Газрын албаны байцаагчдын хөлжих арга
Буурал түүхэндээ дэлхийн талыг эзэгнэж байсан монголчууд энэ зуунд өөр хоорондоо газар шороогоо булаацалдан амь тавих шахан “байлддаг” болжээ. Уг чанартаа газар шороо бол ард түмний өмч. Гэтэл өнөөгийн нийгэмд газар шороо маань цөөн хэдэн эрх мэдэлтнүүдийн хөлжих арга болж. Өөрөөр хэлбэл, газрын байцаагч, кадастрын мэргэжилтэн гэх дунд шатны албан хаагчдын түрийвчийг түнтийлгэдэг баялаг нь газар болсон гэхэд хилсдэхгүй. Эдгээр эрх мэдэлтний энэ ажил аалзны тор шиг, зохион байгуулалттай шилдэг аргаар явагдана. Энэ нь газрын албаны гадна зогсох “зуучлагч” хэмээх нэртэй 4-5 этгээдтэй тус газрын мэргэжилтнүүд сүлжээ үүсгэжээ.
Чингэлтэй дүүргийн Газрын албаны нэгэн ажилтны талаар баттай эх сурвалж “Би уг нь ах дүүтэйгээ нийлээд дөрвөн айлын газар авсан юм. Анх тус дүүргийн газрын албанд очиход үүдэнд нь хэдэн залуус зогсож байсан. Тэд “Та ямар хэргээр яваа юм бэ” гэхээр нь газар авах тухайгаа хэллээ. Тэгсэн нөгөө үл таних залуу “Бид хурдан найдвартай гаргаж өгнө. Дотор ажилладаг хүн нь манай найз гээд дагуулж орсон. Нөгөөдөхтэйгөө юм ярьж байгаад нэг газрынх нь үнэ нь 200 мянган төгрөг болох юм байна. Нийтдээ 800 мянга болж байна гэсэн. Манай эхнэр хэдэн жил хөөцөлдөөд бараагүй юм л даа. Тэгэхээр нь газрын мэргэжилтэн өөрөө хэлж байгаа болохоор болох юм байна гэж бодсон. Мөнгө олж, бүрдүүлсэн бичиг баримтаа өглөө. Гэвч хэсэг хугацааны дараа гэрчилгээ нь гарахгүй удаад байхаар нь эхнэртэйгээ Газрын албаны хүнтэй уулзсан чинь зуучлагч гэх залуу хамт байсан. Би “Ямар уддаг юм бэ” гэхэд байцаагч зуучлах гэх залуу руу заагаад “Энэ харин надад өгөх ёстой мөнгөө өгөөгүй. Та нар одоо 100 мянган төгрөг нэмээд өгчих. Тэгвэл би одоо шууд л бичээд өгье гэсэн”. Уг нь миний бүрдүүлсэн бичиг баримт шүүгээнд нь байна лээ. Үнэндээ энэ ажил цэвэр мөнгөний уурхай болсон гэхэд хэн ч үгүйсгэхгүй” гэв.
Эх сурвалжийн мэдээлж буйгаар дор хаяж 5-10 сая төгрөгийг дээд албан тушаалтнуудад өгч байж л энэ албанд “морилдог” аж. Хууль бусаар ингэж хөлжиж байгаа тэд сард хэдэн мянгыг “тоншдог” бол. Бодоод үзье. Өдөрт нэг хүнд 200 мянган төгрөгөөр энэ албаныхан үйлчилдэг бол сардаа 630 мянган төгрөгийн ашигтай ажиллах нь. Гэтэл энэ албаар сардаа байтугай өдөрт хичнээн хүн үйлчлүүлдэг билээ. Тэд дээд албан тушаалтнууддаа 5-10 саяыг атгуулдаг гэвэл сарын дотор л дээрх байдлаар өгсөн “өргөл барьцаа” олоод авчихдаг юм байна. Тэгвэл дунд шатны албан тушаалтнууд ийм хэмжээний орлоготой ажиллаж байхад дээд албан тушаалтны орлогыг бодоод ч хэрэггүй. Иргэн бүрт үнэгүй олгогдох ёстой 0.07 га газар энэ хэдэн эрхмийн халаасыг овоо түнтийлгэж байх шив.
Бас нэгэн нэрээ хэлэхийг хүсээгүй эх сурвалж “Би Дэнжийн мянгад газар авсан. Тухайн үед миний адил 30 гаруй айл газар авсан юм. Газрын мэргэжилтнүүдийн өрөөнд байдаг зөвшөөрөлтэй гэх кадастрын зураг хийдэг компани 30 мянган төгрөгөөр газрын зургаа хийлгэсэн чинь байцаагч нь “Заавал энэ компаниар хийлгэ” гээд жижигхэн цаасан дээр утасны дугаар, тухайн хүний нэрийг нь бичиж өгсөн. Хэрэв хийлгэхгүй бол зөвшөөрөл өгөхгүй гээд болдоггүй. Бид дахиад 40 мянган төгрөг төлж мэргэжилтний хэлсэн компаниар нь зургаа хийлгэсэн. Тэд яагаад заавал компанийн нэр цохдог юм бол гэсэн чинь нэг зурагны үнээс 10 мянган төгрөгийн хувь авдаг юм гэнэ лээ. Тэгэхээр зөвхөн кадастрын зурагнаас гэхэд л овоо хэдэн юм олчихож байгаа биз дээ” гэв.
