Халимагийн домог болсон Кирсан Илюмжинов
Кирсан Илюмжинов нь 1962 онд төрсөн бөгөөд энэ нь хожим түүнийг Халимагууд Чингис хааны хойд дүр гэж бишрэн шүтэхэд хүргэжээ. Эгэл жирийн сэхээтний гэр бүлд мэндэлсэн тэрээр багаасаа Халимагийн ард түмний зовлон шаналангийн тухай сонссон хорсон, бухимдаж мөн Халимагийн ард түмний гарамгай хөвгүүдээр бахархаж, тэдэн шиг болохсон гэж мөрөөддөг байжээ. Би халимаг учраас өөр байх ёстой, илүү байх учиртай, тэгж байж л оросуудын дунд олигтой явна гэж багаасаа яс махандаа тултал ойлгож авчээ.
“Бага ястаны” гүргэр зан чөмгөнд нь тултал шингэсэн Кирсан хүү өсвөр үеийнхний шатрын тэмцээнд АССР-ээ төлөөлөн оролцож, ЗХУ-ын аварга болов. Түүнийг шатар хөөвөл ирээдүйтэй гэлцэн спортын томчууд сонирхож эхлэхэд Кирсан харин ч тэднээс зугтаж, “Би зөвхөн шатар тоглодог хүн болмооргүй байна. Шатраас өөр олон зүйлийг мөрөөдөж байна” гэж гэрийнхэндээ хэлж байжээ.
Сургуулиа онц сайн төгсөөд нэгэн үйлдвэрт ажилд оржээ. Учир нь ажиллаж байгаад конкурс өгөгсдийг харж үздэг болохоор тэр аж. Гэтэл насанд хүрээгүй байхад нь мань хүнийг арми аваад явчихав. Тэнд ч онц сайн албаа хааж, армидаа үлд гэсэн ятгалгыг арайхийн няцаагаад, Зөвлөлтийн хамгийн элит сургууль болох МГИМО буюу “дипломатын дээдийн” шалгалтыг өгч, босгыг нь давлаа. Дандаа дарга сайдуудын хүүхэд суралцдаг МГИМО-д Кирсан олон чухал танилтай болж авав. Овсгоо самбааг бусдаас зээлдэггүй тэрбээр наймаа хийж, дорхноо хамгийн баян оюутан болж хувирав.
Японы Радуга хэмээх фирм ажилтан шалгаруулж авна гэх сургаар очиж шалгалтанд оржээ. Санаандгүй явдал болж босс нь түүнийг бүр гүйцэтгэх захирлын туслах болгочихов. Уг фирм өөрчлөн байгуулалтын эхэн уеийн тааламжтай нөхцөлд дулдуйдан, маш олон талын үйл ажиллагаа явуулдаг байв. Илюмжинов асар их мөнгө нүд ирмэхийн зуур олддог хөрөнгөтэй харьцах болов. Аажимдаа оросын өсч буй бизнесийн ертөнцөд багагүй үүрэг гүйцэтгэж эхэллээ. Өдөр шөнөгүй халаас руу нь мөнгө урсана. Худалдаа, санхүүгийн фирмүүдийг шинээр байгуулж, олсон мөнгөө улам арвижуулан өсгөх болов. Ахар богино хугацаанд Илюмжинов тэрбумтан болсон юм. “Сан” гэдэг корпораци байгуулж, санхүү эдийн засгийн арга ажиллагаанд улам амташсаар. Гэвч тэр үүнээс ч илүү сонирхолтой, адал явдалтай амьдрахыг хүсч байв.
Зөвлөлт Оросын ардын депутатад бишрэн шүтэгчдийнхээ хүсэлтээр Халимагийн тойргоос нэрээ дэвшүүлэхдээ 27-той байлаа. Хамгийн залуухан депутат болоод томчуудтай танилцаж, байр сууриа бэхжүүлэв. Гэвч Оросын их улс төрд товойн шалгарах боломжгүйгээ ухаарсан хэдий ч улс төрийг орхисонгүй. Харин бизнес, улс төрийн хамаг үйл ажиллагаагаа Халимагт төвлөрүүлэхээр шийдэв. 1993 онд Илюмжинов Халимагийн ерөнхийлөгчийн сонгуульд өрсөлдөхөөр боллоо. 12 метр урт америк лимузинээрээ тойрог бүрд очиж хэрвээ Илюмжинов уриагүй бол алс Халимагт хэзээ ч ирэхээргүй байсан Оросын № 1 поп одод сурталчилгаанд нь оролцож байлаа.
