. Бүр хямарчихлаа…

Anonymous
Искра: Ийм байвал Монгол хэзээч дээшлэхгүй шүү!

Д.Цолбаяр
Үйлдвэрүүд бүтээгдэхүүн гаргадаг. Бүтээгдэхүүн болгон үйлдвэрээ орхиж гардаг. Бид энэ эх орны бүтээгдэхүүн. Эх орны минь хөгжил залуучуудынхаа хөгжлийг гүйцэхгүй байгаа энэ үед бид нар үүнийг л бодож байна. Гадагшаа гарах талаар. Эндээ үлдээд авцалдсан авцалдаагүй Монголын байр байдал бидний үеэр дуусгавар болоосой. Бидний үе дуусгавар болгоосой гэж хүсэж байна. Оюуны энэ их хоосрол, тэвчээд тэвчээд тэвчээр барж байгаа Монголын энэ байдал энэ бүх зүйлүүдийг хараал идэг. МОНГОЛ ОРОН МАНДАН БАДРАГ.

duurnee
Өрөвдмөөр өөдгүй монгол

Phoenix
ene neeree unen shuuuuu

Tvshig
явах зөв.юм үзэж нүд тайлаад харьцуулж хар.Тэгээд нэгийг бодох байх.

Anonymous
Ingeed unshihaar harimaargui , ochimoorgui gehdee zovlongui gazar hetsuugui zuil haa ch ugui!!!
bid bugdeeree Mongoliin tuuhiin shine huudsiig bichinee geel guriigeed guigeed , temtseed baij dee

Гамп
паа ийм их сэтгэгдэл байдагаа. хамгийн эхний тэнэг бол артгаа шүү.Зовлонгоос зугтааж нэг ангижирч болно, зовлонг туулж нэг ангижирч болно. Зугтааж ангижирсан зовлон хэзээ нэгэн цагт эргэж учрахгүй гэх газаргүй. Туулж ангжирсан зовлон дараа дараагын зовлонгоос хамгаалах туршлага болж байдаг.

Аливаа бэрхшээлийн учир шалтгаан, эх үүсвэрийг олж харан тэдгээрийг даван туулж бусад олон бэрхшээлд унахаас сэргийлж чадвал буяны ихээхэн том хэлбэр болой.Би нэг иймэрхүү юм уншиж байсын бурханы ном билүү дэээ.Манийхаар бол чи мээсэнжэртээ байж байвал хаа ч байсан яахав дээ

only nike
haha sanakae ah evselgu bujiglesimu? teneg cagdaanar. Gangsta servise- toriin hun gedeg duug sonsood uzeedee

m0rpheu5
Neg gaZar uulzaj yriltsval ymar ve? humuusee?

m0rpheu5
1 хөдөлгөөн байгуулая л даа. Хөх монгол нтр шиг тийм туйлшрамтгай биш. Зүгээр л саналаа солилцоё. Болж бүтэх юу байна болохгүй бол өөрчилье. Зөв биз дээ. тэр Уянга нтр гэсэн балиар юмнууд шиг биш. Болж байна уу андуудаа?

iheree
A.Амарсайхан -ыг дуудангуут гадаадад байгаа монголчууд ажлаа хаяад ирэхийн байхдаа. похаха…арай амьдралгүй юм бичихийн. Гадагшаа явж зовлон жаргалыг үзэх хэрэгтэй… Монголдоо зээл авч байр авбал 10-15н жил 40-60н саяыг төлнө. Сар бүр 500 600-г зээлд төлнө гэж бодоод л явдаг мөн хэцүү еэ? Тэгсэнээс хөгшөөн гадагшаа гарч 5-н жил ажиллаад ирхэд амьдралаа шийдчинэ дээ. Юм үзэж нүд тайлана. Хэл ус сурна. Эх ороноо улам их хайрлах болно гээд зөндөө юм байнаа. Монголд ийм тогтолцоо эрүүл нийгэм байхгүй цагт миний хөгшин 5-н жилийн дараа яг энэ хэвээрээ л байраа түрээслээд цагдаа ах нарт торгуул гэж луйвардуул нөгөө хэдэх хураамжаа төлөөл байжынэ. Гадагшаа сайхан хөдөлмөрлөөд ирхэд юу нь болдоггүйн. Энэ дээр бичсэн сэтгэгдэлүүдэд дээр ХИЙ ХООСОН МОНГОЛ, ЭХ ОРОН ЯРЬСАН ХУДАЛАА ГАРУУД Л байх шиг… эцэст нь хэлхэд маниус залхуу байна ооо…. ГАДАГШАА ЯВ ЯВ

iheree
Нээрэн хөгшөөн энэ сэтгэгдэлүүдийг уншсан чинь Хөдөлгөөн байгуулья тэмцье нтр гээд босох гээд байх шиг байна шүү. Санакае нэг л их уриалан дуудсан агуулага тай болчоод байна. Батмагнай Батзандан Батсанакае боловоо. похаха

Anonymous
saihnaa chi……..zaza ajilaa sain hiigeerei ih zantai huuhed shuu

Anonymous
huuhdee tgd hot uu huduu yu?
June 29, 2010 11:25 AM

Jenni
Sanakae-n tald orj bn, yadgiin heden jil gadaad orond amidraad, yum uzeed irhed. :)
tegleech odoohondoo turiin tuluu ogotono uhne gej,… tur zasagruu orohguigeer uuriiguu bolovsruulaad, uurtuu kaiftai amidarhad yun buruu bgain? hun amidralaasaa kaif avch bh heregtei …

Anonymous
liftend orohdoo tulheed turuuleed ordog muuhai mongol / zarim neg / zaluuchuud. ehner huuhedtei bj iluu harj biluu dolooj yawdag muuhai mongol darga nar…

Anonymous
yamar goi uhaantai zaluuchuud we? minii huurhun ahir bitii gadagshaa garaarai. bid nar l ene baidliig uurchilnu shuu. zarim hun gadagshaa garna gej bichseniig ni shuumjilsen bn. goldoo ortol gomdson hunii ug hsuu gedgiig oilgooroi. unen setgeleesee helsen ch gesen ter ugiig chin buruutgahguiee. uneheer gutmaar turtei bgaa ni hudlaa bish shuu dee. hichneen saihan zaluugiin husel zroigiig ingej untraaj bgaag taashgui shuu dee. zaluuchuud bugdeeree neg setgeltei bie bienee hundetgej ataarhahgui neg negnee demjij amidartsgaaya.

Anonymous
Tiimee saihan bichsen bn. Nadad bolomj n oldoogyi bish oldson gehdee Mongold uldeh gantshan shaltgaana n minii etseg eh, ger bul min bailaa. Eej min huuhed min hezee ireh boloo, yaj yvaa yum boloo geh setgeliin shanalaliig n bodohoor bi yvj chadaagyi. Gehdee mongoliig niigmiig zaluuchuud bid nar l uurchlunu. Yvah humuus yvchaad ir. Myanga myangan zaluuchuud ene niigmiig eruuljuulhiin tuluu bosno gedegt bi itgej bn. Ter tsagt bi negdene.
June 29, 2010 8:10 PM

Anonymous
naazaa chi ih zuv bichej bn.chinii bichsen ymnaas 2iig bodoj 1iig tungaalaa.tsaashdaa bicheed bgaarai.unshih bolno.

Д.Өлзий-Орших
Цалингаараа байртай болох хэцүү, гэхдээ манай нэг дүү банкны зээлээр байр аваад тэрийгээ төлөх гээд үзэж тарж л байна, одоо 2 жил нь өнгөрцөн байна, дахиад 8 жил гүрийх хэрэгтэй. Хүн ер нь олдсон боломжийг л ашигладаг байх хэрэгтэй юм билээ. Надад 18 сая төгрөгөөр 3 өрөө байр авах боломж байсан тэр үед би машинтай дансандаа мөнгөтэй байсан, гэхдээ л зориглоогүй. Дараа нь 30 сая төгрөгөөр 3 өрөө байр аваад өгөөчээ чамд л өгье гээд гуйсан хүн байсан, бас л аваагүй. Эцэст нь 80 сая төгрөгөөр 3 өрөө байр авч таарч байгаа юм. 2 удаа амаа алгадаж үзсэн 3 дахь дээр нь боломжийг алдахыг хүсээгүй. Өнөөдөр авий гэвэл бас л үнэтэй л болсон байна, боломжийг ашигласандаа баяртай байна.

Тиймээс чи байр авъя гэж бодож байвал машинаа зар, зориглоод зүтгэ өнөөдрөөс л. Цалин аваад тэр чинь амьдралд чинь хүрэхгүй, гэхдээ чи өөрөө чадалтай бол компани байгуулаад бизнес хийгээд бүхнийг өөрөө үүрээд үзвэл яасийн ?

Эрхэмээ
Санакае үнэн зүйлсийг л бичжээ. Ганц бие байхдаа би урьд нь яг ингэж боддог байлаа, шантрах үе ч зөндөө байсан. Гэхдээ одоо монголдоо дасч дээ. Сэгсгэр ч гэсэн ээж минь, сиймхий ч гэсэн гэр минь гэдэг. Гэхдээ 2-3 жил богино хугацаанд гараад боловсролоо дээшлүүлээд ирэх илүүдэхгүй, өөрийн бодол өөртөө зөв. Гармаар байгаа бол гарч сур, эрүүл орчинд эрүүл ардчилалтай нийгэмд амьдраад үз, санакае :)
July 2, 2010 12:15 PM

www.gegeen.com
yahav, bolq butkuu zuilsiig hergeer doviilgoj, asuudliig amidraliinhaa tov bolgoyo gevel ch zondoo l yum adilhan l toochood l ursgaa l baimaar l baina, gelee geed namaig geh hen ch baihgui, naidaad suuh nar ch alga, ooroo l guriisen shd. odoo bol bi chamaas joohon duu l dee, gehdee yamar ch gesen hussendee hureed bolomjooroo bolgood, bairaa avaad, baidlaa saijruulaa l yavj bn. amarhan yum gej baigaagui ee, belen yum bol buur ch oldoogui shw, neeree shw.
July 2, 2010 10:03 PM

JONESY
ZA YAHAV VE BODDOG L BODOL GEHDEE CHI YNEHEER ZALUU HYN BOL TER HEREEREE L SETGE L DEE YNEHEER ARGAA BARSAN HYN SHIG YRIJ BAIH YM CHAMD MONGOLDOO SHAN AMIDRAH ZUNDUU L SHAN BOLOMJ BN SHYY DEE YDAJ L SARDAA TYREESIIN BAIRAND 300.000 GEDEG CHIN ENE NIIGEMD UH MUNGU SHYY MONGOLD YDUU HYN ZUNDUU L BNA ZARIM N BYR SARDAA 30 MYNGAN TUGRUGNII NIITIIN BAIRAND SUUDAG BAIJ HOOL UNDAA HETSYYHEN L ZOHITSUULJ BNA SHYY DEE.
July 15, 2010 10:07 AM

itisme

Uneniig bichsen baina. Gehdee ter deer Jargal-iin helsen ug ih taalagdlaa. Chi uneheer gots goid medlegetei baij l, esvel honogiin 24 tsag uhtel hudulmurluj baij gadaadad saihan amidarna. Gadaadad udurjin haluun narand gaduur yavj zar naachihaad, shunujin achaa buulgaj baihad ch bas l uudgui novshiin shuu. Tegeed ter munguuruu emnelegt uzuuleh geheer daatgal baihgui uchir ter mungu ni yu ch bolohgui uudgui. Harin Mongold bol bolomj baina. Yamar l bol yamar chigleld ajillaj amjilt oloh buren duuren bolomj baina. Uudgui zuils zunduu l baina. Gehdee berhsheeliig bolomj gej harah ni chuhal yum bolov uu.

Залуучуудыгаа яг цэвэр амьдралын талаар бичиж эхэлж байгаад үнэхээр бахархаж байна. Түүх өгүүлье. Солонгост эдийн засгийн хямрал болоод хэцүүдэж байх үед ард түмэн нь ээмэг, бугуйвч, бөгж ер нь юу л байгаа үнэтэй цэнэтэйгээ бариад төр засагтаа хандаж байх үед нь бидний үеийнхэн-монголчууд маань яагаад тэгээд байгаагийнх нь учрыг олохгүй бараг л тэд нар тэнэг юм гэж шахуу бодоод хямдхан зарж байсан Эксел, Элентра, микроавтобусыг нь зөөж байлаа. Тэгтэл жинхэнэ учир шалтгаан нь тийм биш байсан гэдгийг 2004 онд “Ашигт малтмал ба түүнийг боловсруулах үйлдвэрлэлийн тухай” хуулийн төслийг хувиараа боловсруулах гэж ганцаараа бүтэн 6 сар бусад ард түмний явж ирсэн замналыг судалж байхдаа гүн ухаарсансан. Нарийндаа бол бид тэд нарыг хөл дээрээ хурдан бос гээд хуучин машинуудыг нь худалдаж аваад хөрөнгө оруулчихсан хэрэг болсон байгаа юм чинь. Эндээс гарсан дүгнэлт нь: Аливаа орны дэгжих дээшлэх нь ард түмний оюун санааны ялалтаас эхтэй юм байна гэдгийг олж мэдээд цааш нь ямар зүйл хийвэл монгол маань хөгжиж, ард түмний хүссэн бүхэн биелэх боломжтой юм бэ гэдгийг судалж гарлаа…

Jamts Dash
Хамгийн гол нь огт боломжгүй гэж судалгаагаар маань гарсан бол яг одоо залуучуудыгаа амь амиа бодоод гадагшаа явцгаа гэж хэлэх байсан буй заа.
Азаар!!! Ард түмэн Бид нийтээрээ ухаантай зөв алхамыг алсыг харсан бодлоготойгоор хийж чадвал дэлхийн хөгжлийг тодорхойлогч орнуудын нэг болж болох юм байна гэдэг нь нэгэнт тодорхой болсон. Та бүхэнд өгүүлэх маш их зүйл надад байна. Бас хамтарч хийх зүйл ч шил шилээ дараад хүлээж буй. Залуучууд маань цугларч үгийг маань тэвчээртэй сонсож чадвал үүнийг хийхэд тийм ч хэцүү зүйл биш. Ямар Израйл шиг малгай шидчихэд цаана нь хүн амьдрах аргагүй болчихоор жижиг нутагтай ч биш! Ямар өдөр бүр орондоо унтах боломжгүй болтлоо байлдаж бөмбөг тэсэрч байгаа Афганистан, Ирак биш! Ямар хүн нь шавьжнаасаа олон болчихсон Энэтхэг, Зүүн өмнөд Азийнхан биш дээ. Харин бид өдөр тутмынхаа аар шаархан бэрхшээлтэй зууралдангаа эргүүтэн тэнэгтэж гол зүйлээ барьж авалгүй хугацаа алдаад, гадагш нэг нэгээрээ зугтацгааж байгаад эх орныхоо баялгийг гадаад, дотоодын цөөврүүдэд цөлмүүлж дуусгах юм бол цус хөлсөөрөө хамгаалж, тэмцэж одоогийн бид нарт авчирж өгсөн өвгөдийнхөө өмнө харамсаад ч барахгүй нүгэл хийх болно, бас үр хүүхдээ өөрийн эх оронгүй цагаач нар болгох гэж зүтгэдэг монгол хүн байж болох уу? Бид нарт бодох хийх маш их зүйл, маш их боломж байгаа. Энэ талаар л ярилцацгаая.