Газрын тухай болон Аж ахуйн нэгжийн тухай хуульд газрын тусгай зөвшөөрөл авсан кадастрын компаниудын алинаар нь ч зургаа хийлгэх эрхтэй гэж заасан байдаг. Гэвч энэ хууль өнөөг хүртэл хэрэгжих нь бүү хэл газрын мэргэжилтнүүдийн мөнгө олох шилдэг арга болжээ.
Кадастрын зураглал хийдэг гэх нэгэн компанийн эзэн хэлэхдээ “Бид хэрэглэгчиддээ хямдхан, шуурхай үйлчилдэг. Гэвч газрын албаны мэргэжилтнүүд аль нэгэн компанитай хувь авахаар тогтчихдог. Тэр зураг хийдэг компани нь бусад кадастр хийдэг компаниудаас 10 мянган төгрөгөөр илүү байдаг. Тэгээд л олноор орж ирж байгаа хашааны газар дээр тэд овоо мөнгө олчихдог юм байна лээ” хэмээн тодруулав.
Кадастрын албанд ажиллаж байгаа ажилтнуудын хувийн газрыг гуйж авах гэж байгаа юм шиг ард иргэд хэлсэн үгэнд нь “сайн орохгүй” бол газар байтугай нэг булан ч олдохгүй бололтой.
Дээрх асуудлын талаар Нийслэлийн газрын албаны Захиргаа удирдлагын хэлтсийн дарга Н.Наранчулуун, “Газрын албаны мэргэжилтэн газрын гэрчилгээг хурдан гаргаж өгнө гээд мөнгө авч байгаа бол хахууль авч байна гэсэн үг. Иймэрхүү хүмүүст мөнгө төгрөг өгч болохгүй. Хүсэлтээ гаргасан бол тухайн газар зөвшөөрөгдвөл газрын гэрчилгээ заавал гарна. Харин кадастрын зураг хийх тусгай зөвшөөрөлтэй компаниар зургаа хийлгэхэд тусгайлан энэ байгууллагаар хийлгэ гэж байвал энэ буруу. Энэ талаар их яригддаг. Бид сахилгын арга хэмжээг ч авч байсан” гэв.
Эцэст нь хэлэхэд, иргэн бүхэнд үнэгүй гэх гоё үгтэй энэ лоозон бодит байдал дээр нэг хэсэг албан тушаалтны халаасыг чамгүй ихээр түнтийлгэж байх шив.
Ц.Бямбажав
ene ynen shyy.
yag iim baigaa. yneheer avilagalchid tsuglasan gazardaa
ЭНЭХҮҮ НИЙГМИЙН СӨРӨГ ХАНДЛАГА НЬ СҮҮЛИЙН ЖИЛҮҮДЭД МАНАЙ УЛСАД 2005 ОНООС ХОЙШ ИХЭССЭН
ЭНЭ НЬ НИЙГМИЙН ЭДИЙН ЗАСГИЙН БОЛОН СЭТГЭЛГЭЭНИЙ ЯДУУРАЛТАЙ ШУУЛ ХАМААРАЛТАЙ БОЛЖ БАЙНА. ҮҮНД ЗОХИХ ШАТНЫ БАЙГУУЛЛАГУУД АНХААРЛАА ХАНДУУЛАХГҮЙ БАЙНА.
МАНАЙ УЛСАД НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНД ГЭЖ АЛГА. 1997 ОНООС НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДЭД АНХААРАХ ЁСТОЙ МЭРГЭЖИЛТНҮҮД БЭЛТГЭГДЭЭД 12 ЖИЛ ӨНГӨРЛӨӨ.
ТЭД ЮУ ХИЙВ ЭЭ….
МАНАЙ УЛСАД ЯДУУРАЛ ГАЗАР АВЧ УХАМСАРЫН БОЛОН ХҮН БАЙХЫН УЧИР АЛДАГДАЖ ЭХЭЛЭЭД 20 ЖИЛ БОЛЖ БАЙНА.
БАС ҮҮНД ОЛОН ШАЛТГААН БАЙНА.