Ялсан тохиолдолд сонгогч бүрд 100 доллар бэлэглэнэ гэж амлав. Мэдээж тэр өрсөлдөгчдөө бут цохилоо. Тэр үед Оросын сонинууд “Учир битүүлэг тэрбумтан БНУ худалдаж авлаа” гэж шуугиж байв. Илюмжинов Дээд Зөвлөлийг тарааснаар Халимаг нь Холбоот улсын анхны зөвлөлгүй нутаг болов. Оронд нь 40 депутаттай Оросын анхны парламентыг байгуулав. Түүний алхам бүр анхдагч байлаа. 20 гаруй яам, яамтай дүйцэх газар байсныг бүгдийг татан буулгаж, гагцхүү ерөнхийлөгч 5 зөвлөхтэйгээ бүх эрх үүргийг нь дааж авлаа. Тэр өөрийн улсыг “Халимаг” хэмээх нэг том корпораци гэж үзэн ажиллана хэмээв.
Ихэнх нь гуч хүрээгүй залуусыг бүх чухал албан тушаалд томиллоо. Халимаг улс тэр аяараа Илюмжиновын өөрчлөлтөд хамрагдсан гэхэд хилсдэхгүй юм. Улсын бүх үйлдвэр, аж ахуйн газар, үл хөдлөх хөрөнгө, газар болон бусад өмчийг тэрбээр үр бүтээлч, бизнесч голдрилд оруулжээ. Өнөөдөр Халимаг хамгийн бага татвар авдаг эдийн засгийн чөлөөт бүсүүдийн нэг болж чадсан юм. Энэхүү чөлөөт бүст Орос, ТУХН-ын болон дэлхийн олон орны компаниуд албан ёсоор бүртгүүлсэн бөгөөд тус бүрээс нь авдаг багахан татвар бүгд нийлээд яггүй их мөнгө болдог гэнэ. Тэдгээр компани ажлын байрууд бий болгож, хөрөнгө оруулж Халимагийн эдийн засгийг сэргээж байна.
Халимаг төвөөс татаас авдаггүй, харин төвдөө хандивладаг ОХУ-ын цорын ганц донор субъект билээ. Халимаг нь нефтээр баялаг, Ойрхи Дорнод болох төлөвтэй байгаа Каспийн эргээс эзэмшдэгээрээ асар их ирээдүйтэй орон юм. Илюмжинов ч Халимагийг Каспийн нефть олборлолтын төв болгох зорилготой ажиллаж байгаа бөгөөд Нефть олборлолд үйлчлэх аварга том байгууламж Лагайн боомтыг бариуллаа. Гэтэл Каспийн эргийг мөн эзэмшдэг Оросын бусад субъект, Азербайжан, Иран, Казахстан нь Илюмжинов шиг эрчимтэй ажиллахгүй байв. Каспийн олборлолд гол үүрэг гүйцэтгэгч болох мөрөөдөл Илюмжиновыг эзэмджээ. Кирсан шатарт хорхойтой тул дэлхийд гайхагдсан сайхан шатрын ордонг Халимагтаа бариуллаа.
Оюуны хүчээ дайчилсаар дэлхийн шатрын холбоо ФИДЕ-гийн тэргүүлэгч болж, Каспаровын аваргын титмийг сая доллараар худалдаж авлаа. Далай ламыг Халимагт орогнуулж, Элстийг буддын Ватикан болгоно гэж байсан хэдий ч Москвагийн зүгээс болиулжээ. Халимагт үндсэн хууль мөрдөгдөхгүй байна гээд цэрэг оруулах асуудал хүртэл яригдаж, янз бүрийн шалтгаанаар байсхийгээд л холбооноос сүртэй нь аргагүй шалгалтынхан Элстэд ирдэг. Түүнийг мафийн гишүүн хэмээн харддаг. Гэвч Илюмжиновыг яаж ч чаддаггүй. Тэр ахиж дэвшсээр л явна.