Jamts Dash
Залуус цугларахаа хариуц, би 40-50 настнуудынхаа өмнөөс та нарт боломжийг тань ойлгуулах гэж хичээн тайлбарлахын сацуу, далай шиг өргөн боломжийг олж харалгүй дуслын төдий зүйлийн төлөө эзнийгээ харь орон руу цагаачлуулах гээд байгаа наад бөндгөрийг тань бүрэн форматлаад эх орноороо, өөрсдөөрөө, байгаа бүхнээрээ бахархдаг, боломжоо зөв ашигладаг, хөдөлмөрлөдөг, ирээдүйгээ дархалдаг, дэлхийн мөнгийг хамдаг дэвсгэр программыг хэрэглээний болон антивирусны программуудтай нь суулгаад өгье. Тэрний дараа зүлгэсэн бурхан шиг өнгө орж, шаасан гадас шиг дайвшгүй хүчирхэг болноо манай залуус. Би үнэхээр итгэлтэй байна. Та нар маань юмыг ямар амархан сурдаг сэргэлэн оюун ухаантай билээ дээ. Ийм сайхан ард түмэн муу амьдрах учиргүй.
Дашрамд өгүүлэхэд Азийг эрчим хүчээр хангах боломж Монголд л байна… Автомашин үйлдвэрлэл, хүнд үйлдвэрлэл хөгжих боломжтой орон энэ дэлхий дээр 3 хан байна. Хамгийн боломжтой эхнийх нь Монгол… Азийн өлссөн ард түмнүүдийг хүнсээр хангах боломж Зөвхөн таны хаяж явах гээд

Jamts Dash
Жишээ нь л бүхэл бүтэн Азийг цахилгаанаар хангачихаад ганц машин, орон сууц мэтийн хэрэгцээгээ хангаж чадахгүй ард түмэн байна гэж юу байхав. Айл бүрд орон сууц, машин үнэгүй тарааж өгөх цаг ирэх байлгүй дээ. Эцэг өвгөд маань тийм арвин баялаг оронг тусгаар тогтнолтой нь, хэл соёлтой нь, цэвэр цустай нь үлдээсэн гэдгийг ухамсарла. Тэгээд ч азаар бид хэрэлдэж, дайталгүйгээр бүгдээрээ тэгшхэн сайхан тансаг амьдрах боломжтой цөөхүүлэхнээ үлдсэн байна шүү. Бурхан минь… Баян монгол орны эзэд нь болсон бид юу хийх хэрэгтэй байгаа талаар ярилцах цаг нь болжээ. Гайгүй ээ Монголын визийг даруулах гэж дэлхий очерлодог болгоцгооно оо залуусаа! 99013026 Д.Жамц
July 24, 2010 4:07 AM

Jamts Dash
Новшийн Баяр Канадуудад Оюутолгойн ордыг эзэмшиж бүтээгдэхүүнийг нь ОУ-ын зах зээлд дангаар гаргах эрхийг өгөөгүй байсан бол бид Эрдэнэт, Цагаан суварга, Оюутолгойн нийлүүлсэн зэсээрээ Чилитэй хавсайдаад дэлхийн зэсийн ханшийг тогтоогч орны нэг болж болох байлаа. Чиличүүд үүнийг маш сайн мэдэж байсан учраас манай оронд хэдэн ч удаа хэрэг болгож ирэв дээ… Жинхэнэ аварга бизнес эхлүүлэх боломж байсан байгаа биз? Ганц нэг сарын ханшны зөрүүнээс л ард түмнээ орон сууцаар хангах боломжийг гаргаж болох зүйл ш дээ… Уулзаж байгаад ярилцнаа залуусаа…

Үүн шиг эмгэнэл, үүн шиг доромжлол гэж монголчуудад үгүй биз. Жирийн нэг монгол зүрх эх орныхоо төлөө бус юм гэхэд өөрөө өөрийгөө хамгаалах үүрэгтэй Монголын төрөөс хамгаалалт нэхэх эрхтэй. Гэтэл мөнөөх төрийн өмнөөс амь нас, аюулгүй байдлыг нь хамгаалах ёстой цагдаа нь бороохойгоо гэм хийсэн хятад руу биш, гэмтний өмнө хүчгүйдэх монгол хүн рүү эргүүлэх нь юуны учир вэ. Мөнгөтэй байлаа гээд Монголд гадаадын хөрөнгө оруулагчийг хаан байх эрхийг хэн ч өгөөгүй.

Монголчууд ч Монголдоо мөнгөгүй, эрх мэдэлгүй байлаа гээд хааны хэргэм зэрэг горилоогүй нь ойлгомжтой. Эгэл жирийн амьдралынхаа төлөө тэмцэх тэднийг машинаас хүлж амийг нь авна, төрийн цагдаагаар элэг дүүрээ, хамаг биеийг нь занчуулан эмнэлгийн орноо хүргэх эрх хятад хүнд байгаа бол үүнийг нь төр хуулиараа баталгаажуулж, хуудуйтай шийдвэрийнхээ “ам бүл”-ийг нэгээр нэмэхэд буруудахгүй биз.Ийн учирлахын учир нь хэрэг бишдээд , хэрэг нь хэрцгийлэл түрэмгийллээр дүүрэх болсноос үүдэлтэй юм.

Энэ долоо хоногг Увс аймгийн Өмнөговь сумын иргэд хятадуудтай занчилдсан нь улсын хэмжээнд дуулиан дэгдээж байна. Увс аймгийн Хархираа уулаас эх авч, Тариалан болон Өмнөговь аймгийн нутгаар урсдаг Орлогын голын эх дээр Хятадын хөрөнгө оруулалттай “Жей Си Си Айр” компани энэ сарын 9-нөөс үйл ажиллагаа явуулах болж. Тэр үед компанийн үйл ажиллагаанд Өмнөговь сумын Засаг даргын Тамгын газрынхан болон байгаль орчны байцаагч нар шалгалт хийж, илэрсэн зөрчлөө арилгахаас нааш ажлаа эхлэхийг хориглосон гэдэг. Гэтэл үүнийг нь орон нутгийн удирдлагаас илүү их эрх мэдэлтэй Увс аймгийн Мэргэжлийн хяналтаас үйл ажиллагаа явуулах эрхийг нь сэргээж, улмаар нутгийн иргэдийг хятадуудтай зөрчилдөх  эхлэлийг нь тавьчихаж. Улмаар зөрчилд нутгийн 200 гаруй иргэн оролцсон бол Хятадын талаас буу, заазуур, хутга зэргээр “байлдааны бэлэн байдалд” байдаг гэдгээ нотолсон бололтой.

Ийн мөнөөх тэмцэлд тус компанийн харуул хамгаалалтын монголчууд болон аймгийн цагдаагийн хүчин хүч нэмж, 20 гаруй хүнийг эмнэлгийн орноо хэвтүүлжээ. Энэ бол Монгалд байгаа хятадууд хийгээд монголчуудын хооронд өрнөж буй зөрчлийн эхнийх нь биш. Мөн эцсийнх нь ч биш байх нь лавтай. Учир нь хятадуудад монголчууд дургүй бол хятадууд Монголд ажиллах хүсэл сонирхлоо ямар ч үнээр хамаагүй хамгаалахыг эрхэмлэж буйд цаад шалтгаан нь оршино.

Гэхдээ энэ үгээр миний хувьд хувь хүнийхээ үүднээс хятадыг үзэн яддаг бүлэг хэсгийн зөв хэмээн өмгөөлөх гээгүй юм. Зөвхөн Монгол Улс Хятадаас татгалзах үндэсгүй ч, хятадуудаас болгоомжлох үндэслэл бий гэдгийг сануулмаар байна. Тэртээ тэргүй дэлхийн бусад улс орон ч Хятад руу зам гаргахын төлөө зарим зүйлд буулт хийж, Хятадын эрхшээлээр бизнесийн төлөвлөгөөгөө зохиож буй энэ үед бид дэргэд нь оршиж байгаадаа магадгүй зарим талаар баярлах хэрэгтэй. Энэ нь зах зээл маань далай гаталж, хэдэн зуун бээр тээвэрлэж хүрэх хэрэггүй ойрхон байгаа гэдэг утгаараа шүү дээ. Дээр нь Оюутолгой хийгээд Тавантолгойд ч хятадууд оролцохгүй байна гэж байхгүй. Оюутолгойн Хөрөнгө оруулалтын гэрээг Хятадтай биш Австрали, Канадтай хийлээ хэмээн баярлаад байсан чинь эргээд урд хөршийнхөн оролцох нь тодорхой болж байна. Монголоос алт, зэс, нүүрс гээд алийг нь ч тээвэрлэсэн Хятадаас зөвшөөрөл авахаас өөр аргагүй. Энэ бол мөнхийн хөршийн хүрээнд дагаж мөрдөх бодит хууль. Хөрөнгө оруулагч тал ч энэ хуульд захирагдахаас өөр аргагүй. Иймд томоохон бүтээн байгуулалт хийгээд эдийн засгийн хувьд харилцан ашигтай байх гэрээ хэлэлцээрт Хятадыг оруулахгүй хэмээн хориглох нь Монгол Улс энэ хашигдмал нутгийнхаа хана хэрмийг улам бүр өндөрлөж, хаашаа ч гарах гарцгүй болохын эхлэл байх нь тодорхой.

Гэсэн ч энэ бол хятад хүний өлмийд сөгдөж, хятад шаахай хаа сайгүй хэрэн тэнэж, дуртай газраа эзэн сууж, дуртай хүнээ дарангуйлах эрх олгох ёстой гэсэн үг биш юм. Тэр тусмаа хөрөнгө оруулагч нэрийн дор монголчуудын эрүүл мэндийг хохироож, амь насыг хорлох эрх тэдэнд байхгүй. Дээр нь монголоо хамгаалах ёстой төрийн цагдаа асуудлын төвд Хятадын хамгаалагч болж, монгол хүнийхээ өөдөөс бороохой шидэж, бөөрөлхөж дээрэлхээд байвал Монгол Улс хэний эх орон болоход эргэлзэж эхлэх цаг ойрхон байна.

Дорноговь аймгийн Айраг сумын нутагт жонш олборлодог Хятадын зуун хувийн хөрөнгө оруулалттай “Э-Жу-Мин” компанийн хятад захирал нь 43 настай монгол эрийг машинаар дайрч, чирч, элдвээр зодон амь насыг нь хөнөөсөн хэрэг гарч байсан. Ээж нь орхиод явчихсан, ааваасаа өөр өмгөөлөл, хайр хүсэх хүнгүй жаал хүүг тэд ийн өнчрүүлсэн. Энэ нь мөнөөх л орон нутгийн иргэд хийгээд хөрөнгө оруулагч нэртэй Хятадын хар ажилчдын дунд өрнөсөн зөрчлийн золиос. Тэр үед уг компанийг хамгаалж байсан “Сор” хамгаалалтын албаны залуус мөн л нутгийн иргэдийн эсрэг хамгаалалтын хэрэгсэл ашиглан, мөргөлдөөнийг улам бүр дэвэргэсэн. Дараа нь сэтгүүлчдийн баг Айраг суманд очиход орон нутгийнх нь цагдаа нар хүн амины хэрэг хийсэн хятадыг хоолонд оруулах гээд хамт явсан тухай мэдээлэл хэвлэлээр гарч байлаа. Гэхдээ энэ хоёр жишээ хамгийн сүүлд гарсан хэрэг нь.

Үүнээс өмнө хятад ажилчид хамт ажилладаг монголчуудаа зодсон, гудамжинд яваа хүмүүс рүү чулуу шидсэн, энд тэндгүй мөнгөн ус асгаж, агаар бохирдуулан монголчуудын амь насыг “заналхийлсэн” гээд тоймгүй олон хэрэг гарч байсан. Гэтэл Гадаад харилцааны яамнаас Хятадын Засгийн газарт анхааруулсан санамж бичиг нэг ч удаа явуулаагүй. Яагаад “Танайхаас ирж байгаа хөрөнгө оруулагчид хууль бус үйлдэл хийж байна. Үүнд онцгой анхаарал хандуулна уу” гэж димломат харилцааны ёсоор төрд нь анхааруулга хүргэж болохгүй гэж. Тэр тохиолдолд Хятадын тал социалист төрийн чанга дэглэм ёсоор хөрөнгө оруулагчдадаа анхааруулж “Цаашдын эдийн засгийн хамтын ажиллагаанд саад болохуйц үйл ажиллагаа явуулахгүй байх” гэдэг сануулга өгч мэдэх юм шүү дээ. Учир нь Хятадын Монголд үйл ажиллагаа явуулж буй хөрөнгө оруулагчид, тэр дундаа уул уурхайн салбарынхан нь бүгд юун түрүүнд Засгийн газартаа бүртгүүлж, дэлгэрэнгүй тайлан бичдэг дүрэм журамтай гэх нь бий. Иймд яагаад Монголын төр энэ бүхэнд чимээгүй суугаад байгааг асуумаар байна. Төр нь иргэнээ хамгаалах талаар нэг ч алхам хийхгүй байхад тэндээс ирсэн хятадыг энд төрсөн Монгол хүний эрүүл, аюулгүй амьдрах эрхийг хүндэтгэ хэмээн анхааруулах нь нэг талаас оновчгүй ч байж мэдэх юм. Мөн Хятадаас Монголд суугаа Элчин сайдын яам ч тэр. Нэг компанийн захирал нь монгол хүнийг хөнөөчихөөд байхад яагаад үг хэлдэггүй нь хачирхалтай санагдана. Тэгсэн хэрнээ Далай лам болоод Тайванийн талаар магтаад биччихээр асуудал болгон албан тоот илгээхдээ гаргуун байдаг шүү дээ. Энэ нь тухайн улсын улстөрийн бодлоготой холбоотой ч Монголд бол монгол хүний аюулгүй байдал түүнээс ч илүү хамаатай. Иймд төр нь иргэнээ хамгаалж, ирсэн нутагтаа эрхшээгээд захирагдаж чадахгүй хятад хүний наашлах мөрийг хязгаарлах ёстой бус уу. Үгүй ядах нь ээ л Монгол охидыг харж тачаадах орилох тэдний увайгүй хашгираан, монгол хүнийг эрээ цээрээгүй зодож дээрэлхэх хөрөнгө оруулагчийн давруу занд нь номхотгох “цамц өмсүүлэн” ноён бус ногттой морь шиг ажиллаж, амьдрах хэрэгтэй гэдгийг нь төрөөс онцгойлон анхааруулахыг хүсье. Дахиад хэлэхэд Хятадаас татгалзах үндэсгүй ч, хятадуудыг хазаарлах үндэс байгаад байна, улстөрчид өө.

Г.Отгонжаргал

-Юун түрүүнд энэ ярилцлагаар бөөгийн зан үйлийг сурталчлах, эс бол үгүйсгэх хүсэлгүй гэдгээ танд хэлэх нь зөв болов уу. Гол нь бөө гэж юу болох, энэ төрлийн ёс заншил сэргэж байна гээд өнөөдрийнх шиг ийм замбараагүй байх нь хэр зохимжтой вэ гэх мэт танин мэдэхүйн шинжтэй асуултаар яриагаа эхэлье?