ОДОО МАНАЙ УЛСЫН ХҮН АМЫН 70 ХУВЬ НЬ БУЮУ 1 САЯ 890,000 ИРГЭД ЯДУУ БАЙДАЛТАЙ АМЬДАРЧ БАЙНА. ТЭДНИЙ АВДАГ ЦАЛИН САРД 200,000 ТЭД АМЬДРАЛДАА ГУТАРЧ БАЙНА, ИЛЭРЧ БУЙ ШИНЖ НЬ АРХИДАЛТ БОЛЖ БАЙНА,
ТЭДЭНД ЗОРИУЛЖ НИЙГМИЙН ЗАХИАЛГААР “ДЭНДҮҮ ДАВЧУУ” ГЭСЭН ҮНЭН ҮГТЭЙ ДУУ ГАРСАН БАЙНА ШҮҮ … УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН ЦАТГАЛАН АМЛАГЧДАА….
ХАРИУЦЛАГА ХААНА АЛДАГДАНА ТЭНД …. АЮУЛ НҮҮРЛЭДЭГ ЭНЭ НЬ ШУУД УТГААРАА ХОХИРОЛ.
“Өдөрт нэг хүнд 200 мянган төгрөгөөр энэ албаныхан үйлчилдэг бол сардаа 630 мянган төгрөгийн ашигтай ажиллах нь” гэснийг ойлгосонгүй
Энхбаярын бүтээсээн аалзны тор
Bugd uheesei novshnud. buh ard irgede yduural olsgolon nervulj alchad yux.n 76 boos mongolin nutagt hed honog l tarvalzana biz tgd hujagin horond nam untaad gazar ch gui eh oron ch gui ur huuhed ch gui emgenelteiger mongolin amidral hun am mohno doo. ter tsagt tedni hav darsan heden ter bum heni hool bolohu medej hujaa narin… evii de mini teneg mongolchud.
Gol n bid nar yaj ch chadahgui bnag uneher tolgoitoi uhantai ym hij chadhar humus,huuhdud bidni dund bna. daanch ydu bolhor yaj ter diplom magistr gadad dotodod n surah ymbe. tim humuse bagas n demjih heregtei sh de. bossud oorsdin ur achaa l ih surgulid mongor zodoj orulj bolsn bologui unemleh hudaldaj avch ogod l oorinho sudla ogohor zehej bna sh de tim bhd yaj mgl hogjih ymbe. 10jiluder sudalga hj uneher bagasa tolgoi tsohison surlagatai huhdig olj tsaashid n demjih heregtei sh de. zaaval sumo,duuchin beznesmen, humus l tor barih ystoi ymu tei. mglchuda erged neg hardaa. bidni ard yu uldej urd yu hulej bgad medeh hun bnu.
mng baigaa irged olon ji gazar avah geed chadahgui bhd,gadaadad amidarch bui mng-chuud yaj noogdson gazraa avah ve? uuniig medeh buyu yamar ng survaljtai hun bnu?ingeed odor tutam jijig alban haagchid yamarvaa zuild saad bolood baihad horondoo gazraa olj avmaar sanagdchihlaa.yah ve? bodloo huvaaltsaach.
vneeen vnen odoo boltol awagui l bna gerchilgeegee ug ni kadastriin zurag hiilgesen ch huwiin kompani bna geed butsaaj bsan arga hemjee awh heregtei herees heterch bna
Mongol uls ene 2 tom gurnii dund iim tom nutagtai, gazriin doorh bayalgiig ni barag heveer ni sotsializmiin muu helegdeed baisan Choibalsan, Tsedenbal nar uneheer aguu udirdagch nar baij dee. Getel ardchilaliin 20 jild bidend naashtai ololttoi zuil ih ch, gazriin talaar uneheer zambaraagui bolson. Hen erh medeltei ni uul, us, modtoi gazriig omchlood avchihdag, hyataduudad zardag, litsenz nereer bayalgiig ni gadaadiinhand ogdog, ooroo idej barahgui horongo huraadag. Etsest ni gadaad ruu garaad yavchihna. Nogoo ard tumen ene gazraa uldene. Bayalgaa zaraad Mongoliin ard tumnii amidral deeshilsen uu, ugui. Mongold shudarga es uneheer dutagdaj bna. Ali ch namaas gazriin litsenzeer horongojson hun olood ir gevel zahaas avaad olon. Nam gej taltsaj toglodgiig ali ch songuulid bolimoor. Ard tumnee ood ni tataachee.
gadniixand hurdan butdeg mongolchuudad uddag,butexgui baidag ni mungutei holbootoi
Tedniig shvved og. Tupiin alban xaach xaxyyl absh boloxgvi.Ajll-aac xalij ipgenii dygaap deer ni ene bvgdiig bishij axij topiin alban ajild bvv ab.
niisleliin gazriin alband DELGERMAA gedeg neg avgai bii de. olon ch hunees hahuuli avch suuldee nuhurteigee niilj hun luivarddag bolson bna lee. nugel chin nudeeree garna daa huurhii!