Onoo ueiin mongol tuurgatan udirdagchidaas hamgiin donguur ni..Buriad shig oortoo zasah erhee hasuulaagui Halimag odii hurtel bgaa ni tuunii ach.
Manai elbeg,Bayar,enhbayartanguuudaas hamaagui deer nohor doo..mongold avchirch eronhiilogch bolgobol taarna
amai .mn ru orrod halimag gej bga sain bichsen bn lle
ingeed soliorood eheldeg yum.
orosyn l buuny nohoi sh te, uur hen ch bish!!
Negent l mah tsusnii tasarhai Mongol tuuragtanuudaa huchirheg bailgaya gevel ene huneer erunhiilugch bolgoj ajilluulbal Mongol usereed 5-jiliin daraa Aziig donsolguulj dorgioj huchirhegjih buren bolomjtoi olon olon Mongol ugsaatanuud negden ireh tsopriin gants bolomj ingej amidaaraa Hyatadiin bool bolj doromjiluulj baisanaas Кирсан Илюмжиновt itgel huleelgej ene hunees tuslamj huseh heregtei.Halimaguud bol bidnii hamgiin oiriin unench ahan duus mun.
Bitii gutsaad bai yun kailmak ternii orond Jabkaln deer
soliortsgoogooooooo l baihiim…..naad nuhur chin mafitai holbootoi.halimaguud yaduu bolohoor bayan huniig songoj baigaa yum…
zarim neg tarhi tolgoi ni ergetsen mongolchuud baih yumaa. esvel orosyn daalgavraar ingej sanalaa bichdeg yum uu.esvel orosuud uursduu ingej bicheed bdag yum uu.mongolchuudyg doromjlchiim bna l daa.er ni neg iimerhuu haanah ni medegdehgui jijig garuudyg tooj bichdegee bolimoor yum. bid nar uursduu dooshoo orood bna oilgoj bna uu!!!!
Ene Han Uul gej yamar gutsmal gahai ve chi novsh mini tiim deer baigaa ym uu delhiid danstai mongol garaltai gants terbumtniig bichiheer chi muu neeh dooshoo orood baihdaa yadiin muu mulguu chini…
Иран хэзээ Оросын субъект байсан юм бэ? Илюмжиновыг хараагчид үхээсэй.
yooe ene setgegdeluudiig unshihaar eleg zurh hoir houylaa emtreh shig boloh yomaa minii mongolchuud iim baina gej uu gej ch bodogdoh shigee. bidnii soyol bichsen yomnaas ih haragdaj biana. bid buhen neg l tuuragtan undesten ulsuud. bid tuuhiig nitsaaj,butsaaj chadahguishuudee. Bid hediigeer huchtei tedniig uguisegsen ch yalgaagui ter humuusiin tsogtsosoor ni mongol ugsaatnii ulaan tsus dusal dusalaar mongoliig ilgen guij baina.
20 dugaar zuunii onoo ued gantshan mongol gej bas boddog ue ch hotsrogdoh geed baina. bur delhii ertontsoo yaj avrah ve gedeg ayold tulgaraad baigaa onoo eud iimerhuu jijig yomaar bie bienee hemeleh ni shal teneg hereg gej bi bodoj biana magadgui minii bodol buruu baij boloh yomaa.
КИРСАН ИЛЮМЖИНОВ БОЛ МАНАЙ С. ЗОРИГ ШИГ ЭНГИЙН ХҮН. УБ-Д ИРЧИХЭЭД ГАНЦААРАА ЗАЙСАНД ЯВЖ БАЙСАН. МОНГОЛ ТУУРАГТНЫ ЛИДЕР ЯАХ АРГАГҮЙ МӨН. УИХ-ХАНД ҮЛГЭР БОЛОХ ХҮН ДЭЭ.