-Бөө мөргөл гэдгийг өнөөдөр мэддэг хүн цөөхөн болсон. Энэ талын мэдлэг мэдээлэл, зохион байгуулалт гээд олон зүйл дутмаг байдаг. Бөө болсон нэртэй, зарим нь ч жинхэнээсээ болж байгаа олон хүн байдаг.

Тэд ч яахаа мэддэггүй, тэднийг ч яаж байна гэж хэлдэг хүн байдаггүй. Уг нь аливаа нийгэм тодорхой зэмжээний зохицуулалттай байдаг. Гэтэл бөө мөргөлд ямар ч зохицуулалт алга. Энэ нь эргээд ард олноос асар их мэдээлэл, судалгаа шаардахад хүргэж байна. Иймд судлаачид бидний зүгээс сурталчилж, шүт гэж тулгахгүй, мөн битгий шүт, дэмий гэж хэлэхгүй. Зөвхөн хэрэгтэй мэдээллээр нь хангах л үүрэг гүйцэтгэж байгаа. Зохион байгуулалтын хувьд асуудал байгаа нь үнэн.

Одоогийн зохион байгуулалтгүй байдал нь өөрөө бөө мөргөлийн нэр хүндийг унагах, иргэдийн итгэх бишрэх сэтгэлийг нурааж байгаа. Улмаар бөө мөргөл маань нэр хүндээ алдах байдалд хүрсэн. Иргэд бүр хамгийн энгийнээр өвдөж зовсон, худалч хулгайч, болох бүтэхгүй хүмүүс бөө болоод амьдралаа аргацааж, мөнгө олох нэг арга хэрэгсэл гэж ойлгох болсон. Аажимдаа дургүй хүнээ харааж, муу юм хийдэг хүн л гэж ойлгож байна.Энэ бол маш буруу бөгөөд ташаа ойлголт. Иймд энэ талаар зөв мэдээлэл өгөх шаардлага байгаа юу гэвэл байгаа.

-Таны хэлээд байгаа тэр зохион байгуулалтыг тэгвэл хэн хийх ёстой юм бэ. Төр үү. Эсвэл өөрсдийнх нь хэлээд байдаг тэр дээд тэнгэр нь хийх үү. Нэг бол бурхан шашны тэргүүн гэдэг шиг тийм нэг “дарга” тодруулах ёстой юу?

-Эмх цэгцгүй байгаа нь өөрийн учир шалтгаантай бөгөөд тайлбартай. Яагаад гэхээр хэн зохицуулах, хэрхэн зохицуулах вэ гэдгээс өмнө яагаад ийм байдалд орчихов гэдгийг хэлэх хэрэгтэй.

-Илүү дэлгэрэнгүй тайлбар өгье гэж үү ?

-Тийм ээ. Бөө мөргөл өөрийн хөгжих нэг зүй жамтай. Би бөө мөргөлийн хөгжлийн энэ онцлог нь одоо үед тодорхой хэмжээний зөрчил үүсгэх нөхцөл болж байгаа гэж боддог. Социализмын дараа ардчилал үүсэхэд манай нийгэм ямар эмх замбараагүй байлаа. Түүнтэй л адилхан. Өөрөөр хэлбэл бөө мөргөл XIV зууны үед Хубилай хаан Пагва ламыг залсан тэр үеэс, бүр нарийн хэлбэл Монголд бурхны шашин дэлгэрсэн гурав дахь үе буюу XVI зууны үеэс хойш өөрсдийн нийгмийн байр сууриа алдаж эхэлсэн. Цаашлаад Манжийн бодлого төдийгүй социализмын үеийн системийн золиос болж байсан. Тэгэхээр дундад зууны үеэс эхлээд бөө мөргөлийг эмх замбараагүй ийм байдалд ороход түлхэж ирсэн гэсэн үг. Үүний үр дүнд ардчилсан хувьсгал эхлэхэд хэн ч бөө мөргөлийн талаар мэдэхгүй хэрнээ бүх зүйлийг чөлөөлснөөр тэдэнд сэргэх боломжийг олгосон. Гэхдээ ингэж сэргэхдээ яаж сэргэх учраа олохгүй байж болно. Энэ бол зөвхөн бөө мөргөлд тохиолдож байгаа зүйл биш. Ингээд бөө мөргөлийн нэг шинэ эрин үе 1990-оноос эхэллээ гэж үзвэл миний бодлоор өнөөдөр пирамид хэлбэрээр хөгжиж, байна гэж хараад байгаа.

-Доороосоо дээшлэх зарчмаар уу?

-Ерөнхийдөө пирамидын хамгийн доод талын суурь хэсгийг бүрдүүлж байж пирамид дээшээ явна даа. Тийм зарчмаар хөгжиж байна гэж би ерөнхийдөө судалгааныхаа дүнгээс харж байгаа. Тэр чулуунууд бол эрэмбийн хувьд хамгийн доод талынх нь. Тэр доод суурийг бүрдүүлэгчдийн хувьд дээд хэсгээсээ, тэргүүн оройгоосоо хүч чадлын хувьд хавыүй бага байж таарна. Магадгүй зарим талаар учир дутагдалтай. Ингээд дээд талын үе нь цаг хугацаа өнгөрөхөд өргөгдөөд явна. Мэдээж хамгийн дээд талын тэр толгой нь хамгийн түрүүнд гарч ирж, үйлээ хийдэг юм байхгүй.

-Тэгвэл таны хэлээд байгаа тэр пирамид өнөөдөр хэр өндөр болсон бэ. Нэг ёсны зэрэг дэв нь өсч байна уу?

-Яг тэд дэх, эддүгээр гэж хэлэх боломжгүй. Ямар ч байсан сууриндаа л байгаад байх шиг байна. Чадал багатай, онгод нь зэрэг дэв багатай бөө нар л их төрсөн. Энэ пирамид яаж хөгжих ёстой вэ гэхээр доод талынх нь бөө гарч ирдэг. Түүнээс бус алгасч гарч ирдэггүй. Тэгэхээр энэ доод талын бөө нар хэрэггүй юм биш. Яагаад гэхээр суурь нь байсан цагт пирамид дээшээ өндөрсч, оргил нь баригддаг биз дээ. Мөн өнөөдөр хүн төрөлхтнийг бузар, ариун бус гэж байна. Энэ ариун бус нөхцөлд тэр дээд онгод шүтээн орж ирэхгүй. Энэ бузар бүхэнтэй өөрсдөө харьцахгүй доод үе нь харьцаж, дээд үедээ хэлж, мэдээлж, таниулж явдаг. Ийм учраас өнөөдрийн энэ олон бөө хэрэгтэй байхгүй юу. Яагаад гэхээр тэр дээд онгод тэнгэр нь бууж ирэхэд эд түшиж болох юм. Ингээд пирамид боссоны дараа хэн нь хэн бэ гэдгийг хэлж өгнө. Тэр цагт энэ олон бөөг тэнгэрийнхээ хуулиар зохицуулах боломжтой юм.

-Оросын Засгийн газраас зөн билэгтнүүдийн энэ хэтийдсэн үйлдлийг таслан зогсоож, зохицуулах хэрэгтэй гэдэг шийдвэр гаргасан. Монголын төр ийм агуулга бүхий шийдвэр гаргахад заавал таны хэлээд байгаа тэр дээд тэнгэрийг хүлээхгүйгээр зохицуулах боломж бий юү?

-Тэр XIII зууны үед бол ялладаг, шийтгэдэг жишиг байсан байж магадгүй. Түүхээс харахад шүү дээ. Харин өнөөгийн Монгол Улс шашин төрийг салгасан тогтолцоотой. Нэг ёсны шинжлэх төр гэсэн үг. Тийм учраас энэ төрийн үед боломжгүй. Төр нь шашнаа сонсдог байсан бол өөр хэрэг. Ерөөсөө төр үүнд зохицуулалт хийнэ гэхээр яаж хийх юм бэ гэдэг асуудал гарч ирнэ. Төр нэгэнт бөө мөргөлийн талаар ойлголтгүй байгаа цагт ямар ч боломжгүй. Нэг бөөгийн үнэн худлыг яаж ялгах юм бэ. Боломжгүй зүйл л дээ.

-Асуудлыг тодорхой болгох үүднээс нэг жишээ гаргаж асуумаар байна. Нэг бөө хүнийг өвчнөөс нь салгаж өгнө гээд чадалгүй баахан мөнгийг нь авсан байвал үүнийг тухайн иргэн гомдол мэдүүлж гэж үзье. Энэ тохиолдолд өвчнийг нь эдгээгээгүй, худлаа залилан хийсэн гэдэг жишиг тогтоож болох уу?

-Тухайн бөө дээр очиж засал хийлгэх нь тэр хүний өөрийнх нь хэрэг. Тэгэхээр төрийн зүгээс яах гэж энэ хүн дээр очсон юм бэ л гэж асууна. Төр харин марксист системийн үеийнх шиг чи яах гэж ийм балай юм хийгээд байгаа юм бэ гээд хатуу шийдвэрээр хорьж болох юм. Ардчилсан нийгэмд бол ямар ч боломжгүй. Төр тэр хүний өвчин засраагүй эсэхийг яаж батлах юм бэ. Асуудал олон шүү дээ.

-Удаа дараагийнх нь шинжилгээний дүнг харж болно шүү дээ. Мэдээж энэ асуулт бөөд итгэгчдийн хувьд утгагүй санагдаж болох ч учрыг нь гаргаж тайлбарлуулахын тулд л дахин дахин асуугаад байна л даа?

-Манайд тэгж шинжилгээний дүн харж заргалдах нь юу л бол. Гол нь тухайн бөөгийн засал бүрэн үйлчлэх ямар ч нотолгоо байхгүй. Анагаах ухаан ч “Энд ийм өвчин байна. Бид анагаахыг оролдоно” л гэдэг. Тэр өвчин бүрэн эдгэсэн эсэхийг хэн ч нотолж чадахгүй. Үүнтэй л адилхан.

-Энэ чинь л бөөг худлаа гэж хэлэх нэг үндэс болох юм биш үү?

-Хаана баталгаа байгаа юм бэ. Эмнэлэгт өнөөдөр шүдээ үзүүлдэг маргааш нь өвддөг. Баахан мөнгө төлөөд яваад л байдаг. Өвчинг нь эдгээхгүй тохиолдол эмнэлэгт ч хангалттай олон байдаг биз дээ. Ерөөсөө бүх нийгэм даяар ийм хуурмаг зүйл бий. Төр гэхэд л жинхэнэ бөө, хуурамч бөө гэдгийг ялгаж чадахгүй. Төрд тийм механизм байхгүй. Төр үнэхээр зохицуулах гэж байгаа бол бөөг хэмждэг хэмжүүрээ боловсруулах хэрэгтэй. Гэтэл тэр хэмжүүр нь дэлхийд ч байхгүй. Хараал хийдэг бөөг шийтгэнэ гэж байна. Гэтэл тэр бөөг хараал хийснийг хэн нотлох юм бэ. Нэгэнт нотолжчадахгүй юм чинь зохицуулах боломжгүй л гэсэн үг.

-Бүр ямар ч боломж байхгүй гэж үү. Бөөд өргөл өргөж өвчнөө эдгээж, амьдралаа тэтгэх гэж хүссэн биш хохирч байгаа олон мянган хүн байгаа шүү дээ?

-Ганцхан боломж байж болох юм. Тэр бол төрийн ивээл дор авах. Социализмын үед төр бөө хэрэггүй гэхэд бөө нар дарагдаж байсан. Тэр битгий хэл цагаан сарыг хэзээ тэмдэглэх нь зөв бэ гэхэд бөөгийн онгодууд төрийнхөө үгийг дага л гэдэг. Монголын түүхэнд төр бөөгөө зохицуулж ирсэн тэмдэглэл байдаг.Утгатайгаар зохицуулна гэхээр төрийн нэг зайран байж болох юм. Гэтэл тэр зайранг хэн хамгийн мундаг нь гэсэн бэ гэдэг асуудал гарч ирнэ.

-Тэгвэл төр болон бөөг өөрсдийг нь зохицуулахыг харж суухаар иргэд л татгалзчихад асуудалгүй болчих юм биш үү?

-Иргэд татгалзах нь татгалзаж байгаа. Бөөг шүтдэг, шүтдэггүйхүмүүс хангалттай олон. Шүтэхгүй байсан ч цаашаа явна. Гэртээ бөөгийн угтай айл байлаа гэж бодоход тэр өвөг дээдсээсээ татгалзах ямар ч боломж байхгүй. Татгалзлаа гэхэд өөрийнхөө эцэг, эхийг миний эцэг, эх биш гэж хэлж байна л гэсэн үг. Тухайн өвөг дээдсийнх нь онгод удмаасаа нэг хүнийг сонгоод улаач болгохоор томилдог. Энэ бол тухайн хүний сонголт биш.

-Туршлагатай бөө нар тэнгэрийг чинь хааж өгье. Мөнгө өгчихөд л болно гэдэг нь тэгэхээр худлаа гэсэн үг үү?

-Тухайн ургийн онгод шүтээн нь өөрсдөө энэ хүнийг чөлөөлье гэж шийдсэн тохиолдолд л чөлөөлж, тэнгэрийг нь хааж болно. Тэр бусад тэнгэрээр хаалгахын хувьд боломжгүй. Аюултай. Нэг бол өөрийнх нь тэнгэрээс асар хүчтэй онгодоор унтуулж болно. Эсвэл алуулна. Тийм л гарц байгаа. Хэн тэгж өөрийнхөө өвөг дээдсийг алуулахыг хүсэх юм бэ.

-Өвөг дээдэс энэ тэрээ болиод тухайн улаач болох гэж байгаа хүн нь өөрийгөө бодоод татгалзаж болдоггүй юм уу?

-Болно. Гэхдээ энэ тохиолдолд өөрийг нь аврах илүү хүчтэй онгодоор зогсоолгох ёстой. Гэтэл өөрт нь ирээд байгаа бөөгийн онгодоос илүү хүчтэйг хэн батлах юм бэ. Баахан мөнгө өгдөг, тэгээд онгодоо буцаасан ч юмгүй сүүлдээ өөрөө улам догшроод зогсоосон, зогсоолгосон хоёулаа сүйд болно. Мөн маш хүчтэй онгодтой бөө нар бусдын хүчтэй онгодыг худалдаж авсан тохиолдол байна. Чи авахгүй бол надаа зарчих гээд аваад онгодыг нь өөрийнхөө онгодын зарц хийлгэдэг. Тэгээд муу муухай юм руу явуулчихдаг. Ингэхээр хамгийн муу зүйл нь тэр онгодын хийсэн нүгэл худалдаж авсан бөөд биш харин анхнаасаа уг удам нь байсан хүндээ үйлийн үр болж очдог. Энэ хамгийн аюултай. Тэгэхээр бөө болоогүйгээс бүр илүү долоон дор юм болдог.

-Нэг нь нэгнийхээ тэнгэрийг булааж авах гэж тэмцэлддэг гэдэг үнэн үү?

-Нэг хүчтэй онгод шинээр гарч ирж байгаа хүчтэй тэнгэрийн онгодыг нүдэлчихээд өөрийнхөө зарц болгох тохиолдол байдаг. Гэхдээ хамгийн зөв арга бол онгодоосоо гуйгаад эгчдээ, дүүдээ шилжүүлэх арга.

-Бөө нарт холбоотой энэ муу, муухай үйлд улаачийнх нь ёс зүй хэр чухал вэ. Онгод зөвхөн буруутай байна гэж бас байхгүй байх л даа?

-Би эхлээд эрэмбийн тухай ярьсан. Үнэндээ доошлох тусам онгод нь ёс зүй муутай. Дээшлэх тусам ёс зүй сайтай байдаг. Яг үүнтэй адил бөө хүн бол онгод, тэнгэрээ захирч чаддаг байх ёстой. Хүн дээр бууж байгаа онгод болгон шүтээн биш. Доодуул нь жирийн хүнээс л арай дээр байх. Тэгэхээр дээд эрэмбийн тэнгэрүүд нь орж ирэхээрээ “Наад доод эрэмбийн тэнгэрүүд чинь хүнтэй адилхан. Хүний мөн чанараас ангижирч чадаагүй байна” гэж хэлдэг. Тийм учраас материаллаг эдлэлд шунадаг. Үүнийг бөө хүн зохицуулах ёстой. Бөө бас хүн юм чинь материаллаг сонирхолтой. Тэр доодуул нь ч тийм шуналтай байдаг.

-Зарим бөө хэвлэлд “Зэрэг зиндаа гэж байхгүй. Бид нар бүгдээрээ тэнгэр” гэж ярилцлага өгөх нь байдаг?

-Аливаа зүйлд хөл толгой гэж байна. Бүгдээрээ л хүн гэх юм бол бид эцэг эхээ яах гэж хүндлэх юм бэ. Сүнсний оронд ч хоорондынх нь харилцааг зохицуулдаг эрэмбэ байх нь тодорхой.

-Эрэмбэ гэж байх юм бол худлаа, үнэн бөөг нь яаж ялгах вэ. Тэр нүсэр хүнд өмсгөлийн ард хэн яаж жүжиглэж байгааг ялгаж салгаж харахад хэцүү шүү дээ. Тэгээд ч сүүлийн үед “Манай гурван хүүхэд гурвуулаа тэнгэртэй. Манай найзын хүүхэд , найзын найзын хүүхэд, найзын найзын дүүгийн хүүхэд бас тэнгэртэй гэнэ ээ. Бүгдээрээ нэг багштай” гэх маягийн элэглэж шоолмоор яриа дуулдах
болсон?

-Энэ бол хамгийн том асуудал болж байгаа юм. Ерөөсөө үнэнийг худлаас ялгах хэмжүүр гэж алга. Магадгүй бүгдээрээ бөө болох ёстой байж болно. Зөвхөн үнэн, худал гэдгээр нь ялгах бус дотор нь асар олон хэмжүүр байдаг. Тухайн багш нь бөө болгох чадваргүй байж болно. Дундуур нь янз бүрийн зөрчил гарсан байж болно. Тэр угаа барих ёстой хүн нь чадаагүй байж болно. Мөн худлаа бөөлж байгаа гээд байна. Гэтэл маш сайн бөө худлаа бөөлж байж болно. Заримдаа дуурайх явдал байдаг.

-Тэгээд хуурамч бөө гэж алийг нь хэлэх юм бэ?

-Ямар ч онгод шүтээнгүй бөөг л хуурамч бөө гэдэг.

-Монголд өнөөдөр бараг уулзсан 10 хүний нэг нь бөө болчих гээд байна. Энэ хэр оновчтой вэ?

-Оновчтой эсэхийг шууд хэлэх боломжгүй. Гэхдээ олон бөө гарах бодитой үндэслэл бий. Бөө гэдэг удам дамжиж явдаг зүйл. Хэрвээ удамтай хүн бөө болдог бол Монголд удамгүй хүн байхгүй. Өөрөөр хэлбэл XIII зуунаас өмнө бөө шүтээгүй монгол хүн битгий хэл дэлхийн хүн байхгүй. Хүй нэгдлийн үеэс улбаатай гэдгийг нь тогтоосон байдаг. Үнэхээр эртний уг гарвал сэргэж байгаа нь үнэн л юм бол ах, дүү таван өрхөөс ядаж нэг бөө тодрох магадлал өндөр. Өнөөдрийн байдлаар одоогоос 300 жилийн өмнөх онгод гарч ирж байгаа. Гэтэл түүнээс өмнөх нь хаана байна гэдэгт бас асуулт тавих хэрэгтэй болно. Үнэн юм уу, худлаа юм уу 2000 жилийн өмнөх онгод ирсэн гэх яриа байна. Үүнийг хэн ч нотолж, баталж эсвэл үгүйсгэж чадахгүй. Хэрвээ биднээс өмнөх 2000 жилийн өмнөх онгод ирлээ гэхэд монголчуудын хэнд нь ч тодорч болно. Бид мэдэхгүй.

-Гол нь шинжлэх ухаанжсан нийгэмд бөө мөргөл балар эртний хоцрогдсон, соёлгүй, мунхаг сүсэг дэлгэрүүлж байна гэх шүүмжлэлийг тойрч өнгөрөх хэрэггүй болов уу?

-Шинжлэх ухаан хүй нэгдлийн үеийг хоцрогдсон гэж үзэж байсан. Үнэн нь буруудсан. Алдаа болсон. Шинжлэх ухаантай зөрчилдөж байгаа нь үнэн. Гэтэл шинжлэх ухаан чинь өөрөө төгс зүйл биш. Би хувьдаа шинжлэх ухааныг алуурчин гэж боддог. Хүн төрөлхтний соёлын өвд тероризм хийсэн. Би өөрөө шинжлэх ухаанч хүн. Шинжлэх ухаан бол цагаан арьстнуудын бүтээл. Түүнийг энд авчирч зоогоод шинжлэх ухааны хэмжүүрт багтаагүй болгоныг устгасан. Шинжлэх ухааныг зэвсэг болгож ашигласны хүчинд чи, бид хоёр үндэснийхээ соёлыг мэдэхгүй сууж байна. Шинжлэх ухаан мундаг, сайн нь үнэн. Гэхдээ нэгэнт шинжлэх ухаан нялх учраас нотолж амжаагүй бүхнийг шууд байхгүй гээд үзчихсэн. Өөрийнхөө нотолж чадаагүй бүхнийг байхгүй гэж үзсэн олон зүйлийн нэг нь бөө мөргөл. Энд шинжлэх ухаан талаас нь тийм, үгүй, худлаа гэж хэлэх ёсгүй. Үүний оронд дуугүй л байх хэрэгтэй.

-Та өөрөө шинжлэх ухаан талаас нь судалдаг. Тэгэхээр бас дуугүй суух ёстой юу. Аль эсвэл бөө судлаачийнхаа хувьд таамаг дэвшүүлэх үүрэгтэй юү?
-Хэрэв МУИС-ийн багшийн маань хувьд асуувал би мэдэхгүй гэж хариулна. Хувь хүнийхээ үүднээс бол би байгаа гэж хэлнэ. Байгаа нь үнэн. Олон мянган эрдэмтэн яг ийм хоёрдмол суурь дээр тогтдог.

-Чанарын үйл гэж ойд очоод нэг нэгэндээ зэрэг дэв олгож, баахан худлаа үнэн шавь төрүүлснээрээ өндөр зэрэгтэй болох нь тэгээд оновчтой зүйл мөн үү?

-Тэнд хэн нэгэн бөө мэдээд чанар олгоод байгаа юм огт биш. Чи өнөөдөр онгодтой байлаа гэхэд багш чинь чиний тухай дээд тэнгэртээ ярилцаад ийм ийм үйл хийсэн. Ингэсэн тэгсэн гээд чиний зэрэг дэвийг нэмж байгаа хэрэг. Яг дотор нь ороод ирэхээр их нарийн асуудал байдаг юм. Мөн буян хийх тусам чанар нь нэмэгддэг. Мэдээж зарим нэг хуумгай хүмүүс худлаа чанар хийж байж болох юм.

-Сүүлд нь олны эгдүүцлийг төрүүлээд байгаа өргөл барьцны талаар асуумаар байна. Хүнээс өргөл нэхэх нь зөв үү. Үзүүлэхэд 5-10 мянга гэж гэдийх нь хэр оновчтой юм бол оо?

-Онгод тэнгэр хүнээс өгч байгаа зүйлээр тэжээгдэж хүч чадал авч амьдардаг. Тийм учраас тэдэнд бид нар хэрэгтэй байгаа юм. Нэг ёсны бид нар байхгүй бол тэдэнд хэцүү болчихно. Тэжээгдэхийн тулд өргөл барьц авдаг. Эндээс өргөл авна гэдэг чинь цаанаа зэрэг дэвээ нэмэхдээ тус болгож байгаа хэрэг. Гэхдээ хэзээ ч ханш тогтоож нэхдэггүй. Ер нь бөөгөөр засал хийлгэсэн бол сиймхий хадаг ч болсон өгөх хэрэгтэй. Тухайн бөө тэр сиймхий хадгаар ч хамаагүй заслаа хийх ёстой. Гэтэл одоогийн бөө нар тэгэхгүй байна. Ханш тогтооно гэдэг буян хийх биш бизнес болчихож байгаа хэлбэр.

-Гэхдээ зарим бөө боломжтой айлаас нь авч, боломжгүйд нь ганц ч өргөл барьцгүй туслах ёстой. Хүнийг зовлонд унагаж туслана гэж хэзээ ч байж болохгүй гэдэг юм билээ?

-Тодорхой хэмжээгээр авах ёстой. Ямар нэгэн хараал хариуллаа гэхэд тэр хүний зовлонг өөр дээрээ авч байгаа хэрэг. Иймд тэрийг нь цайруулах ёстой. Онгод тэнгэр нь цаанаа хар зүйлээсээ салахын тулд цайруулдаг. Тэгж цайрахгүй бол өөрт нь муугаар нөлөөлдөг. Гэхдээ энэ өргөл барьцны асуудал доод эрэмбийнхэнд их түгээмэл байдаг. Дээд эрэмбийнхэн нь барьц авах нь битгий хэл хүний үйл хийдэггүй. Зөвхөн тэнгэрийнхээ үйлийг эрхэлж, тэнгэр шигээ байхыг зорьдог. Бүр архи уухгүй, тамхи татахгүй, өргөл авахгүй, мах идэхгүй байдаг.

-Ийм тэнгэр тэгээд Монголд байна уу?

-Их цөөхөн гарч ирж байгаа. Ер нь цөөхөн ч байх ёстой юм билээ.Үнэндээ энэ мэтээр өөрийн тань адил бөөгийн талаар ямар ч мэдээлэлгүй хүмүүс ирж байнга энэ нь ямар учиртай юм, тэр нь яадаг юм гэх мэтээр их олон асуулт асуух болсон. Иймд бид нар энэ сарын 29-нд Улаанбаатар паласт ер нь бөө мөргөл гэж юу юм, бөө нарын нэр хүндийг өргөхийн тулд хэрхэх ёстой юм зэрэг ээдрээтэй асуултаар нээлттэй ярилцахаар төлөвлөж байгаа. Тэндээс өөрийн тань асуултын хариулт бас илүү тодорхой болох байх аа.

Г.Отгонжаргал

Энэ янзаар бол Монгол улс сөнөж, Халх улс ч үүсч магад!

Монгол улсын хүн ам 2,8 сая. Богд хааны үеийн 618 мянгыг бодвол тав дахин их тоо мэт санагдаж байгаа биз. Уг нь 20-50 саяул байвал о’кей болох ёстой Монгол улсын хүн ам яаж нэг хэдэн арав дахин өсөх бол доо.
Манай хүн амын өсөлт буурч байна гэх юм. Мянга мянгаараа Казахстан руу нүүдэллэвч, өнөр гэр бүлийг эрхэмлэх исламынхны уламжлалд үнэнч байдгийнхаа ачаар ердийн өсөлтийн хувьд улам ч ахицтай яваа казахуудын жишээ бэлээхэн дэргэд байж байхад шүү.
Саяхан үүнийг бичигч бээр анкетын “яс үндэс” гээч, жишгээс гадуур асуултад “монгол” хэмээн хариулаад орхитол хариуцлагатан эр хачирхан гайхаж, алдаагүй бөглөхийг анхааруулан, шинэ хуудас сарвайж билээ. Монгол гэдэг үндэстэн огт байдаггүй мэт л тэр хандсан!

Улс оронд маань сая сая монголчууд амьдардаг гэдгийг, сонин хэвлэлийн хуудаснаа сул угийн үүрэг гүйцэтгэх “монголчууд монголчууд” ч нотолном бус уу. Гэтэл тэдгээр сул үгтнүүд нь өөрсдийгөө албан ёсоор монгол гэж нэрлэх эрхгүй юм бол Монгол улсад албан ёсоор нэг ч монгол хүн байхгүй гэдэг нь тодорхой болж байна. Анкетын асуултад багаас хэвшүүлсний дагуу “халх” гэж хариулаад монгол гэдэг ойлголтгүй газраас зайлан одож билээ л.
Ер нь “халх”, “монгол” хоёр тийм айхавтар ялгаатай, “монгол”- оо “халх” нь алдаатай болгодог, “халх”-аа “монгол” нь харин үгүйсгэдэг харш ойлголтууд болж байна уу. Энэ явц үргэлжлээд байвал зарим садан төрлүүд маань “Бид монгол биш, буриад, халимаг, ойрд” гэдэг шиг “Монгол биш ээ, халх” гэсэн байдалд хүрчихэж мэдэх юм.
ЗХУ-д сурч байхад нэгэн нөхөр маань өөрийгөө “халхасец” хэмээн учирлаваас шинэхэн буриад танил “У вас так много хакасцев?” хэмээн гайхаж байж билээ.
Ар, Өвөр, Ойрд, Буриад, Тува болон бусад Монголын омог бардам хүн ардыг титим адил нэгтгэх Монгол гэсэн нэрийг мартуулж чадваас хоёр толгойт бүргэдийн савар, холбирон мушгирах луугийн эвэрт мөргөн сөгдөх нь лав хэмээсэн түрэмгийчүүдийн бодлого тусгаар тогтносон улсад маань хэвээр үйлчилнэм биш үү гэсэн нэгэн бодол эрхгүй ургах аж.
Өдгөө, зарим монгол аялгууг сонсоод бид юу ч эс ойлгон толгой сэгсэрдэг нь монгол бус, огт өөр өөр үндэстнүүд болчихоод англи хэлтний асуудалд орноо гэсэн үг биш байлтай. Монгол үндэстэн диалектээр баян гэдгээр, аль ч газрын монголчуудад утга зохиолын хэлний үүрэг гүйцэтгэж чадах нэг л монгол хэл бий гэдгийг үгүйсгэх аргагүй юм. Жишээ нь, фриз байерн хүмүүс өөр өөрсдийн аялгуугаар ойлголцох гээд үзвэл тамиль тагалаар харилцсанаас өөрцгүй болдог гэлээ ч, хэн тэднийг германчууд биш гэж мэтгэх билээ дээ. Аялгуу нутагшил зэргээр Монголоо үгүйсгэгчид минь ээ, хэдий болтол Монгол нэг ч монголгүй байх юм бэ? Нэг нь ч хоцролгүй нэрээ хэвшүүлж, нийтээрээ монгол гэдгийгээ баталцгаая.
Ч.Мөнхбаяр. 1995

Гэрэлт мэдээ. Алс говьд Баянтооройн суурин сэргээгдэх эрчим хүчний их үүсвэртэй боллоо. Ахиад цаашаа Алтай сумын төв тийм үүсвэрээс цахилгаан хэрэглэх боллоо. Гэрлийн тухай гэрэл дагуулсан гэрэлт мэдээ мөн үү? Мөөн.