Enenees Javhlan deer gej bichseniig unshaad eleg hoshloo…
Tiim bayan hun yum bol arisaa archilmaar yum. Manai Mongol undestnuud ulaaan mah ih idddeg bolohoor aris ni sulraad hugshin haragdah yum. Ene hunii eruunii aris aimshigtai bn!
dajgui hun shuu. mgl tuurgatniig negtgeh bodoltoi hun ym shig sanagddag
jinhene oird mongol eriin hugarhai daa,deer bichse n teneg orosin buunii nohoi c
h geh shig chi uuruu buunii nohoi,asar tom orosin dotor mash jijig uls shuu dee enenees iluu jah yum,manai heden mulguu ih hurliin gishuud gej tusgaar uls baitlaa ulsaa ajtaihan avaad yavj chadahgui,uraldaj idehees uur yum medehgui ulen nohos.
mafiin gishuun baisan ch jaadgiin,odoo ued mongolchuud dotroo l ganc hun dee. uuhai.uuhai,uuhai
tegeed enuunii achaar Halimag oodloson n haana bgaan
bid jaahan amaan medej hyzah heregtei yum suu,ta nart heleh erh baigaach chaana chini bidniig bas hymyys muu helj l baina.sonsdoggyi hymyys ingej bichdeg yum uu>
good luck
wish you all of goodness on the world
take care my friend
naad mongol tuurgatan geed bgaa hyatad,orosyn irged chini ali hediin uuschihsan nuhduud. ted nar amidarch bgaa uls ornuudynhaa tuluu l ajillana.ulemjiin huvid bol orosuud mongol tsusyn ashiglan mongolyn bayalgiig avah gej naash ni yavuulj bgaa. ta nar ajiglasan bol hezee baitlaa oirdyn huu ulemj hudalch hund sar bolgon mongold ireed bdag bsan yum. mongolchuud mini setgeliin huurluu barij surtsgaa!!! mongolyg mongolchuud uursduu l avarna. uur hen ch bish!!!!
Ta nariin bichseniig unshaad ineed hurchihlee. Mongol ulsiig Halimag Uvur Mongol lalruud bish Mongol ulsiin irgen l hugjuulne. Mongolchuudaa sertsgee!!!!! Mongol oron Korea China 2-t iduuleed duuslaa daa.
Хамаа алгаа Монголд элэгтэй өөр бусад нутгаас ирсэн Монгол хүн байвал дэвшиж болно, Монголыг удирдаж болно, гэтэл түүх зөвөн Халх хүн Монголд үнэнч, зөвхөн Халх хүн л Монголын төлөө амиа тавьж Монголыг авх явж ирсэн!!
Тэр ойрд мойрд гээд байгаа нөхөдүүд, бүр ялангуяа дөрвөдүүд бол хумсаа нуусан муур, хар элэгтэй муухай хүмүүс!! Галдан гэж урвагч Оросууд, Манжуудтай хуйвалдан Халх руу дайрч Монголыг түйвээж, буриадыг Орост өгч сүүлдээ өөрөө манжуудад хууртагдан нохойн үхлээр үхсэн!! Дөрвөд Цэдэнбал Оросын үнэнч бууны нохой болж, Монголыг Орост худалдах гэж 8 удаагийн оролдлого хийгээд сүүлд нь өөрөө бас нохойн үхлээр үхсэн!!!
Монголчуудаа бид сургамж авах болсон, зөвхөн Халх Монголчууд (3 голын гаралтай Монгол угсаатнуд) л Монголд үнэнч Монголыг удирдана!! Түүх харуулсан!! Энэ дөрвөд мөрвөд урвагчидыг бид төрөөс зайлуулж хараа хяналтандаа байлга!! Тэд хэзээд урваад араас хутга шаахад бэлэн!
халимгууд ядуу кирсан баян болсон нь сонин
bitgii ingej uursdiiguu doosh ni hiisen yum bichij baigaa ch dee. muu ch sain ch uls bna daa. yamar yum bichihee tal talaas ni sain bodoj baij bich!!!!
Би тэр далай лам гэдэгийг ердөө ойлгохоо болиод байгаа, арай монголд ирнэ гэж бидэнд гай тарихгүй байгаадаа, Тэгвэл манай урд хөрш бүх хэлээ хэдэн хоног сар жилээр хаачих юм бол бид яах вэ, гай монголоос минь холуур тойрог түй түй
өөө гуай та болиочээ яаж ингэж бичиж чадаж байнаав хятадын хүүхэдээ
BARUUN MONGOLCHUUDIIG HUN BISH GEJ ZARLAJ MONGOLD HITLER BOLON TODORSON,HOYOR UGNII NEG NI OLIGTOI OROSIIN AMNAAS UNADAGGUI PIZDAA MOGOI MUNHBATIIN TANGAD SHAVI TA IH SONIN GAZRAAS BORGOOJ BAIH YUM.