Баярт мэдээ. Өнөө зун Говь-Алтай аймгийн нэлээд нутгаар газрын гарц хорин жилд тохиогоогүй тийм сайхан гарсан байна гэнэ. Сум нутгийнхаа зүг чих тавин цаг агаарын мэдээ чагнаархан суудаг, уул Алтайн уугуул Улаанбаатарын суугуул бидэндээ баярт мэдээ. Байгаль дэлхий нэгэн зундаа ийм байдаг аж. Харин алтайчууд та бидний хувьд хорин зунд бүү хэл, хорин зуунд өгөөжтэй юуг бүтээх вэ гэдгийг бодохоос эхлээд босгож цогцлоох нь ёстой л жинхэнээс жинхэнэ баярт мэдээ биз ээ. Энэ сэдэв, сэдлийн алс хойчийн үр өгөөжийг илтгэх тэр баярт мэдээний эх үүсвэр, үүтгэл юу байх вэ гэдгийг эндээс хэдэн өгүүлбэрийн хойно хэлэлцьюү.

Баярт мэдээ. Их Монгол Улсын буюу тулгар төрийн 804, Ардын хувьсгалын 89 жилийн ойн баяр наадамд Алтайн хүлэгч хөвгүүдийн хурдан буянууд нь сайн наадлаа. Дэлгэрийн хүү С.Балдандоржийн их насны морь нь түрүүллээ. За тэгээд “Макс”-ын Ганбаатарынх, “Алтай констракшн”-ы Х.Бат-Эрдэнийх, “Туушин”-гийн Зоригтынх, мөнөөх дуулиант “Бурхан Халдун”-ы Мөнхдашийнх /Тэрбээр хэдий Дарханы гэж гарсан ч Алтайн хүн, Алтайн л хүлэгч/ гээд Хүй Долоон худагт хүлэг нь дүүлж ирэн айргийн морьдын дунд аймаг нутгийн маань нэрийг тодотгож, томруулсан нь цөөнгүй. Нас насны хурдын цээжинд наран тоостой Алтайн хүлэг газар эвхэн давхисандаа гэхээс баярын нулимс хурах шиг ээ. Баяр наадмын тухай баяр дагуулсан баярт мэдээ мөн үү? Мөөн.

Дажгүй мэдээ. “Гацуурт” хэмээх гайгүй бэлтэй, давгүй алдартай компанийг гавъяат механикжуулагч Л.Чинбат ахалдаг юм. Алтайн Бигэрийн буюу Алтан тэвш нутгийн хүү л дээ. Эдний компани нь олон салбарт хөрөнгө оруулан төрөл бүрийн ажил үйлчилгээ эрхэлж, зах зээлд хүч сорин буй Монголын ТОП-уудын толгой хавийнх нь бөлгөө. Энд МАА-н салбараар нь жишээ авъя. Дэлхийн махны чиглэлийн үхрийн үүлдэрлэг байдлыг голлон тодорхойлогч нь болох “Red-Angus”, “Hereford”, “Limousin”, “Sharolas” зэрэг үхрийн “ичмэл” үр импортолж, нутгийн монгол үнээ, нутагшсан халимаг үнээнд зохиомол хээлтүүлэг хийсэн аж. Нийтдээ 100 толгой эрлийз тугал бойжуулсан гэх. Мөн “Хар-Ангус”-ын үр хөврөл импортолж, түүнээ 276 үнээнд суулгасан нь үр дүнгээ өгч буй гэдэг. Ийнхүү Монголд махны чиглэлийн “Ангус” үүлдрийн цөм сүрэг өсч байгаа гэнэ. Энэ дажгүй мэдээ биз дээ? Тийм.

Бас дажгүй мэдээ. Дээрх компани нь 2008 онд олон улсын стандартад нийцсэн таван одтой зочид буудлыг ашиглалтанд оруулсан юм байна. Тэрхүү “Тэрэлж” зочид буудал нь Дэлхийн Жижиг Тансаг Буудлуудын Холбооны гишүүн юм байна. /Small Luxury Hotel of the World/. Үгүй ээ, дажгүй гэхээс өөр яах вэ? Тийм.

Давгүй мэдээ. Дархан хотод Алтайнхан өөдрөг яваа. Түүний нэг нь Халиуны Э.Батсайхан юм. “Дархан Нэхий” ХК-ийн захирал. Эдний компани нь нэгж хувьцаанд ноогдох ноогдол ашгийн хэмжээг 10 дахин нэмэгдүүлсэн байна. Үйлдвэрлэлийн усыг цэвэршүүлэх байгууламжийг Чех улсын хамтын ажиллагааны төслийн хүрээнд энэ онд барьж дуусгах аж. 1.2 сая долларын өртөгтэй эл байгууламж нь Европ стандартынх гэдгээрээ Монголдоо анхных гэнэ. Давгүй мэдээ байгаа биз? Тийм.

Шимт мэдээ. Эрдэнэ сумын сэхээтэн Гончигийн Маньбазар агсны хөвгүүн Амартүвшин нь ХААИС дүүргэсэн агрономич мэргэжилтэй нэгэн. “Шимт газар” ХХК-ний ерөнхий захирал нь юм билээ. Компанийхаа үйл ажиллагааг өргөтгөн “Түвшин Халиун” , “Хорьдол Алтай” зэрэг охин компани төрүүлсэн байна. Бүр Хөвсгөл аймагт ч “Ханх Тур” гэсэн жуулчны баазтай болжээ. Г.Амартүвшингийнхэн цөлжилт нүүрлэн буй зэлүүд газарт услалтын систем барин 1000 гаруй га талбайд тариалалт хийжээ. Тэд 50 га-д нь чацаргана тариалж, энэ чиглэлээр улсад эхний гуравт жагсаж байгаа юм байна. Түүнээ түшиглэн “Шимт хүнс” хүнсний үйлдвэртэй ч болжээ. Нийт компанийн хэмжээнд жилдээ хоёр тэрбум төгрөгийн гүйлгээ хийж, улсад 80-100 сая төгрөгийн татвар төлдөг гэв. Шимгүй мэдээ ч биш биз? Тийм.

Урамт мэдээ. Монголд хэвлэлийн олон үйлдвэр бий болсон. Тэдэн дундаа манлайлагчдын нэг нь “Соёмбо принтинг” ХХК юм. Энэ манлайлагчийг өөрийг нь манлайлан удирдагч нь Тайшир сумын уугуул Д.Лувсандорж бөлгөө. “Соёмбынхон” гэхлээр хэвлэл номд ойр байгчид зохиолч, сэтгүүлчид андахгүй. Эднийх А4 хэмжээтэй 1256 хуудас бүхий “Өрхийн анагаах ухаан” номыг хэвлэн гаргасан нь Монголын хэвлэх үйлдвэрийн салбартаа дээд амжилт юм. 60 нүүртэй А4 хэмжээтэй сэтгүүлийн ердөө хагас өдөрт хэвлэчихэж байна гээд энэ бүлийнхэнтэй холбоотой урамтай мэдээ олон гэдэг биз дээ? Тийм.

Бурамтай мэдээ. Дэлгэрийн гэх тодотголт Ойзонгийн Мөнхбаатар нь “Мон-Скай” компанийн зөвлөх юм. Түүний хоёр охин нь АНУ-д Вашингтоны Их Сургуульд суралцдаг аж. Тэр хоёрын дүү нь “Улаанбаатар-Элит” гэх Олон улсын дунд сургуульд суралцаж байна.

Баян-Уул сумын уугуул “Баянбогд Хайрхан” ХХК-ны ерөнхий захирал А.Хүдэрийн том хүү Мандахнаран нь бас АНУ-д Виксоны их сургуульд, дараагийн хүү Билгүүн нь Чехийн Прага хотын техникийн их сургуульд суралцаж байгаа гэнэ. Энэчлэн Алтайхны хойч үеийн төлөөлөл ёстой нөгөө хээрийн галуу нисэн үл хүрэх газарт эрдмийг сурахаар одсон нь олон билээ. Тийм үү? Тийм.

Үүн лүгээ адил нутаг оронтойгоо холбогдох бурамтай мэдээ сэлтийг буйлуулан цааш өөгшүүлж өргөтгөвөл мундахгүй их гарна биз ээ. Далан насандаа данайж буй төрөлх аймгийнхаа баяр бахдалд хандив болгон далны хишиг түгээх шиг зүсэн бүрийн мэдээ амсуулахын нэгэн шалтгаан бас байв. Тэр нь мөнөөх дээр хэдэн мөрийн хожуу хэлэлцээр үлдээсэн үүц юм. Үүц юу байх вэ, тоо болоод тоочны тухай юм. Манай Говь-Алтайд тоонд гойд толгой сэргэгтэй нь цөөнгүй ээ. Энэ нэгэн “овог бүлэг”-ийг л алдаршуулалтайяа.

Нэхэл мэдээ. Алтайн арван жилийг 1976 онд төгсөгчдөөс Донхимын Баясгалан, Лосолын Балгансүрэн нар гойд сурлагатай, гоц хүүхдүүд байв. Мөн сургуулийн 1977 онд төгсөгчдөөс Гомбын Жамъянсүрэн нь тоондоо тордоггүй гэлцэж асансан. Тэрний дараагийн жилийнхнээс тоондоо онцгой нь лав Мяарагчаа гэж байсан. 1978 оны төгсөгчдөөс бас Сандагийн Баярсайхан гаргууд байв. Харин 1979 оны төгсөгчдөөс гоц тоочин нь Хожгор жолоочийн Дөчинтав юм даа. 1980 оны төгсөгчдөөс бол Цагааны Нанзаддоржоос эхлээд Цогт сумын Хүрэлбаатар гээд бас ганц хоёр гойд хүүхэд байсан биз ээ. 1981 онд бол О.Мөнхбаатар ч юм уу, Нямсайхан ч юм уу хэн нэгэн манлайлж, хэд нь бас дагаа биз. Тэгээд ганц, хоёр жилийн дараа Л.Бямбажаргал хавийнхны эрин эхэлсэн юм болов уу даа.

Бас нэхэл мэдээ. Арай ч алсад хоцорсон цагийн гэрчийг байцааваас С.Ходрой, Д.Бишхүү нарын нэрийг хэлэх байх. Эднээс нэлээд түрүүч урьдах үе гэвэл алдарт буюу авхаалжит Ц,Лоохуузын нэр гарч ирж ч мэдэх юм. За тэгээд жараад оны төгсгөл гэвэл Монгол Улсын зөвлөх инженер Гэндэнсүрэн, одоо энэ зурхайч Л.Тэрбиш, Төрийн соёрхолт доктор Д.Содномдорж, эрдэмтэн Б.Доржсүрэн, Ц.Мягмар, гавъяат багш, физикч Р.Бавуудорж гээд л нэрс хөврөх янзтай шүү. Физикийн багш нарын олимпиадад дараалан долоо түрүүлсэн Р.Бавуудорж багшийгаа Говь-Алтайнхан юу эс андах вэ. Тоо, физикт толгой өвддөггүй нь үнэндээ манай л нутгийнхан. Эдийн засгийн эрдэмтэн ч олон П.Жасрай агсан, Бордух, банкир Г,Янсанжав, Баасандаш… гэж ирээд тоочвол нэхэл мэдээ хэд хэдээрээ гарч энд байдаг мөр зайг авчихна. Тиймээс тоо тойрсон буюу шинжлэх ухааны гол гол салбарт амжилт гаргасан хүмүүсээрээ бид бахархах нь зүй. Эл бахархлыг дэврээж одоо сурагч байгаа болон хожим сургуулийн босго алхах алиныг ч математик, физик, хими, биологи, цахим программ, инженерчлэл чиглэсэн хичээлд нь жигд сайн байлгахад нь тал талаасаа анхааралтай. Тэгж байж л бид зуун болон мянган дамжин яригдаад буй Есөнбулагт ундны жинхэнэ цэвэр ус уулгаж чадах хөрөнгө бэлийн эздийг төрүүлнэ. Японы “Жайка”-гийн гаргаж өгсөн судалгааны дагуу ядаж санхүүжүүлчих бодит орлоготнуудаа бойжуулж авна. Мэдээж хүн бүр математикт гойд сайн байх аргагүй ч жигд сайн байлгах арга бас бий дээ, багш нар аа! Бас бахархаж хэлэх юм бол Алтайд бол дээрх чиглэлд гойд байлгах үндэс хөрс, угшил бий шүү. Жирийн нэг сэтгүүлч Эрдэнэ эрхэм л гэхэд супернэгдлийн онол гэсхийн гадаад, дотоодод басхүү анхаарал татаад байгаа. Тэгэхлээр жинхэнэ тоо, физик, химийн хичээл суурилсан тойрогт хамаарах эрдэмтэд, олон мэргэжилтэн, төрөл бүрийн шинэ залуу программистуудаараа яалтгүй бид бахархалтайяа. Залуусаас маань хилийн чанадад ч эрдэм чадлаа гайхуулан ажиллан буй. Үнэндээ энд тооны тойрог гэж ерөнхийд нь авч үзэж болох нийгэмтэй харьцахдаа арай прагматик ханддаг тэр цөм л баялаг бүтээн өөрсдөө бэл бэлчинтэй явна. Тэд аливааг зөв залж байна . “Гацуурт”-ын гавъяат Л.Чинбат л гэхэд эрэл хайгуулын инженер, геологич шүү дээ. Тэрбээр Францын Тулуз хотноо Сансрын танадалт судалгааны төвд мэргэжил дээшлүүлэн нэг жил суралцсан байдаг юм. Миний сайн мэдэх шаггүй тоочин Х.Дөчинтав л гэхэд хэд хэдэн газар хөрөнгө оруулчихсан, суух завгүй л шаргуу хөдөлмөрлөж явна.

Бусад салбарыг үл үгүйсгэн өгүүлэхэд мөнгө хөрөнгийг шүтэх биш олох босгох, нийтэд тустай хүртээмжтэй баялгийг бүтээх, хуваарилах аргыг эзэмших нь тооны тойрогт хамаатай юм. Тэгээд л эх нутгийн элгэн түмнийхээ залуу үе, хойчийн багачуудынхаа толгойтой нь ажиллах бол бидний нэг гол бахархал болно гээд байгаа юм.

МХЗЭ-ийн Төв хороог толгойлж байсан удирдагчийн тухай ийм нэг яриа бий. “Пүрэвжав дарга залуусын гартай нь ажилласан. Тэд нь субботник их хийсэн. Ц.Нарангэрэл дарга залуусын зугаа цэнгэлтэй нь ажилласан. Тэд нь нийллэг, бүжиг, найр их хийсэн. Л.Түдэв дарга залуусын толгойтой нь их ажилласан. Тэд нь ухамсаржиж нэлээд оюунлиг тал руугаа татагдсан” гэж байдаг. Эндээс Алтайханд ард түмэн нэг юм хэлээд байна даа.

Тоймгүй уудам нутагтаа тоо нь цөөдсөн Алтайн зон минь тохилог сууж, ухаалаг амьдрахад нь тустай байх тооны тойргийнхноо эхлээд тордолтойёо. Тэгж гэмээнэ тоост их Говийн Алтай минь толгой даасан том аймаг ч болно. Том бодлогын ч, том хөгжлийн ч илрэл болно. Толгой баячуудын ч өлгий болно.