-Address: US. NEW JERSEY. HAMMONTON .FEDERAL AVIATION ADMINISTRATION. Domain name: FAA.GOV. Host name: iag2.tc.faa.gov.POSTAL CODE:08037
-Negent uuree ta medeed Government-iin suljeegeer orj aris unge shashin shutlegeer uzen yadah uzliig surtalchilj baigaa bol US -d olon jiliin yaltai hate crime angilaliin hund gemt hereg hiij baigaagaa medej baigaa.Tanii tuhai buren medeelliig host chini 2612135178 dugaaraar tani Shuuh shaardsan tohioldold zaaval gargaj ugeh uuregtei! Huuligui Mongold horchin Munhbat humuusiig nutag us ugsaa garlaar ni yalgan nuuree nuun gutgej gurdej baigaa shig bitgii sana
-Durved Tsedenbal Orosd negdeh urgedliig 8 ugsen gej tanid tangad Munhbat sogtuudaa surgasan bol hudlaa gedgiig Mongolchuud medne.Harin Munhbat ta hoyoriin turel sadan Tumer Ochir eh zagvariig ni Tuuliin huveen deer Surmaajavtai bichej baisan ni odoo arhivd bii.
-Ta zugeer neg 3 golii Mongolchuud gej deer bicheegui! Arhichin Munhbat tsagtaa tsag tsagaaraa baidag ertuntsiin uneniig uguisgen govi taliin Mongolchuudaas buh baidag yum uu gej amiig ni asuuj baisan.Halhaa yarival us gol,zam hariltsaa,huree hiid baraadsan tangad tuvd hamnigan jungaa nar ertnees amidarch irsen Tusheet hanii teruuhen hoid hesgiin ta naraas ted hamaagui Halh.Ene hesegt harin Baruun Mongolchuudiig uzen yadah uzel Hitler bolj Munhbat todrohoos umne Orosoos buriaduudtai orj irsen ni unen.Ted Galdangaas zugtaaj nutgaa avan Orosd negdsen ni unen.
-Horchin Munhbat bagsh chini deeshluulj saijruulsan hoyor dahin ehneriinhee nutag Arhangaigaar Tuv Halh (sanaandaa bol jinhene Mongolchuud) baruun tiish tugsdeg gej medemhiirsniig ta yu gej tailbarlahsan bol? Altai Hamgain yazguuriin Mongolchuud tanii bichsen 3 goliinhnoos dutuu Mongol gedegt ta ergelzehgui baina uu? Tusheet hanii hoid hesgiin gol usiig dagaj jungaa nar hot hureeg dagaj tangad tuvduud harin ertnees tavlaj tuhalj irsen yum shig muhes nadad sanagdaad baih yum.
-Baruun Mongolchuudiig bugdiig ni Durved bolgood Hun bish gej zarlasan Munhbat mogoi gantshan urseldegchdee ataarhaj horssondoo ard tumniig ni hamruulan dairsan gej ta bodohgui baina uu? Tembuutei tangad tuvduud banzal ataarhuu,hamniganuud zalhuu arhichin,jungaa nar horchin hudal dur uzuulegchid.5 heliin undestnuudiin muug ni bagshtaigaa shavi nar ni tsugluulaad avchihsan l baigaa yum daa.
-Za tegeed etsest ni pzidaa Munhbat Tuv aimag unendee bol Tuul gol Bogd uulaar urd ard bolon huvaagddag gesen baihaa.Hachin yum shuu.Uuriinhee nutgiinhniig hurtel ingej huvaah hereg bas baisan l baigaa yum daa.Urd tald ni gol us huree hiid baihgui baisan bolhoor harin ch goliin tanias ted chini hamaagui Halh humuus gedgiig Munhbat ta hoyoroos busad buh Mongolchuud zuvsheerne.Ataarhuu arhichin zalhuu zalhag horchin ta nar ergen toiron dalaigaar hureelegdsen arald amidrah chin zuv.REh gazart ta nar amidraval ergen toirondoo hor tsatssaar baigaad duusna.Mogoinuud medeed tangad tsusaa dagan jiben ber buulgatsgaaj baigaa bish gej uu?