Таны, миний, чиний Алтай томоос том, тодоос тод тоон тойрог болтугай!

2010 он долдугаар сарын 14. Улаанбаатар хот.

Зохиолч, сэтгүүлч Б. Цогзаяабаатар

1.   Агаар, ус,хөрс,  бидний биед химийн бодис хуримтлагдахгүй
Органик хүнсийг сонгодог хэрэглэгчид байгаль орчноо хамгаалахад хамгийн том хөрөнгө оруулалт хийдэг.. Хүн төрөлхтөн өөрөө байгалийн нэгээхэн хэсэг учир байгалиа хамгаалах нь  зөвхөн  хүрээлэн буй орчинд дэм үзүүлээд зогсохгүй өөрийн гэр бүлээ, цаашилбал нийт хүн төрөлхтний тусын тулд хийж байгаа чухал алхам мөн.
2.     Хөрс цэвэршиж, гол, нуур улам цэнгэг, хоргүй болно
Үйлдвэрийн газрууд зөвхөн газар, усыг бохирдуулаад зогсохгүй тухайн нутгийн оршин суугчдыг ч хордуулдаг. Хиймэл аргаар гарган авсан нийлэг бордоо болон үйлдвэрлэлээс ялгарсан хор газрын гүн давхаргад нэвчиж, ингэснээрээ  нуур, цөөрөм, гол горхийн усыг ч бохирдуулдаг.
3.  Ирээдүй хойч үеэ аварна
Хүнсэн дэхь шавьж устгах химийн бодисууд жирэмсэн эхчүүдэд маш муугаар нөлөөлдөг. Эхийн хэвлийд хуримтлагдсан химийн бодисууд дутуу төрөлтийн хамгийн том шалтгаан болдгийг судалгаагаар тогтоожээ. Энэ бодис мэдрэлийн системд нөлөөлж улмаар хавдрын үндэс суурь болдог.
4.   Газрын хөрс цэвэршинэ
Тариалалтын үед газрын хөрсийг химийн аргаар гаргаж авсан нийлэг бордоо, ялангуяа Азотын бордоогоор бордохын оронд органик бордоогоор борвол газрын хөрсийг эрүүлжүүлж, цаашилбал ургацын хэмжээ, витаминлаг чанар дээшилдэг болохыг баталсан байна.

5.    Амттай хүнс хэрэглэнэ
Эрдэмтэд нэгэн хотод туршилт хийхдээ органик бодисоор бордсон улаан лоолийг хэрэглэгчдэд тарааж тэднээс саналыг нь асуухад бусад улаан лоольноос шүүслэг, амттай болохыг бүгд баталж байжээ.
6.   Буруу хооллолтын дэглэмээс ангижрана
Химийн аргаар гаргаж авсан хүнсний нэмэлт бүтээгдэхүүн болон дуураймал бүтээгдэхүүний эсрэг арга хэмжээ нь органик хүнсийг сонгон хэрэглэх явдал юм.
Дашрамд дурьдахад тус компани Монголын нийт facebook хэрэглэгчдийн дунд шилдэг комментны уралдаан зарласан бөгөөд уралдаанд оролцохын тулд “Органик хүнсний ач тус” сэдвээр нийт 20 тэмдэгтээс дээшгүй комментийг тус компаний “Эрүүл, зөв хооллохуй” төслийн албан ёсны хуудсанд байрлах сэтгэгдлийн доор бичих ба 2010 оны 8 сарын 3-нд дүнг гаргаж шалгаруулна.
Шагнал:
1. Компаний нэрэмжит шагнал, “Өргөө” кино театрт хосоороо кино үзэх эрх
2. Компаний нэрэмжит шагнал
3. “Өргөө” кино театрт хосоороо кино үзэх эрх тус тус байх юм.

Уралдаанд оролцохын тулд та  facebook –ийн хэрэглэгч байх ёстой бөгөөд тус компаний хуудсыг like хийн орж, дэлгэрэнгүй мэдээлэлтэй танилцах боломжтой. Органик хүнсний бүтээгдэхүүний талаархи дэлгэрэнгүй мэдээллийг 99117283  дугаарын утсаар авна уу?
Төслийн facebook дэхь  албан ёсны хуудас: http://www.facebook.com/pages/ERL-ZV-HOOLLOHUJ/140581039303757?v=wall&ref=sgm

Гэрэл зургийг Э.Ууган-Эрдэнэ

Despicable me   / САРЫГ ХУЛГАЙЛАХ ТӨЛӨВЛӨГӨӨ /
Супер хорон санаат Гру өөрийн хорон санаагаа хэрэгжүүлэн Египетийн пирамидуудыг хулгайлж оронд нь хийлсэн дүрснүүдийг тавьжээ. Дэлхийн олон орны удирдагч нар соёлын үнэт өвийг хэрхэн хамгаалах талаар ярилцаж байх хооронд тэрээр дэлхийн түүхэн дэх хамгийн том хулгайг хийхээр ээлжит төлөвлөгөөгөө боловсруулжээ. Гру сарыг хулгайлахаар тиймээ сарыг хулгайлахаар төлөвлөжээ. Яг энэ үед түүнээс хэний ч олж хараагүй сайн аавын чанарыг бяцхан 3 охин харжээ. Дэлхийн супер хорон санаат маань Margo, Edith, Agnes нарт бууж өгөх болов уу. Та бүхэн тэнгисийн дэлгэцнээс 3D хувилбараар өдөр бүр үзэх боломжтой.
Жанр:  хүүхэлдэйн / инээдэм                              Насны ангилал: бүх насныханд
Бүтээсэн студи: Universal pictures                     Үргэлжлэх хугацаа: 95 мин

Lady daddy  /МИНИЙ ААВЫН НУУЦ/
Бяцхан хүү хэзээ ч хараагүй аавтайгаа уулзахаар гэрт нь зорин иржээ. Гэтэл аавынх нь гэрт аав нь биш аавтай нь маш адилхан нэг эмэгтэй дүүтэй нь уулзалдана. Эмэгтэй дүү нь аавыг нь гадагшаа явсан гэх боловч удаан хүлээсэн хүүтэйгээ аав нь уулзах дургүй юм шиг санагдана.  Харин тэрээр нэгэн нууцыг олж мэдсэн нь тийм ч таатай хэрэг биш байв…
Жанр: драма / инээдэм                                                                         Насны ангилал: 13-аас дээш насныханд
Бүтээсэн студи:     CJ entertainment                                                    Үргэлжлэх хугацаа: 113 min

Last airbender   / АГААРЫН ШИДТЭН ААНГ /
Орчлон ертөнц агаар ус шорооболон гал махбодын хэв шинжийг агуулсан дөрвөн улс үндэстэнд хуваагдан эв найрамдалтайгаар зэрэгцэн оршдог байжээ. Гэвч Галынханы дэлхийг эзэгнэх хорон санаанаас үүдэлтэй харгис цорын ганц хүн бол дөрвөн махбодын хүч цогцлосон Аватар байлаа. Галынхан Аватарыг олж устгахыг хичээнэ. Аанг хэмээх бяцхан хүү Аватар байсан нь мэдэгдснээр тэмцэл эхэлсэн. Аанг өөрийн найз Усны шидтэн Катара болон түүний дүү Сока нарын хамтаар Аватарын жинхэнэ хүч чадлыг эзэмшихээр урт замыг туулахдаа олон саад бэрхшээлтэй тулгарах болно. Тэр дэлхийг аврах сүүлчийн Аватар учир бүгд түүнийг хүлээнэ. Гэвч бяцхан хүү Аанг дайныг зогсоож чадах болов уу.
Жанр: адал явдалт                                                               Насны ангилал: Бүх насныханд
Дистрибьютер:    Paramount pictures                                        Үргэлжлэх хугацаа: 103 min

ХӨГЖЛИЙН БАНК НЬ АРИЛЖААНЫ БАНКТАЙ ӨРСӨЛДӨХ ШААРДЛАГАГҮЙ

” Засгийн газраас энэ долоо хоногт Хөгжлийн банк байгуулах шийдвэрийг албан ёсоор гаргасан. УИХ-аас Тавантолгойн ордын Хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийг баталж, стратегийн ач холбогдол бүхий уг ордыг хэрхэн ашиглах төлөвлөгөөг зурсан.Ингэхдээ уг ордыг ашиглахын тулд байгуулах дэд бүтцийг хаанаас санхүүжүүлэх вэ, санхүүжилтэд ашиглах зээлийг хаана багтаах вэ гэдэг нь асуудал болоод байлаа. Иймд юун түрүүнд Өмнөд Солонгос, Хятад тэргүүтэй дэлхийн өндөр хөгжилтэй орны адил Хөгжлийн банк байгуулах замаар улсаа хөгжүүлэх туршлагыг давтах хэрэгтэй хэмээн шийдсэн юм. Энэ бол дэлхийн сонгодог туршлагын нэг. Харин Аршад Сайедийн хувьд монголчуудыг Хөгжлийн банк байгуулах цаг болоогүй гэдгийг сануулж байсан удаатай. Тэрбээр энэ саналаа “Хөгжлийн банкны дүрмийн санг ямар нэг арилжааны гэдэг юм уу, банктай адилаар уламжлалт дүрмийн сан бүрдүүлэх эх үүсвэр байж болно л доо. Ард нь Засгийн газар байх юм. Гэхдээ одоогоор заавал улсын төсвийн мөнгийг Хөгжлийн банкинд эх үүсвэр маягаар ашиглах шаардлагатай гэж бид харахгүй байна. Дэлхийн банк гэхэд дүрмийн санд нь хөрөнгө оруулахгүй. Хамгийн эхний зөв алхам бол одоо байгаа арилжааны банкуудынхаа системийг сайжруулах хэрэгтэй. Эцэст нь ерөөсөө ихэнх хөрөнгө оруулагч арилжааны банкуудаар л мөнгөн шилжүүлгээ хийнэ. Үнэн хэрэг дээрээ Хөгжлийн банк нь арилжааны банктай өрсөлдөх шаардлагагүй шүү дээ. Энэ системээ сайжруулж, чадавхитай болгосныхоо дараа хэрвээ ямар нэг орон зай байгаа бол түүнийг Хөгжлийн банкаар төлөөлүүлэх шаардлагатай эсэхийг авч үзэх хэрэгтэй” гэдэг үндэслэлээр тавьж байлаа.

БАНКНЫ ДАМПУУРАЛД УЛС ТӨР БУРУУТАЙ

Өнгөрсөн онд “Зоос банк” дампуурч, төр эрсдэлийг нуруун дээрээүүрэхзамаархарилцагчдынх нь эрх ашгийг хамгаалсан. Улмаар тухайн үед Засгийн газрын нэрээр 100 тэрбум төгрөгийн бонд гаргаж, өдгөө ч дээрх санхүүжилтийг улсын төсвөөс хааж чадахгүй хаалганы цаана үлдээгээд байгаа. Харин уг банкны шалтгааныг нь Ц.Мянганбаяр тэргүүтэй бизнес эрхлэгчдэд тохож, төр ямар ч буруугүй хэмээн улстөрчид өөрсдийгөө цэвэрлээд өнгөрсөн. Гэсэн ч үүний шалтгааныг тэрбээр “Банкны салбарт оршиж байгаа дутагдалтай сул талуудыг нэг ёсондоо “Зоос” банк илрүүлж гаргалаа гэж бодож байна. Ганц “Зоос” дээр биш, Монгол Улсын банкны системд ямар муу практикууд өрнөж байгаа вэ гэдгийг харуулсан явдал. Нөгөө талаар, улс төрийн нөлөө бизнест хэрхэн тусч байна вэ, энэ хоёрын зааг ялгаа ямаршуухан түвшинд байна вэ гэдгийг харуулж өглөө гэж бодож байна. Мөн арилжааны банкуудад байгаа нийтлэг дүр төрх болох эрсдэлээ бодитойгоор үнэлж цэгнэх, түүнийгээ үнэлээд хуулийн дагуу хэрэгжүүлэх чадвар дутмаг байгааг харуулсан. Төв банкны зүгээс энэ бүхнийг зохицуулах хяналт шалгалтын чадвар сул байгааг харууллаа. Дээр нь Төв банкинд үзүүлж байгаа улс төрийн дарамт нөлөөлөл ямархуу байгааг харуулсан хэрэг гэж бодож байна. Улс төрийн нөлөөлөл төв банк дээр маш их ирж байсан учраас шуурхай арга хэмжээ авах боломжгүй болгож байсан” хэмээн оношилсон юм. Энэ бол хоёр дахь сануулга.

“ХҮСЛИЙН ЖАГСААЛТ” ГАРГАЧИХААД МӨНГӨ НЭХЭЖ БОЛОХГҮЙ

Дэлхийн банк 1991 онд Монголд үйл ажиллагаа явуулж ирсэн цагаас хойш нийтдээ 400 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийсэн гэдэг.Энэхүү санхүүжилтийн үр дүнг монгол хүн бүр мэдэх боломж үгүй. Мөн бодит амьдрал дээр ч Улаанбаатар хотын утаа арилж, гэр хороолол орон сууцтай болж, өөрсдийнх нь сурталчлаад байдаг мөнөөх сайн засаглал гээч нь Монголын хөрснөө буусан нь үгүй юм. Тэгвэл энэ талаар тэрбээр эрс шийдэмгий гэгч нь “Бидний зүгээс хийдгээ хийгээд тусламж, хөрөнгөө өгсөн. Хамгийн гол нь энэ бүгдэд тулгуурлаад Монголын Засгийн газар зөв оновчтой хөтөлбөр санал болгох ёстой юм. Нэг жилийн дотор бүх гэр хорооллыг байхгүй болгоод, 650 мянган орон сууц барина гэж хэзээ ч байхгүй. Эхний ээлжинд 5000 орон сууц барих төлөвлөгөөтэй байгаа. Мөн гэр хорооллын айлууд, цахилгаан станцын хэрэглэж байгаа түүхий нүүрсийг өөр боловсронгуй түлшээр солих хэрэгтэй. Энэ бүгдийг хэрэгжүүлэхийн тулд бидний оролцоо байх нь чухал ч хамгийн түрүүнд Монголын засгийн газар өөрсдөө маш идэвхтэй ажиллах ёстой. Түүнээс биш зүгээр парламент, төр Засгийн газар, хот, дүүргийн Засаг захиргаа, аж ахуйн нэгж, хувь хүн тус тусдаа нэг, нэг “хүслийн жагсаалт” гаргачихаад мөнгө нэхээд, явах юм. Энэ бол бодит болоод өнөөдөр болж буй асуудал. Ийм байж болохгүй” хэмээн том дуугарч байлаа.

ӨНӨӨДӨР ШАЛГАХГҮЙ БОЛ ЗАСГИЙН ГАЗАР ИРЭЭДҮЙД  ИХИЙГ ТӨЛНӨ

Монголбанкаас арилжааны банкны дампуурал “өндөглөж” байх үед олон улсын аудитын байгууллагаар банкуудаа шалгуулна гэдгээ мэдэгдсэн. Үүнийг нь улстөрчид болоод арилжааны банкныхан боломжгүй хэмээн үзэж, Дэлхийн банкны гар хөл болохоос өөрийг чадахгүй гэх шүүмжлэлийг Монголбанкны ерөнхийлөгч Л.Пүрэвдорж руу хаяглан дуулиан шуугиан дэгдээж байв. Дээр нь өөрсдөө ажлаа хийж чадахгүй байж гадаадын мэргэжилтэнд ихийг төлөх хэрэг байхгүй гэж тайлбарлах нь ч олон байв. Харин Аршад Сайедийн хувьд Монголын арилжааны банкны үйл ажиллагаанд гадаад хяналт хэрэгтэй байгаа гээд шалтгааныг нь “Хэрвээ банкны салбар дахь аудитыг өнөөдөр хийхгүй юм бол дараагийн удаа асуудал нь улам том болно, гарах алдагдлын хэмжээ бүр их болно гэсэн үг. Урьдчилан сэргийлэхийн тулд өнөөдөр энэ арга хэмжээг эхл үүлэх ёстой. Аудитын дараагийн зорилго нь, өнөөгийн эдийн засгийн бэрхшээлтэй байдалд улсын сан хөмрөг буюу төсвийн санхүүжилт хязгаарлагдмал байгааг бүх хүн ойлгож байгаа. Ийм үед үнэлгээ хийж , ямаршуухан санхүүгийн чадавхитай байгааг нь бодитой гаргаж олон нийтэд хэлэхгүй бол эцэс төгсгөлд нь банкуудын өнөөгийн ийм ил тод биш практик үргэлжлээд, нэг хүнд их хэмжээний зээл олгоод явбал эцсийн эцэст та бүхний буюу татвар төлөгчдийн мөнгөөр Засгийн газар гарсан бүх алдааг төлөх болно. Алдааг засах шийдвэр гаргахгүй үргэлжлээд яваад байгаа тохиолдолд сүүлдээ ямар ч сайн хувилбар гарч ирэхээ больдог.Эцэст нь Засгийн газар маш хатуу арга хэмжээ авахаас өөр аргагүй байдалд хүрдэг” гэдгээр тайлбарласан юм.

Ийн Монголын эдийн засаг хийгээд улс төрийн талаар дорвитойхон шигдуугарч, чангахан шиг сануулга өгдөг Суурин төлөөлөгч ээлжит томилолтоо авахаар Монголоос мордож байна. Түүний анхааруулга, сануулга нь зөв эсэхэд итгэх нэг хэсэг байхад эргэлзэх хэсэг нь ч цөөн биш. Гол нь энд инфляцийн өсөлтийг хазаарлах хэрэгтэй, улс төрийн амлалтаас татгалзаж сурах цаг болсон, эдийн засгаа эрүүлжүүлэх шаардлагатай гэх мэт ерөнхий утгын дор өгсөн сануулгыг нь дахин дахин давтахаас татгалзав. Тэртэй тэргүй Дэлхийн банкны Монгол дахь Суурин төлөөлөгчийн албыг авах шинэ хүн ч тэр үгийг л хэлнэ.

ЭЦЭСТ НЬ ТАНД ХЭЛЭХ САНУУЛГА БАЙНА

Эцэст нь монголчууд үгийг нь сонсох үедээ сонсдог шиг Л.Гантөмөр тэргүүтэй гишүүд хийгээд зарим эдийн засагчдын хэлдэг “Юун түрүүнд Дэлхийн банк, Олон улсын валютын санг бурхан биш гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Хоёрдугаарт тэдгээр байгууллагад дэлхийн шилдгүүд цугларсан гэдэг бүр огт худлаа гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Гуравдугаарт энэ хүмүүс удирдаад хөгжүүлсэн улс орон дэлхийд ганц ч байхгүй гэдгийг байнга санах хэрэгтэй. Энэ үгийг би дайсагнаж хэлж байгаа юм биш. Сайн хамтран ажиллахын тулд хамтрагчаа сайн таних хэрэгтэй. Төв банк Монголын Засгийн газар болон энэ хоёр байгууллагатай хамтран ажиллаж байгаа хамтрагч. Түүнээс бус тэдний утсан хүүхэлдэй нь биш. Дэлхийн банкнаас Монголын эдийн засгийг тэжээгээд байгаа юм ерөөсөө байхгүй. Олон улсын валютын сан ч адилхан. Бид хэзээ ч тэднээр тэжээлгэхгүй  гэдгийг ойлгомоор байна. Би энэ байгууллагыг үзэн ядахгүй. Сайн хамтрагч байгаасай л гэж хүсч байгаа. Монголын Засгийн газар, Монголын Төв банкинд өөрийн гэсэн зорилго байх ёстой. Монголд өнөөдөр тэдэн мянган хүнийг ажилтай болгоход тийм хэмжээний мөнгө хэрэгтэй байна гэдгийг мэддэг, тэр чиглэл рүүгээ Дэлхийн банк, Олон улсын валютын сангаас дэмжлэг авдаг байх хэрэгтэй. Тэртээ тэргүй тэнд дэлхийн ухаантнууд цуглараагүй учраас бидний тавьсан санал тэднээс муу байна гэж хэн хэлээд байгаа юм гэдэг чинь асуудал” гэдэг сануулгыг албыг тань авах хүндээ дуулгачихад гэмгүй болов уу гэдгийг сануулъя. Учир нь монголчуудад зарим үед бусдаас ч илүү ухаантай болох үе бас байдаг юм шүү.

Г.Отгонжаргал

Барон Унгерний большевикуудад баривчлагдан байцаагдаж байх үеийн фото буй. Дээлэн дээр погон хадсан байдаг шүү дээ. Шар торгон дээлтэй байсан юм билээ. Яагаад тэр дээлтэй байв? Цагаан армийнх нь шинель олдсонгүй гэж үү хэмээн зарим уншигч гайхах магад.
Шинель олдоогүй биш ээ. Армийнх нь дүрэмт хувцас ийм байсан юм. Ямар армийнх вэ? Нармай Монголын.
1919 онд Нармай Монголын засгийн газар байгуулагдсан. Ташрамд, Нармай Монголыг байгуулахад Халх оролцолгүй, бүх үйлсийг нураасан гэх яриа явдаг. Уг нь Ар Монголын Сайн ноён хан Намнансүрэн нарын эх орончид Нармай Монголыг байгуулах үйлсэд оролцсон юм билээ шүү дээ. Нармай Монголыг байгуулах хуралд Намнансүрэн хан нар оролцох учиртай асан ч, дайснуудад хорлогдсон эмгэнэл буй.

Нармай Монголыг байгуулах үйлсийг Япон, Цагаан гвардийнхан дэмжиж байв. Харийн эзэрхийчүүдээс монголчуудаа чөлөөлөхийн тулд даруйхан армитай болох шаардлагатай байлаа. Байгалийн казакийн атаман, монгол цустай Семёнов, Монголд элэгтэй Барон Унгерн гэх хоёр хүн Нармай Монголын үйлсийг идэвхийлэн дэмжиж асан тул, тэдэнд зэвсэгт хүчнийг зохион байгуулахыг даалгаж, дэслэгч генерал цолыг шинэ тулгар ЗГ-аас олгосон байдаг.
Нармай Монголын Азийн морин дивиз гэх хүч Ар Монголд орж ирэхэд ард олон талархан угтаж, тэднийг Лувсанцэвээн тэргүүн манлайлсан. Энэ бол ар монголчууд Нармай Монголын үйлсэд өргөнөөр оролцсоны бас нэгэн баталгаа болой. Нармай Монголын өөр хэсэг хүч Нэйс гэгээн Мэндбаяр, гүн Норимпил нараар толгойлуулан Хиагтаар орж ирээд, энхийн гэрээ байгуулна гэсэн хятадуудад хууртан мөхсөн харамсалтай түүх буй.

Нэгэнтээ, Нармай Монголын арми учраас дүрэмт хувцас нь монгол дээл дээр суурилан тогтоогдсон хэрэг. Бароны шар дээлийн учир энэ буюу.
Ташрамд, Барон Унгерн, Лувсанцэвээн тэргүүн, Баяр гүн, Резухин, Жамбалон, Туванов нар нь Богд хаант Монгол улсын баатар цолыг хүртсэнийг сэргээх нь зүйтэй. Мөн Нармай Монголын бусад баатруудад ч баатар цолыг нэхэн олгох хэрэгтэй.
Барон Унгернийг Новониколаевскад большевикууд шүүж, байцаалт авахад цэргийн цолоо дэслэгч генерал гэсэн байдаг. 1945 онд атаман Семёновыг зөвлөлтийнхөн баривчилж, мэдүүлэг авахад цэргийн цолоо мөн дэслэгч генерал гэжээ. Энэ нь Нармай Монголын засгийн газраас олгосон цол гэнэм.
Ч.Мөнхбаяр

“Айвенхоу майнз”-аас илүүтэй дэлхийн уул уурхайн салбарт хүлээн зөвшөөрөгдсөн гэдгээрээ “Рио Тинто” группт илүү их итгэл хүлээлгэж буйгаа Монголын Засгийн газар олонтаа тайлбарласан. Мөн иргэний хөдөлгөөнийхөн ч тэр “Рио Тинто” Монголд орж ирж байгаа нь бас ч гэж итгэж болох үзүүлэлт” хэмээгээд өөрсдийн дайралтыг зөвхөн “Айвенхоу майнз” руу чиглүүлж байв. Харин энэ удаа манай Засгийн газар ч тэр, иргэний хөдөлгөөний эсэргүүцэгчид ч тэр, цаашилбал хэвлэл мэдээллийнхэн ч алдаа хийчихсэн байж мэдэх нь. Учир нь дэлхийн хөрөнгийн зах зээл дээр шударга зарчмаар тохиролцоо хийж, Оюутолгойн ордын төлөө үүрд мөнх хамтарна гэх нь холгүй инээмсэглэл тодруулан гар барилцаж байсан дээрх хоёр группийн   удирдлага өдгөө өөр зуураа толхилцож эхлэх нь тэр.

Энэ талаар “Оюутолгой” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал А.Мөнхбат “Өнгөрсөн тавдугаар сарын 7-ны өдөр “Айвенхоу майнз”- ын хувьцаа эзэмшигчдийн хурал болсон. Энэ үеэр жижиг хувьцаа эзэмшигчдийн асуудлыг хэлэлцсэн.

Гэтэл “Рио Тинто” энэ сарын 7-нд Нью-Йоркийн хөрөнгийн бирж дээр “Хятадын талтай Оюутолгой төсөл дээр хэрхэн хамтарч ажиллах вэ гэдгийг ярилцаж байна гэсэн мэдэгдэл хийсэн. Харин “Айвенхоу майнз”-ийн үгээс худалдах, Хятадуудад өгөх” гэсэн ямар нэгэн асуудал байхгүй. Рио Тинто” болон Хятадын харьцаа хурцадмал байгаа шүү дээ. Тиймээс Хятадтай сайхан харилцаатай байхын тулд арга хэмжээ авч эхлээд байгаа байх” гэсэн тайлбарыг өгсөн.

Тэгвэл дээрх хоёр компанийн хувьд үндсэндээ “Рио Тинто” “Айвенхоу майнз”-ыг анх байгуулсан гэрээгээ зөрчиж, өөрсдийнх нь эзэмшлийн хувь хэмжээг 46 хувьд хүргэх тохиролцооноосоо урвасан хэмээн үзэж байгаа. Харин “Айвенхоу майнз”-ын тухайд жижиг хувьцаа эзэмшигчдийнхээ эрхийг хамгаалахын тулд одоогийн эзэмшлийн 26.6 хувийг нь нэмэх боломжгүй гэдэг тайлбараар өөрсдийн гэрээг зөрчсөн нь үнэний хувьтай гэхэд болно. Гэхдээ тэдний хувьд “Рио Тинто”-гийн ард Хятадын “Чайналко” байгаа тул, Хятадууд Оюутолгойд орж болзошгүй гэдэг зальтай мэдэгдэл хийсэн нь Монголчуудад таалагдаж болох.

Гэвч дээрх хоёр хөрөнгө оруулагчийн маргааныг Канадын Ванкувер хотын Арбитрын шүүх хэрхэн шийдэхээс урьтаж үүнээс өөр таамаг дэвшүүлж дүгнэлт хийх хэрэггүй болов уу. Харин эндээс Монголын Засгийн газар хийгээд УИХ-тай холбоотой нэгэн шинэ улс төрийн сэдэв дэгдэж болох юм.

Тэр нь манай Засгийн газар “Рио Тинто”-г Хятадтай Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтад татан оролцуулж, хамтран ажиллах санал солилцсоных нь төлөө шүүхэд дуудах, эс бол цаад хамтрагч тал руу захидал илгээх хувилбар.

Яг ийм тохиолдол өмнө нь гарч байсан учраас хөрөнгө оруулагчдад эрх тэгш хандах үүргээ биелүүлэх ёстой гэж үзвэл “Оюутолгой” ХХК-д Монголын талыг төлөөлж байгаа “Эрдэнэс МГЛ” энэ үүргийг биелүүлэх ёстой болно. Учир нь Канадын хөрөнгө оруулалттай “Хан ресурс” компанийн хувьцааг Хятадын “CNNC” групп худалдан авах санал тавихаар ярилцаж буй тухай мэдээлэлд Монголын улс төр тэр чигтээ идэвхжиж, яг л урд хөршөөс хорт вирүс тархах гэж байгаа мэтээр сүр дуулиан дэгдээсэн. Улмаар Цөмийн энергийн газраас “CNNC”-д мэдэгдэл хүргүүлж, “Энэ компанитай хамтарч болохгүй. Хувьцааг нь худалдаж авах эсэхээ манай талтай харилцан тохиролцох ёстой” гэдэг тайлбар хийж байсан. Үүнийг нь тухайн үед Канадын тал Оросын хатгалга гэсэн бол Хятадууд “Энэ бол зах зээлийн зарчмаар хийж байгаа яриа хэлэлцээр” гэдэг тайлбар өгч байсан юм.

Эндээс “Хан ресурс”-ийг хувьцаагаа худалдаж болохгүй гэдгийг Монголын төр анхааруулж байсан шигээ “Рио Тинто”-д хатуурхаж болох жишиг үйлчлэх үү гэдгийг тодруулах хэрэгтэй болно. Тэр дундаа “Хан ресурс” манайтай Хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулаагүй, албан ёсоор хуулийн зүйл заалтын дагуу үүрэг хариуцлага хүлээгээгүй компани. Мэдээж ураны хамгийн том ордын ашиглалтын лицензийг ашиглаж байсан гэдэг утгаар нь төр дуугүй өнгөрч болохгүй    байсан байж болно. Гэхдээ “Рио Тинто”-гийн хувьд Монголын Засгийн газартай байгуулсан гэрээнээс нь харахад “гуравдагч талыг Оюутолгойд оруулж ирвэл “Рио Тинто”-той байгуулсан   Хөрөнгө оруулалтын гэрээгээ цуцална” гэсэн заалт бий. Ингэхээр бүтээн байгуулалтын ажил нь зохион байгуулалтын түвшинд эргэлдэж буй Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтыг цаашид хэн хариуцах вэ гэдэг нь ч асуудал болж магадгүй нь.

Гол нь Хятадын талыг Монголд оруулж болохгүй гэдэг утгаар нь бус харин Хөрөнгө оруулалтын гэрээг “Рио Тинто” эхнээсээ зөрчих гээд байна уу гэдэг нь асуудал үүсгэж байна. Мөн “Айвенхоу майнз”-ын хувьд ч тэр өөрсдийн эрх ашгийг илүү боломжтой нөхцөлөөр авч үлдэхийн тулд хувьцааны шилжих хөдөлгөөнийг хязгаарлаж, улмаар жижиг хувьцаа эзэмшигчдийн эрх ашиг хэмээх өмнө нь дурьдаж байгаагүй шинэ сэдвээр шуугиан дэгдээж буйг ч үгүйсгэх аргагүй нь ээ.