Hariulah hariult baigaa bol naad hayagaaraa orood bicheerei.Baihgui l dee.Ta nariin nuur il garhaar ta nar hudlaa malilzaj hud ni horsoldoo shataj baidag shuu dee.Ta nar hunii umnees egts haraad durgui uzen yaddagaa helj chaddaggui.
Ene odoo yu yu bolchikhwooo.
http://www.sonin.mn-d orj hereldehees oor hh yum bdaggvi yum uu ain hvmvvseeeeeeeeeee???
Ilumjinow guain “Minii zam” gesen nomiig unshaad mash ikh baharhaj bsan shv.
Bid bolomj l garwal Halimagiig demjih heregtei shv de. Putin Erunhiilugchuus buudag ter udur Buriad uls uuriin bie daasan state bh erhee aldsan. Halimaguud bol bidnii mah tsusnii tasarhai
Яасан их юум хуцдаг дүрвэд вэ та нарын түүх тийм л үнэн ш дээ лалар минь
bitgii myydalts .ta nar hoorondoo taltsval l mongol yls moxno shyy.mongol yls mongol yndesten mandan badrag
ene halimagtail domog baidag ym baigaa biz manai ulsad ymarch hamaa baihgui ugaasaa elents hulants ni eh ornoo hayad yvsan nuhduud erenhiilugch bolgii geh chig neg soliotoi pyzda setgegdel bichsen bna ene setguulch bitgii soliorood baigaarai
Муусайн халимагуудад одоо монголын цус мус ер байхгуй болсон.Тэд оноодор монголруу ихэд ихэмсэгээр харж хандаж оорсдоо оросуудын дунд уусаад маргаааш буур алга болох гэж байгаагаа мэдэхгуй их дургуй хургэсэн амьтад байдаг юм.Хоорондоо хогшин залуугуй оросоор ярьна орос нэр зуунэ ,тэгээд тэрийгээ нээх их юманд бодно.Оросууд шиг их ихэмсэг зан монголчуудад гаргах гэж хичээнэ.Тийм мортлоо ногоо оросууднь тэднийг хар толгойтой чуркаанууд гээд нэг нудээрээ уздэггуй юм билээ.Еронхийдоо бол одоо тэд нар монголчууд биш онин нудтэй оросууд
NIIT MONGOL TUURGATNIIG NEGTGEJ, DELHIIN TALIIG BISH DELHIIG BYHELD NI EZLYYLEHIIN TOLOOH ETSSIIN HAMGIIN TOM HARIUTSLAGIIG BI GANTSAARAA YYREHED HEZEED BELEN BAIH BOLNOO IH HOID BOO—GEGEEN MONHTYVSHIN OVOGTOI GANBOLD!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
Баруун зүүн гээд дундад зууны хэллэгээр тэр тусмаа дөрвөд, төв халх гэсэн хэллэгийг одоо үед хэрэглэх нь хэтэрхий жалга довны үзэл гаргасан арчаагүй арга.
Үнэн түүхээ судал.
Монголчууд эвтэй байхдаа хүчтэй. Халимагийн ерөнхийлөгч Х.Үлэмжээр бахархаж байна.
Manai mongolchuud chono shig sanaatai bdgiin uchir n end bgaa baih, shatar toglodog yum chinin argagui bizdee , mundag baina. neg jhon siimhiigeer tusgaar togtnoloo awchih umsan, BURIAD, TUWA NAR YAMAR TENEG YUM BE?????????? HELEE MARTAAD EHELLEE
больдо монголчууд яамар мухай харал урсгадаг юумбэ 400 жил монгло гэсэн сэтглэ хадгалад байж байхдань жахан ч гэсэн энрэнгу сэтгэл гаргач орсор яарьдаг бол хучэр 1956 онос халимаг хэл дунд сургуульд зааха болиод, орос шулэг орос дуунудар багачуудиг осгсон ч гэсэн, тэд монгол цустай гэдгээ сайн мэднэ, монголруу тэмуулнэ. Солонгос, хятад гадаадад байга баян туурагтнуда дуудаж, эдийн засаг, дээд бутцэ босгосон туухтэй, америкт баян халимагууд олон байга, германд, францад