Ямар ч байсан асуудал хаашаа эргэхээс урьтаад үнэхээр “Рио Тинто” буруу санаархал агуулж, “Айвенхоу майнз” Монголын Засгийн газрын гол түшиц болох хөрөнгө оруулагчид хатуурхаж эхэлсэн бол манай тал өөрсдийн байр суурийг тодорхой гэгч нь илэрхийлэх цаг ойрхон ирэв бололтой. Өөрөөр хэлбэл, Монголын Засгийн газар “Рио Тинто”-г шүүхэд дуудах уу гэдэгт Хөрөнгө оруулалтын гэрээнд гарын үсэг зурсан мөнөөх гурван сайд эртхэн шиг хариултаа бэлтгэх хэрэгтэй биз ээ.

Г.Отгонжаргал

Азарганы уралдаанд Дорнод аймгийн Баяндун сумын харьяат П.Цэвэгмэдийн Тайж халтар түрүүлж, тод магнай торгон жолоогоо өргүүлэв. Энэ хурдан буян нь улсын баяр наадамд долоод давхиж, уясан эзэн, унасан хүүхдээ баясгасан юм. Аман хүзүүний азарга Нийслэлийн Хан-Уул дүүргийн уяач А.Отгонбаярын хар зүсмийн хүлэг байв. Айргийн гуравт Төв аймгийн Баян сумын уяач Х.Цогтсайханы Сүмбэн зээрд хурдалсан бол дөрөвт Дундговь аймгийн Дэлгэрцогт сумын уяач Говийн багш Т.Гарваагийн далай зээрд орлоо.

Харин айргийн тавд Хэнтий аймгийн Цэнхэрмандал сумын уяач Мөнхдэлгэрийн халтар азарга хурдалсан юм. Их насны морины уралдаанд 150 гаруй хүлэг давхиснаас Төв аймгийн Лүн сумын уяач Б.Баасанбазарын хурдан хонгор түрүүлэн ирж олон түмнээ баясгав. Аман хүзүүнд Өвөрхангай аймгийн Хайрхандулаан сумын уяач Эрхэмбаярын саран хонгор морь хурдаллаа.

Харин Завхан аймгийн Яруу сумын уяач Ш.Баянжаргалын халтар энэ жилийн их хурдад гуравлав. Айргийн дөрөвт Ховд аймгийн Дуут сумын уяач Балдангийн Даваанямын Сартай хар, тавд Ховд аймгийн Дарви сум, МУАУ Мөнхтөрийн хар хурдалсан. Ийнхүү хурдан хүлгийн давхиа, хүүхдийн гийнгоонд хийморь сэргээсэн “Их хурд-5″ өндөрлөлөө.

Т.Батсайхан

Ийн эр, эмийн явдлаар алдаршсан тэрбээр нэг л өдөр Ч.Сангарагчаа даргынхаа эгдүүг хүргэж, өрөөндөө чагнах теөхөөрөмж суурилуулах хэмжээний шийтгэл хүлээх нь тэр. Ч.Сангарагчаа дарга ч зөвхөн хүүхэн шуухны асуудлаас нь болж чагнах төхөөрөмж өрөөнд нь суурилуултлаа “доошоо ороогүй” нь ойлгомжтой. Ингэж бусдыг шалгах ёстой хүн өөрийгөө тагнуулаад зогсохгүй төд удалгүй албан тушаалаасаа бууж, УИХ хүртэл анхааралдаа авахуйц үйл явдлын эзэн болов.

Уг нь Авлигатай тэмцэх газрын хэлтсийн дарга гэдэг бусдын нүднээс далдхан шиг ажиллаж, авлигач нөхдийг илрүүлэх том үүрэгтэй баймаар. Гэвч үр дүн нь гараагүй байгаа Авлигатай тэмцэх газрын ажилтан нь од болж, дарга нь шаралхаж, асуудлыг МАХН хийгээд Ардчилсан намын зөрчлийн түвшинд хүргэх нь ямар учиртай юм бол. Мөнөөх бүсгүйн дэлгэсэн мэдээллээс илүүтэй аль ч талаас нь бодсон энэ Э.Амарбат гэдэг их л аймаар, айхавтар түшмэл бололтой.

Г.ОТГОНЖАРГАЛ

Энэ нь нөгөө тал болох Канадын хөрөнгө оруулагч “Хан ресурс”-т олз болно уу гэхээс гай болохгүй нь тодорхой, Ийм дүгнэлт хийх болсон шалтгаан нь дараах мэдээллээс тодорхой харагдана.

Анх байгуулагдсан даруйдаа Ашигт малтмалын газарт бүртгэлтэй байсан ураны лицензийг Цөмийн энергийн газрын нэр дээр шинээр бүртгэж эхэлсэн. Энэ хугацаанд лиценз эзэмшигчийн эрхийг түдгэлзүүлж, шинэчилсэн бүртгэл нэрийн дор бөөн будилаан үүсгэсэн нь Засгийн газрын шийдвэр хэмээн тус газрынхан мэлздэг. Гэсэн ч тэд өөрсдийн шийдвэрийг өчигдөр болсон нийслэлийн Захиргааны хэргийн шүүх дээр баталж чадалгүй ялагдсан байна.

Уг шүүх хурлын үндсэн сэдэв нь өнгөрсөн оны наймдугаар сарын 15-наас хүчин төгөлдөр болсон Цөмийн энергийн хууль болон Цөмийн энергийн газраас гаргасан журмын дагуу хийсэн шинэчилсэн бүртгэлийнхээ үеэр “Хан ресурс” компанийн лицензийг цуцалсан явдал юм. Тэд тухайн үед лицензийг нь цуцлах болсон үндэслэлээ олигтой тайлбарлаж чадаагүй шигээ шүүх хурал дээр ч өлгөөд авчих оновчтой тайлбар дэлгэж чадаагүй гэнэ. Мэдээж энэ удаа өмнө нь хэлж байсан шигээ “Бид зөвхөн Засгийн газраас үүрэг болгосон чиглэлийн дагуу ажиллаж байгаа” гэдэг хариултаа хэлээгүй бололтой. Шүүх хурал дээр ийм тайлбар тавиад ч хол явахгүй байсан биз.

“Хан ресурс”-ын хувьд Дорнод аймгийн Чойбалсан сумын нутагт оршдог Дорнод уран ордыг түшиглэж байгуулсан “Төв Азийн уран” компанийн 58 хувийг эзэмшдэг. Үлдсэн 42 хувийг нь Орос болон Монголын Засгийн газар эн тэнцүү хуваан эзэмшдэг. Гэтэл өнгөрсөн хугацааны бүтээн байгуулалтын зардал, орд ашиглах бэлтгэл ажлыг бүгдийг нь Канадын тал хийж, нийтдээ 22 орчим сая ам.доллар зарлагадсан. Ингэхдээ Төрийн өмчийн хороо өөрсдийн хөрөнгө оруулалтыг “Төв Азийн уран” компанид лицензээ шилжүүлэх замаар нөхөж байгаа гэж тооцсон бол Оросын тал социализмын үед уг ордод хийсэн хөрөнгө оруулалтаараа хувь оролцоогоо эзэмшинэ хэмээн тохирсон байна.

Харин Цөмийн энергийн тухай хууль батлагдсанаар Оросын талын хийсэн хайгуул судалгааны дүнг улсын хөрөнгө оруулалт хэлбэрээр тооцож “Дорнод уран” ордын 51 хүртэлх хувийг Монголын тал эзэмшинэ гэдгээ зарласан. Ингэснээр Канадын хөрөнгө оруулагчид одоогийн эзэмшиж буй 58 хувиас тодорхой хэсгийг Монголын талд шилжүүлж, өөрсдөө 30 орчим хувь дээр нь эзэмшигчийн эрхээ хадгалах сонирхлоо Цөмийн энергийн газарт илэрхийлээд байгаа. Гэтэл Оросын тал буюу уг ордын 21 хувийг эзэмшдэг “Атомредметзолота” компанийн удирдлага өөрсдийн эзэмшдэг хувийг хороох хүсэлгүй гэдэг хатуу болзол тулгасан байна. Нэг ёсондоо Монголын талын хувийг 51-д хүргэхийн тулд оросууд дээрх 21 хувиас 10 орчмыг нь манайд эргүүлэн өгөх хэрэгтэй болж. Гэсэн ч Монголын төрийн өмчит компани болох “МонАтом” болон “Атомредметзолота”, “Хан ресурс” гэсэн гурван талын уулзалтад оросууд өөрийн эзэмшлийн хувийг бууруулахгүй гэдгээ мэдэгдсэн. Ингээд асуудал хурцдан лицензийг нь тодорхой үндэслэлгүйгээр хураан авахаас өөр арга замгүй болсон аж. Өөрөөр хэлбэл, энэхүү лиценз хураалт нь орос ах иарын Монголын уран руу чиглэсэн сонирхлыг Засгийн газрын түвшинд хамгаалах үйлдэл байсан хэмээн Канадын тал үзэж буй.

Ядахад Оросын Ерөнхий сайд В.Путин Монголын ураныг ашиглах талаар Японтой гэрээ хийсэн нь эзэн нь юмаа мэдэж, эрэг нь усаа “хашдаг” гэх монгол хэлцийг орос ах нар хүсвэл мөрдөхгүй байж болдог гэдгийг Канадын талд үлгэрлэсэн юм. Эндээс Монголын баялгийн төлөөх Канад хийгээд Оросын сонирхол манай Засгийн газрын шийдвэрээс ивээл хийн эрчимжиж буй нь энэ бололтой. Дээр нь нийслэлийн Захиргааны хэргийн шүүхэд “Төв Азийн уран” компанийн нэхэмжлэлтэй шүүх хуралд Цөмийн энергийн газар өөрсдийн үндэслэлээ баталж чадалгүй унасан нь асуудлыг ээдрээтэй болгож мэдэх юм. Уг нь энэ хурал энэ оны дөрөвдүгээр сараас хойш хэд хэдэн удаа болох байсан ч Цөмийн энергийн газар тодорхой бус шалтгаанаар хойшлуулж байсан удаатай. Гэтэл олон удаа хойшлуулахдаа ч Засгийн газрыг хамгаалах үндэслэл олж чадаагүй нь Канадын тал олон улсын арбитрын шүүхэд хандлаа гэхэд Монголын тал ялж чадах уу гэдэгт эргэлзээтэй хариулт хийхэд хүргэж байна.

Нэгэнт өнгөрсөн хугацаанд хөрөнгө оруулалт хийж, өөрийн гүйцэтгэх ёстой үүргээ гүйцэтгэсэн хөрөнгө оруулагчийн хувьд өөрсдийн эрх ашгаа хамгаалахын тулд олон улсын арбитрын шүүхэд хандах хэрэгтэй болбол хандана гэдгээ мэдэгдчихээд байгаа. Энэ үед бэрхшээл ар араасаа ундрах төлөвтэй байна. Тэр үед Цөмийн энергийн газар өчигдрийнх шигээ сул дорой, бодит үндэслэл дэлгэх хүчгүй оролцвол Монголын Засгийн газар ялагдал хүлээнэ гэдэгт мөрий тавихад ч алдахгүй л болов уу. Ийн Оюутолгой, Тавантолгойг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах гэж! олон жил дотооддоо маргалдсан* улстөрчид ураны сэдвээр олон  улсад маргаж мэтгэлцэх шинэ, үүрэгтэй болох нь. Тэр үед ядаж “Цөмийн энергийн газар нь дахиад” л ялагдсан гэж дуулбал төр өрөнд орж, Монголын ард түмний хувьд  атомын цахилгаан станцын тухай мөрөөдөл төдийхөн л ирээдүй үед сүүмэлзэж мэдэх ажээ.

Г.Отгонжаргал

Энэхүү арга хэмжээний үеэр маш онцлог нэгэн үйл явдал болсон нь Монгол оронд хоёр хоногийн хугацаатай айлчлал хийж байгаа Canon корпорацийн Ази-Номхон далайн үйл ажиллагаа хариуцсан захирал ноён Хидэки Озава, Canon корпорацийн бусад төлөөлөгчдийнхөө хамт хүрэлцэн ирсэн явдал байв. Тэд энд байх хугацаандаа 9 жилийн турш хамтран ажиллаж байгаа М-Си-Эс Электроникс компаниар зочлохоос гадна, өөрийн салбар дэлгүүр гэж хэлж болох Canon Showroom – ээр зочилж үйл ажиллагаатай нь танилцсан юм байна.

Энэ оройн арга хэмжээ дуу хөгжмөөр дүүрэн байсны дунд, саяхан шинэхэн цомгоо худалдаанд гаргаад байгаа үндэсний хөгжмийн Хөсөгтөн хамтлаг, Битбоксчин Бачкатай хамтран үндэсний урлагийг, шинэ үеийн хөгжмийн Битбокс хэмээх урлагтай хослуулсан сонирхолтой тоглолтоо тоглож үзүүлсэн нь гадны зочид төлөөлөгчдийн төдийгүй үзэгч олны сонирхлыг маш ихээр татаж, талархал хүлээсэн сайхалт тоглолт боллоо.

Гэрэл зургийн уралдааны дараа бас нэгэн шагнал гардуулах ёслол болсон нь “Минийх Мэдээж Canon” сугалаат худалдааны азтан шалгаруулах арга хэмжээ байлаа. Шалгарсан хоёр азтанг Байгал далай руу аялах эрхээр шагнасан бөгөөд энэхүү шагналыг Canon корпорацийн Ази – Номхон далайн Үйл ажиллагаа хариуцсан захирал ноён Хидэки Озава гардуулж өгсөн юм.
Шагнал гардуулах ёслол дуусмагц ноён Озава мэргэжлийн гэрэл зурагчид, сонирхогчидтой уулзаж ярилцан тэдний асуултад хариулж, цаашдын ажилд нь амжилт хүссэнээр ярилцлага өндөрлөсөн юм.
Уулзалт ярилцлагын дараа М-Си-Эс Электроникс компанийн Canon төвөөс нэгэн шинэ бүтээгдэхүүн танилцуулсан нь Canon брэндийн хамгийн сүүлийн үеийн, хамгийн шилдэг, төгс бүтээл болох EOS 1D Mark IV мэргэжлийн зургийн аппаратын танилцуулга, презентаци байлаа. Бүтээгдэхүүний танилцуулах презентаци хийгдэж дууссаны дараагаар энэхүү аппаратын онцлог давуу тал, дэвшилтэт функцүүдийг өөрсдийн гараар туршиж үзэх боломжыг гэрэл зураг сонирхогчдод олгосон нь үнэхээр онцлог, содон үйл явдал болж, үзэгч олны талархалыг хүлээв.

Ингээд эцэст нь амьд хөгжмийн Lemons хамтлаг ая дуугаа өргөснөөр энэ өдрийн арга хэмжээ өндөрлөсөн юм.Дашрамд сонирхуулахад, Canon брэнд нь дэлхийн дижитал мэргэжлийн гэрэл зургийн аппаратны зах зээлийн 43,7%-г дангаар бүрдүүлдэг дэлхийн хамгийн шилдэг брэнд юм байна.